🔥 Węgiel kamienny, węgiel brunatny i lignit, koks — siarka całkowita metodą Eschki: prażenie porcji z mieszaniną Eschki w 800 °C, ekstrakcja siarczanu kwasem solnym, strącenie chlorkiem baru i ważenie siarczanu baru, ślepa próba z siarczanem potasu, wynik % (m/m) w stanie powietrznosuchym; PN-ISO 334
Krótko: o co chodzi
Oznaczanie siarki całkowitej w węglu kamiennym, węglu brunatnym i lignicie oraz w koksie metodą Eschki — metodą odniesienia według ISO 334:1992. Badanie wykonuje się według normy PN-ISO 334:1997 (wersja polska; wprowadza ISO 334:1992 [IDT]); Zasięg w zakresach akredytacji (baza, odczyt 12.11.2026): 5 polskich laboratoriów, 5 rekordów; zakresy od (0,05–5,00) % do (0,20–7,00) %. Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Węgiel kamienny, węgiel brunatny i lignit, koks — siarka całkowita; metoda odniesienia (ISO 334:1992, rozdz. 1), Druga metoda odniesienia: ISO 351:1984 (spalanie w wysokiej temperaturze); metody instrumentalne po wykazaniu braku błędu systematycznego i precyzji co najmniej jak w rozdz. 9 (wprowadzenie), W zakresach akredytacji: 5 polskich laboratoriów — węgiel kamienny (wszystkie), węgiel brunatny, koks, półkoks i przetworzone paliwa stałe.
W skrócie
- Norma: PN-ISO 334:1997 (wersja polska; wprowadza ISO 334:1992 [IDT])
- Kategoria: Petrochemia
- Kroków procedury: 5
- STATUS (stan karty PKN na 12.11.2026): PN-ISO 334:1997 aktualna (wersja polska, publikacja 28-10-1997); wprowadza ISO 334:1992, zastąpiła PN-G-04514-01:1981; ISO 334:1992 w iTeh — wycofana
- Mieszanina Eschki — skład (4.1): 2 części masowe lekkiego prażonego MgO + 1 część bezwodnego Na2CO3 (lub K2CO3); całość przez sito 212 µm
- Porcja — warunek (7.1, tablica 1): węgiel: 1,0 g (siarka < 5 %), 0,5 g (5–10 %), 0,25 g (> 10 %); koks: 1 g; ważenie do 0,1 mg
Przegląd
CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 ISO 334:1992 norma określa metodę odniesienia oznaczania siarki całkowitej w węglu kamiennym, węglu brunatnym i lignicie oraz w koksie metodą Eschki. Wprowadzenie wskazuje alternatywną metodę odniesienia — ISO 351:1984 (spalanie w wysokiej temperaturze) — i dopuszcza szybsze metody instrumentalne, jeśli wykaże się, że są wolne od błędu systematycznego wobec tej metody i dają powtarzalność i odtwarzalność taką samą albo lepszą niż podane w rozdziale 9.
WEDŁUG TEKSTU ISO 334:1992 — ODCZYNNIKI, APARATURA, PRZEBIEG, OBLICZENIA, PRECYZJA (przedmowa, wprowadzenie, rozdz. 1–10, załącznik A). Normę przygotował komitet ISO/TC 27 (Paliwa stałe), podkomitet SC 5 (Metody analizy); wydanie drugie 1992-12-15 zastąpiło ISO 334:1975. Zasada (rozdz. 3): porcję praży się z mieszaniną Eschki w atmosferze utleniającej, siarczan ekstrahuje roztworem kwasu solnego i strąca chlorkiem baru. Mieszanina Eschki (4.1): 2 części masowe lekkiego prażonego tlenku magnezu i 1 część bezwodnego węglanu sodu (lub potasu), całość przechodzi przez sito 212 µm. Porcja (7.1, tablica 1): węgiel — 1,0 g przy spodziewanej siarce poniżej 5 %, 0,5 g przy 5–10 %, 0,25 g powyżej 10 %; koks — 1 g; ważenie do 0,1 mg. Napełnienie tygla (7.2): 0,5 g mieszaniny na dno, porcja wymieszana z 2,5 g mieszaniny, na wierzch 1,0 g. Prażenie (7.3): węgiel — tygiel do zimnego pieca, nagrzanie do 800 °C ± 25 °C w około 1 h i co najmniej 1,5 h w tej temperaturze; koks — tygiel na zimnej płytce do pieca nagrzanego do 800 °C ± 25 °C, co najmniej 1,5 h. Niespalone cząstki po prażeniu — oznaczenie przerywa się i powtarza (7.4). Ekstrakcja (7.5): kwas solny do rozpuszczenia (zwykle 17 ml), gotowanie 5 min, sączenie, przemycie pięcioma porcjami po 20 ml gorącej wody, neutralizacja amoniakiem wobec czerwieni metylowej i 1 ml nadmiaru kwasu. Strącanie (7.6): rozcieńczenie do około 200 ml, 10 ml zimnego roztworu chlorku baru wkraplane w ciągu około 20 s do gorącego roztworu, 30 min tuż poniżej wrzenia; sączenie przez sączek bezpopiołowy, podkładkę z miazgi bibułowej albo w tyglu Goocha; przemywanie do zaniku opalescencji z azotanem srebra (nie więcej niż 250 ml); spopielenie w 800 °C przez 15 min albo suszenie tygla Goocha 1 h w 130 °C ± 10 °C. Ślepa próba (7.7) — bez porcji, z dodatkiem 25,0 ml roztworu siarczanu potasu.
STATUS (stan karty PKN na 12.11.2026). Karta PN-ISO 334:1997 (wersja polska) bez etykiety wycofania: publikacja 28-10-1997, 8 stron, KT 220 Naturalnych Paliw Stałych, „Wprowadza: ISO 334:1992 [IDT]”, „Zastępuje: PN-G-04514-01:1981 - wersja polska”, ICS 73.040, 75.160.10. W katalogu iTeh ISO 334:1992 ma status „wycofana” (zastąpiły ją późniejsze wydania ISO 334), a w PKN obowiązuje polskie wydanie z 1997 r. wprowadzające ISO 334:1992 — tę wersję powołują wszystkie laboratoria w bazie.
ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (baza zakresów akredytacji serwisu, odczyt 12.11.2026). Zapis „PN-ISO 334:1997” stoi w 5 rekordach u 5 polskich laboratoriów: AB 005, AB 103, AB 300, AB 1060 i AB 1716 — wszystkie „Zawartość siarki całkowitej”; technika opisana jako „Metoda wagowa” (AB 005, AB 300, AB 1060) albo „Metoda Eschki” (AB 103, AB 1716). Poza Polską zapisu ISO 334 w bazie nie ma.
CO BADAJĄ LABORATORIA (baza zakresów, całe pozycje — 5 polskich). Węgiel kamienny — wszystkie 5; AB 005 także węgiel brunatny i koks z węgla kamiennego, AB 103 węgiel brunatny, koks i półkoks z węgla kamiennego oraz przetworzone paliwa stałe. Zakresy pomiarowe: (0,05–5,00) % (AB 300), (0,100–2,500) % (AB 1060), (0,20–7,00) % (AB 005), (0,4–6,0) % (AB 1716), (0,50–6,00) % (AB 103). Półkoks i przetworzone paliwa stałe (AB 103) wykraczają poza zakres normy, który wymienia węgiel kamienny, węgiel brunatny i lignit oraz koks.
GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Prażenie: zbyt szybkie nagrzewanie węgla albo niedotrzymane 1,5 h w 800 °C zostawia niespalone cząstki — według 7.4 oznaczenie trzeba wtedy powtórzyć, a nie kontynuować; za słaba wentylacja pieca (norma: około pięciu wymian powietrza na minutę). Porcja: zbyt duża przy wysokiej zawartości siarki (tablica 1). Strącanie: chlorek baru dodany szybko albo do zimnego roztworu, za krótkie 30 min tuż poniżej wrzenia; niedomyty osad (kontrola azotanem srebra). Wynik: pominięta ślepa próba z siarczanem potasu albo inny stan przeliczenia niż powietrznosuchy bez oznaczenia wilgoci (rozdz. 6 i 8).
CZEGO NIE PODAJEMY. Przeczytany fragment: próbka iTeh ISO 334:1992 (wersja angielska: przedmowa, wprowadzenie, rozdz. 1–10 i początek załącznika A); tablicę 1 i wzór rozdziału 8 odczytaliśmy z obrazu stron. Nie podajemy dalszej części załącznika A (wyprowadzenie współczynników) poza tablicą A.1 mas atomowych. Różnic między ISO 334:1992 a późniejszymi wydaniami ISO 334 nie badaliśmy — laboratoria w bazie powołują wyłącznie PN-ISO 334:1997.
Zasada metody
Porcję badaną (0,25–1 g) praży się w tyglu w ścisłym kontakcie z 4 g mieszaniny Eschki (2 części MgO, 1 część bezwodnego Na2CO3 lub K2CO3) w atmosferze utleniającej w 800 °C ± 25 °C co najmniej 1,5 h; substancja palna ulega spaleniu, a siarka przechodzi w siarczan. Siarczan ekstrahuje się roztworem kwasu solnego, strąca chlorkiem baru i waży jako siarczan baru. Siarkę całkowitą oblicza się ze wzoru wS = 13,74 (m2 − m3 + 0,033 48 ρK2SO4)/m1 (m1 — porcja, g; m2 i m3 — siarczan baru w oznaczeniu i ślepej próbie, g; ρK2SO4 — stężenie roztworu siarczanu potasu, g/l), w stanie powietrznosuchym, do 0,1 %.
Zastosowania
- Węgiel kamienny, węgiel brunatny i lignit, koks — siarka całkowita; metoda odniesienia (ISO 334:1992, rozdz. 1)
- Druga metoda odniesienia: ISO 351:1984 (spalanie w wysokiej temperaturze); metody instrumentalne po wykazaniu braku błędu systematycznego i precyzji co najmniej jak w rozdz. 9 (wprowadzenie)
- W zakresach akredytacji: 5 polskich laboratoriów — węgiel kamienny (wszystkie), węgiel brunatny, koks, półkoks i przetworzone paliwa stałe
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan karty PKN na 12.11.2026) | PN-ISO 334:1997 aktualna (wersja polska, publikacja 28-10-1997); wprowadza ISO 334:1992, zastąpiła PN-G-04514-01:1981; ISO 334:1992 w iTeh — wycofana |
| Mieszanina Eschki — skład (4.1) | 2 części masowe lekkiego prażonego MgO + 1 część bezwodnego Na2CO3 (lub K2CO3); całość przez sito 212 µm |
| Porcja — warunek (7.1, tablica 1) | węgiel: 1,0 g (siarka < 5 %), 0,5 g (5–10 %), 0,25 g (> 10 %); koks: 1 g; ważenie do 0,1 mg |
| Tygiel — napełnienie (7.2) | 0,5 g mieszaniny na dno + porcja z 2,5 g mieszaniny + 1,0 g na wierzch (łącznie 4 g) |
| Prażenie — warunek (5.3, 7.3) | 800 °C ± 25 °C; węgiel — z zimnego pieca, nagrzewanie około 1 h, potem ≥ 1,5 h; koks — do pieca w 800 °C, ≥ 1,5 h; około 5 wymian powietrza/min |
| Strącanie — warunek (7.6) | około 200 ml, 10 ml zimnego BaCl2 (około 85 g/l) w około 20 s do gorącego roztworu; 30 min tuż poniżej wrzenia |
| Wynik — obliczenie (rozdz. 8) | wS = 13,74 (m2 − m3 + 0,033 48 ρK2SO4)/m1; średnia z dwóch oznaczeń, do 0,1 % (m/m), stan powietrznosuchy |
| Precyzja (rozdz. 9) | granica powtarzalności 0,05 % bezwzględnie; krytyczna różnica odtwarzalności 0,1 % bezwzględnie (poziom ufności 95 %) |
| Zasięg w zakresach akredytacji (baza, odczyt 12.11.2026) | 5 polskich laboratoriów, 5 rekordów; zakresy od (0,05–5,00) % do (0,20–7,00) % |
Norma
- Numer normy
- PN-ISO 334:1997 (wersja polska; wprowadza ISO 334:1992 [IDT])
- Tytuł (PL)
- Paliwa stałe — Oznaczanie zawartości siarki całkowitej — Metoda Eschki
- Title (EN)
- Solid mineral fuels — Determination of total sulfur — Eschka method
Procedura krok po kroku
-
Próbka i porcja
Próbka analityczna wg ISO 1988, ISO 2309 albo ISO 5069-2, wyrównana z wilgotnością laboratorium i mieszana ≥ 1 min; porcja wg tablicy 1 (węgiel) albo 1 g (koks), do 0,1 mg; wilgoć — gdy wynik ma być w innym stanie niż powietrznosuchy (rozdz. 6, 7.1).
-
Napełnienie tygla i prażenie
0,5 g mieszaniny na dno, porcja z 2,5 g, 1,0 g na wierzch; węgiel — z zimnego pieca do 800 °C w około 1 h i ≥ 1,5 h; koks — na zimnej płytce do pieca w 800 °C, ≥ 1,5 h (7.2–7.3).
-
Przeniesienie i ekstrakcja
Do zlewki 400 ml z 25–30 ml wody (niespalone cząstki — powtórzenie oznaczenia); kwas solny do rozpuszczenia (zwykle 17 ml), gotowanie 5 min, sączenie, 5 × 20 ml gorącej wody; amoniak wobec czerwieni metylowej, rozpuszczenie osadu i 1 ml nadmiaru HCl (7.4–7.5).
-
Strącenie i ważenie
Około 200 ml, wrzenie, 10 ml zimnego BaCl2 w około 20 s, 30 min tuż poniżej wrzenia; sączenie techniką a), b) albo c), przemywanie do zaniku opalescencji z AgNO3 (≤ 250 ml); spopielenie 15 min w 800 °C albo suszenie Goocha 1 h w 130 °C; ważenie do 0,1 mg (7.6).
-
Ślepa próba i wynik
Ślepa próba bez porcji z 25,0 ml roztworu K2SO4 (7.7); wS wg wzoru rozdz. 8, średnia z dwóch oznaczeń do 0,1 % (m/m); powtarzalność 0,05 %, odtwarzalność 0,1 %; sprawozdanie wg rozdz. 10.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Waga analityczna i szkło miarowe (5.1–5.2) | Ważenie do 0,1 mg; szkło miarowe klasy A | — |
| Piec muflowy (5.3) | Elektryczny, 800 °C ± 25 °C, wentylacja około pięciu wymian powietrza na minutę | — |
| Tygiel i płytka (5.4–5.5) | Tygiel platynowy, kwarcowy albo z glazurowanej porcelany, około 25 ml; płytka kwarcowa (lub inna ogniotrwała) grubości 6 mm | — |
| Tygiel Goocha i suszarka (5.6–5.7) | Tygiel z glazurowanej porcelany albo szkła spiekanego; suszarka 130 °C ± 10 °C | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Mieszanina Eschki | — | 2 części masowe lekkiego prażonego tlenku magnezu i 1 część bezwodnego węglanu sodu (lub potasu); całość przez sito 212 µm (4.1) |
| Kwas solny stężony | — | ρ około 1,18 g/ml, około 36 % (m/m) (4.2) |
| Roztwór siarczanu potasu | — | Około 2 g (ważone do 0,1 mg) suszonego w 105–110 °C, rozpuszczone i dopełnione do 1 l — do ślepej próby (4.3, 7.7) |
| Roztwór chlorku baru | — | Około 85 g/l: 100 g dwuwodnego chlorku baru do 1 l, sączony przed użyciem (4.4) |
| Czerwień metylowa, amoniak, azotan srebra | — | Wskaźnik 1 g/l (sól sodowa); amoniak stężony ≥ 25 % (m/m); azotan srebra 17 g/l w ciemnej butelce (4.5–4.7) |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Norma ostrzega: należy zachować ostrożność przy pracy z odczynnikami, z których wiele jest toksycznych i żrących (rozdz. 4)
- Pękaniu tygli porcelanowych można zapobiec, studząc je powoli w podstawkach z lekkiej porowatej cegły szamotowej po wyjęciu z pieca (uwaga 2 do 7.3.1)
- UWAGA MERYTORYCZNA: nieprzepalone cząstki po prażeniu unieważniają oznaczenie — trzeba je powtórzyć (7.4)
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-ISO 334:1997 (wersja polska; wprowadza ISO 334:1992 [IDT]) — „Paliwa stałe — Oznaczanie zawartości siarki całkowitej — Metoda Eschki”. Tytuł angielski: „Solid mineral fuels — Determination of total sulfur — Eschka method”.
Na czym polega ta metoda?
Porcję badaną (0,25–1 g) praży się w tyglu w ścisłym kontakcie z 4 g mieszaniny Eschki (2 części MgO, 1 część bezwodnego Na2CO3 lub K2CO3) w atmosferze utleniającej w 800 °C ± 25 °C co najmniej 1,5 h; substancja palna ulega spaleniu, a siarka przechodzi w siarczan. Siarczan ekstrahuje się roztworem kwasu solnego, strąca chlorkiem baru i waży jako siarczan baru.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan karty PKN na 12.11.2026): PN-ISO 334:1997 aktualna (wersja polska, publikacja 28-10-1997); wprowadza ISO 334:1992, zastąpiła PN-G-04514-01:1981; ISO 334:1992 w iTeh — wycofana; Mieszanina Eschki — skład (4.1): 2 części masowe lekkiego prażonego MgO + 1 część bezwodnego Na2CO3 (lub K2CO3); całość przez sito 212 µm; Porcja — warunek (7.1, tablica 1): węgiel: 1,0 g (siarka < 5 %), 0,5 g (5–10 %), 0,25 g (> 10 %); koks: 1 g; ważenie do 0,1 mg; Tygiel — napełnienie (7.2): 0,5 g mieszaniny na dno + porcja z 2,5 g mieszaniny + 1,0 g na wierzch (łącznie 4 g).
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Waga analityczna i szkło miarowe (5.1–5.2), Piec muflowy (5.3), Tygiel i płytka (5.4–5.5), Tygiel Goocha i suszarka (5.6–5.7).
Gdzie stosuje się to badanie?
Węgiel kamienny, węgiel brunatny i lignit, koks — siarka całkowita; metoda odniesienia (ISO 334:1992, rozdz. 1); Druga metoda odniesienia: ISO 351:1984 (spalanie w wysokiej temperaturze); metody instrumentalne po wykazaniu braku błędu systematycznego i precyzji co najmniej jak w rozdz. 9 (wprowadzenie); W zakresach akredytacji: 5 polskich laboratoriów — węgiel kamienny (wszystkie), węgiel brunatny, koks, półkoks i przetworzone paliwa stałe.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Norma ostrzega: należy zachować ostrożność przy pracy z odczynnikami, z których wiele jest toksycznych i żrących (rozdz. 4); Pękaniu tygli porcelanowych można zapobiec, studząc je powoli w podstawkach z lekkiej porowatej cegły szamotowej po wyjęciu z pieca (uwaga 2 do 7.3.1); UWAGA MERYTORYCZNA: nieprzepalone cząstki po prażeniu unieważniają oznaczenie — trzeba je powtórzyć (7.4).
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-ISO 334.