🌫️ Ozon w powietrzu na stanowiskach pracy wg PN-Z-04007-2 — norma czynna, oznaczanie w obecności tlenków azotu

Środowisko PN-Z-04007-2

Przegląd

STATUS (stan karty PKN na 23.09.2026). PN-Z-04007-2:1994 — wersja polska. Data publikacji 15-12-1994, liczba stron 4, organ techniczny KT 159 (Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy), ICS 13.040.30, „Zastępuje: PN-Z-04007-01:1982 — wersja polska". KARTA NIE ZAWIERA ANI POLA „DATA WYCOFANIA", ANI WIERSZA „ZASTĄPIONA PRZEZ" — norma jest czynna. To ją odróżnia od sąsiednich norm tej samej serii i tego samego organu technicznego: oznaczanie chloru (PN-Z-04037-03) wycofano w 2010 r., formaldehydu (PN-Z-04045-02) w 2011 r., tlenku cynku (PN-Z-04100-03) w 2014 r.

TYTUŁ ZAWIERA WARUNEK, KTÓRY GINIE PRZY POWOŁYWANIU. Pełny tytuł mówi o oznaczaniu ozonu W OBECNOŚCI TLENKÓW AZOTU. To nie jest ozdobnik: tlenki azotu występują w powietrzu tam, gdzie powstaje ozon — przy spawaniu łukowym, przy lampach ultrafioletowych, przy urządzeniach wysokonapięciowych — i przeszkadzają w oznaczaniu. Norma została napisana pod ten przypadek. Żadna pozycja w zakresach akredytacji nie powtarza tego warunku w kolumnie metodyki; stoi tam „Stężenie ozonu" albo „Stężenie/zawartość ozonu".

CO POWOŁUJĄ LABORATORIA (pomiar na bazie zakresów, odczyt 23.09.2026): 21 pozycji u 18 laboratoriów po wszystkich postaciach zapisu; 20 pozycji u 17 laboratoriów przy dopasowaniu po POCZĄTKU zapisu — i tę liczbę pokazuje zakładka „Laboratoria". Różnica jest tu mała, bo zapis jest wyjątkowo jednolity: „PN-Z-04007-2:1994" stoi w 16 pozycjach, a stary schemat („PN-94/Z-04007-2") tylko w jednej. To odwrotnie niż przy chlorze i tlenku cynku, gdzie stary schemat przeważa.

DWIE POZYCJE WYŁĄCZAJĄ PUNKT 7. Zapis brzmi „PN-Z-04007-2:1994 z wyłączeniem pkt. 7", przy czym norma ma cztery strony. Czego dotyczy punkt 7, NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy. Jedna z tych pozycji podaje obok numer własnej procedury („EV-IR-53 wydanie 1 z dnia 14.10.2019 r.").

TECHNIKA ZGADZA SIĘ Z TYTUŁEM. Dwadzieścia pozycji deklaruje metodę spektrofotometryczną, a tytuł normy mówi o metodzie spektrofotometrycznej w świetle widzialnym. Tu, w odróżnieniu od norm o chlorze i formaldehydzie (których tytuły mówią o kolorymetrii), nazwa techniki w zakresach i w normie jest ta sama.

ZAKRESY POMIAROWE. Deklarowane: (0,01 – 0,25) mg/m³, (0,0125 – 0,19) mg/m³, (0,0125 – 0,25) mg/m³, (0,014 – 0,200) mg/m³, (0,0150 – 0,450) mg/m³, (0,025 – 0,25) mg/m³; w masie w próbce (0,001 – 0,01) mg, (0,00100 – 0,0100) mg oraz (0,0010 – 0,015) mg.

WOBEC CZEGO TE LICZBY OBOWIĄZUJĄ — I DLACZEGO TO JEST TU SZCZEGÓLNE. Ozon ma NDS 0,15 mg/m³ i NIE MA wartości NDSCh ani NDSP; pozycja 451 załącznika nr 1 w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447, obowiązuje od 2 kwietnia 2026 r.). Brak wartości chwilowej znaczy, że ocena opiera się wyłącznie na stężeniu średnim ważonym dla ośmiu godzin. GÓRNE GRANICE ZAKRESÓW SĄ BLISKO NDS: 0,19 i 0,200 mg/m³ to niewiele powyżej 0,15 mg/m³, a jedno laboratorium podaje górną granicę 0,450 mg/m³. Przy wyniku przekraczającym górną granicę zakresu nie wolno odczytu ekstrapolować — trzeba skrócić czas pobierania albo zmniejszyć objętość powietrza. Dolne granice od 0,01 mg/m³ pozwalają zejść do około jednej piętnastej NDS.

PODSTAWA PRAWNA WYKONYWANIA POMIARU. § 16 rozporządzenia Ministra Zdrowia o badaniach i pomiarach czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tekst jednolity — Dz.U. 2025 poz. 949): „Badania i pomiary wykonuje się zgodnie z metodami określonymi w Polskich Normach, a w przypadku braku takich norm, metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria (…)". Tutaj Polska Norma JEST — i jest czynna — więc to ona jest metodą wskazaną przez przepis, a nie rozwiązaniem zastępczym.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy. Sposobu pobierania próbki, objętości powietrza, składu roztworu pochłaniającego, sposobu wyeliminowania przeszkadzającego wpływu tlenków azotu, długości fali pomiaru ani obliczenia wyniku NIE PODAJEMY. Nie podajemy też treści punktu 7, który dwa laboratoria wyłączają.

Zasada metody

Ozon z powietrza zatrzymuje się w roztworze pochłaniającym, a powstałe zabarwienie mierzy się spektrofotometrycznie w świetle widzialnym. Norma jest napisana dla przypadku, w którym w powietrzu obecne są TLENKI AZOTU — czyli dla stanowisk, na których ozon powstaje razem z nimi. Stężenie w powietrzu wylicza się, dzieląc masę ozonu w próbce przez objętość pobranego powietrza. SPOSOBU WYELIMINOWANIA WPŁYWU TLENKÓW AZOTU NIE OPISUJEMY: tekstu normy nie mieliśmy, a jest to rdzeń tej metody.

Zastosowania

• Pomiar stężenia ozonu w powietrzu na stanowiskach pracy, gdy obecne są tlenki azotu
• Stanowiska spawania łukowego, urządzeń wysokonapięciowych i lamp ultrafioletowych
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,15 mg/m³ — przy braku wartości chwilowej
• Odczytanie zakresu akredytacji, w którym przy ozonie stoi norma z 1994 roku, wciąż czynna

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04007-2:1994 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości ozonu — Oznaczanie ozonu w obecności tlenków azotu na stanowiskach pracy metodą spektrofotometryczną w świetle widzialnym

Procedura krok po kroku

1. Sprawdzenie, czy metoda pasuje do stanowiska

   Norma jest napisana dla oznaczania ozonu W OBECNOŚCI TLENKÓW AZOTU. Przed wyborem metody sprawdzić, czy na stanowisku tlenki azotu występują — przy spawaniu łukowym, lampach ultrafioletowych i urządzeniach wysokonapięciowych występują razem z ozonem.

2. Pobranie próbki powietrza

   Przepuścić powietrze przez roztwór pochłaniający w warunkach ustalonych w normie i zapisać objętość powietrza. Warunków z normy nie podajemy — jej tekstu nie mieliśmy.

3. Pomiar spektrofotometryczny w świetle widzialnym

   Zmierzyć zabarwienie roztworu wobec krzywej wzorcowej. Technikę tę deklaruje 20 pozycji w zakresach akredytacji i jest ona zgodna z tytułem normy.

4. Przeliczenie na stężenie w powietrzu

   Masę ozonu w próbce podzielić przez objętość pobranego powietrza. Dolne granice zakresów laboratoriów zaczynają się od 0,01 mg/m³, górne sięgają 0,25–0,45 mg/m³.

5. Odniesienie do wartości dopuszczalnej

   Porównać ze stężeniem NDS 0,15 mg/m³ (poz. 451 załącznika nr 1, brzmienie z Dz.U. 2026 poz. 447). Wartości chwilowej dla ozonu w wykazie nie ma — oceny krótkotrwałego wzrostu stężenia nie da się oprzeć na NDSCh, bo takiej wartości nie ustalono.

6. Postępowanie przy wyniku ponad zakresem

   Górna granica zakresu bywa tylko nieco wyższa od NDS. Wynik powyżej zakresu wymaga powtórzenia pomiaru z krótszym czasem pobierania albo mniejszą objętością powietrza — nie wolno odczytywać go z przedłużonej krzywej wzorcowej.

7. Zapisanie wyłączeń, jeżeli są w zakresie

   Dwie pozycje w zakresach powołują normę z wyłączeniem punktu 7 — jeżeli zakres zawiera wyłączenie, sprawozdanie ma je wskazywać.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Ozon jest silnie drażniący dla dróg oddechowych, a jego NDS 0,15 mg/m³ należy do najniższych w wykazie — pomiar wykonuje się w powietrzu, które samo jest zagrożeniem
• Dla ozonu NIE ustalono wartości chwilowej (NDSCh) — krótkotrwałych wzrostów stężenia nie da się ocenić przez porównanie z wartością chwilową, bo takiej nie ma
• Tytuł normy zawiera warunek „w obecności tlenków azotu"; powołanie samego numeru bez tego warunku nie mówi zamawiającemu, dla jakiej sytuacji metoda była pisana
• Górna granica zakresu bywa niewiele wyższa od NDS — wynik powyżej zakresu odczytany z przedłużonej krzywej wzorcowej wygląda poprawnie i nie jest poprawny
• Wyłączenie punktu 7 przy czterostronicowej normie oznacza wyłączenie istotnej części dokumentu — przy czytaniu zakresu warto sprawdzić, czego dotyczy

Najczęstsze pytania