⛽ Zawartość wilgoci — metody UPROSZCZONE dla węgla, koksu i karbonizatu (PN-G-04611)

Petrochemia i paliwa PN-G-04611

Krótko: o co chodzi

Uproszczone metody wagowego oznaczania wilgoci przemijającej, wilgoci w próbce analitycznej i wilgoci całkowitej w węglu kamiennym, koksie, półkoksie i karbonizacie. Badanie wykonuje się według normy PN-G-04611:2020-06 (wersja polska); PRÓBA ODPOWIEDZI PRZEZ ZAKRESY POMIAROWE — materiał jest, rozstrzygnięcia nie ma: dziewięć laboratoriów ma w zakresie OBIE normy, a dwa z nich deklarują przy nich tę samą wielkość z podanym zakresem (pomiar 22-09-2026). Wyniki nie układają się w jedną stronę: przy wilgoci CAŁKOWITEJ jedno laboratorium podaje identyczny zakres dla obu norm (0,10–22,10 %), drugie szerszy dla metody uproszczonej (0,1–60,0 % wobec 1,0–70,0 %); przy wilgoci ANALITYCZNEJ metoda uproszczona ma zakres WĘŻSZY i wyższą dolną granicę (0,10–8,80 % wobec 0,05–17,00 %); przy wilgoci PRZEMIJAJĄCEJ również węższy (0,03–18,90 % wobec 0,50–45,00 %). Zakresy deklarowane są decyzją walidacyjną wykonawcy, a nie miarą precyzji metody — i NIE ROZSTRZYGAJĄ, na czym polega uproszczenie. Podajemy je, żeby czytelnik wiedział, że ta droga została sprawdzona i dokąd prowadzi. Procedura obejmuje 6 kroków; stosuje się je m.in. do: Oznaczanie zawartości wilgoci całkowitej przy badaniu jakości paliw stałych — jako jedna z trzech podstaw dopuszczonych punktem 8 załącznika do rozporządzenia (od 9 grudnia 2023 r.), Badanie karbonizatu, którego nie obejmuje zakres PN-G-04511, Rozpoznanie powołania „PN-G-04611:2020-06" w zakresie akredytacji i sprawdzenie, czy laboratorium stosuje metodę podstawową, czy uproszczoną.

W skrócie

Norma: PN-G-04611:2020-06 (wersja polska)
Kategoria: Petrochemia i paliwa
Kroków procedury: 6
STATUS (stan karty PKN na 22-09-2026): AKTUALNA — brak nagłówka „Wycofana" i brak wiersza „Data wycofania". Publikacja 01-06-2020, 18 stron, KT 220, ICS 75.160.10
Czy zastąpiła którąś z norm wilgoci: NIE. Karta nie ma pola „Zastępuje" — norma doszła OBOK PN-G-04511:1980 i PN-ISO 589:2006, a nie w ich miejsce
PRÓBA ODPOWIEDZI PRZEZ ZAKRESY POMIAROWE — materiał jest, rozstrzygnięcia nie ma: dziewięć laboratoriów ma w zakresie OBIE normy, a dwa z nich deklarują przy nich tę samą wielkość z podanym zakresem (pomiar 22-09-2026). Wyniki nie układają się w jedną stronę: przy wilgoci CAŁKOWITEJ jedno laboratorium podaje identyczny zakres dla obu norm (0,10–22,10 %), drugie szerszy dla metody uproszczonej (0,1–60,0 % wobec 1,0–70,0 %); przy wilgoci ANALITYCZNEJ metoda uproszczona ma zakres WĘŻSZY i wyższą dolną granicę (0,10–8,80 % wobec 0,05–17,00 %); przy wilgoci PRZEMIJAJĄCEJ również węższy (0,03–18,90 % wobec 0,50–45,00 %). Zakresy deklarowane są decyzją walidacyjną wykonawcy, a nie miarą precyzji metody — i NIE ROZSTRZYGAJĄ, na czym polega uproszczenie. Podajemy je, żeby czytelnik wiedział, że ta droga została sprawdzona i dokąd prowadzi

Przegląd

SŁOWO „UPROSZCZONE" JEST CZĘŚCIĄ TYTUŁU I NAJWAŻNIEJSZĄ INFORMACJĄ TEGO WPISU. Tytuł z karty katalogowej PKN brzmi: „Węgiel kamienny, koks i półkoks z węgla kamiennego oraz karbonizat -- Oznaczanie zawartości wilgoci -- Metody uproszczone". Zakres przytoczony z karty: „W niniejszej normie przedstawiono uproszczone metody oznaczania zawartości wilgoci przemijającej w węglu kamiennym, zawartości wilgoci w próbce analitycznej węgla kamiennego, koksu i półkoksu z węgla kamiennego oraz karbonizacie, zawartości wilgoci całkowitej w węglu kamiennym, koksie i półkoksie z węgla kamiennego oraz karbonizacie". Czyli ta sama wielkość mierzona co w PN-G-04511 i PN-ISO 589, ale postępowanie inne — uproszczone wobec metod podstawowych. NA CZYM DOKŁADNIE POLEGA UPROSZCZENIE I JAK WPŁYWA NA WYNIK, NIE USTALILIŚMY: tekstu normy nie mieliśmy (18 stron, odpłatna).

STATUS I ZAKRES PRZEDMIOTOWY SZERSZY NIŻ U SĄSIADÓW. Karta PKN (odczyt 22.09.2026): publikacja 01-06-2020, 18 stron, Sektor Górnictwa, Organ Techniczny KT 220, ICS 75.160.10; BRAK nagłówka „Wycofana" i brak wiersza „Data wycofania" — norma jest aktualna. Karta NIE MA też pola „Zastępuje": ta norma niczego nie zastąpiła, doszła obok. Objęte materiały to węgiel kamienny, koks i półkoks z węgla kamiennego ORAZ KARBONIZAT — tego ostatniego nie wymienia zakres PN-G-04511.

JAK ZNALAZŁA SIĘ W PRZEPISIE I OD KIEDY. Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 7 grudnia 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 2661) zmieniło punkt 8 załącznika do rozporządzenia o metodach badania jakości paliw stałych: wyrazy „PN-G-04511:1980 albo PN-ISO 589:2006" zastąpiono wyrazami „PN-G-04511:1980, PN-ISO 589:2006 albo PN-G-04611:2020". Zmiana weszła w życie 9 grudnia 2023 r. TO ZNACZY, ŻE PRAWODAWCA DOPISAŁ TĘ NORMĘ OBOK DWÓCH POZOSTAŁYCH, A NIE W ICH MIEJSCE — i zrobił to w akcie, którym otwierał ten punkt, mając możliwość usunięcia normy wycofanej od 2012 roku. Nie usunął jej.

RÓWNORZĘDNOŚĆ JEST PRAWNA, NIE TECHNICZNA — I TO JEST ROZRÓŻNIENIE DLA CZYTELNIKA NAJWAŻNIEJSZE. Przepis dopuszcza każdą z trzech podstaw przy oznaczaniu wilgoci całkowitej, więc z punktu widzenia zgodności z prawem wybór jest wolny. Dokumenty nie są jednak tym samym: dwie pozostałe opisują metody podstawowe, a ta — uproszczone. Laboratorium wybierające tę normę powinno umieć powiedzieć, dlaczego uproszczenie jest w jego przypadku dopuszczalne; wpis tego nie rozstrzyga, bo nie ma tekstu żadnej z trzech norm.

CZY LABORATORIA STOSUJĄ JĄ ZAMIENNIE — POMIAR. Pomiar własny na bazie zakresów akredytacji (22-09-2026, godz. 17): PN-G-04611 występuje w 88 pozycjach w 23 laboratoriach; wyłącznie ta norma, bez dwóch pozostałych — 57 pozycji w 19 laboratoriach; razem z PN-G-04511 — 20 pozycji; razem z PN-ISO 589 — 7; wszystkie trzy naraz — 4. Najczęstsze metodyki: zawartość wilgoci w próbce analitycznej (23), zawartość wilgoci całkowitej (20), zawartość wilgoci przemijającej (11), zawartość wilgoci całkowitej z obliczeń (10). Matryca w 49 pozycjach to „Paliwa stałe: węgiel kamienny". ROZKŁAD METODYK JEST TAKI SAM JAK PRZY DWÓCH POZOSTAŁYCH NORMACH — to obraz alternatywy, a nie podziału czynności między dokumenty.

POSTAĆ NUMERU: TRZY ŹRÓDŁA, TRZY ZAPISY — I TU AKT JEST MNIEJ DOKŁADNY NIŻ LABORATORIA. Karta katalogowa podaje „PN-G-04611:2020-06". Zakresy akredytacji używają dokładnie tej postaci: 80 pozycji na 88. Rozporządzenie zapisuje „PN-G-04611:2020" — bez członu miesiąca. Jest to kierunek odwrotny niż przy PN-G-04511, gdzie akt podaje postać z karty („PN-G-04511:1980"), a zakresy stary schemat („PN-80/G-04511"). NIE MA WIĘC REGUŁY, ŻE AKT ZAPISUJE NORMY STARANNIEJ ALBO MNIEJ STARANNIE NIŻ LABORATORIA — rozjazd idzie w obie strony i przy każdej normie trzeba go sprawdzić osobno. W jednej pozycji zakresu widać przy tym literówkę „PN-G-04611:2020-0606"; podajemy to nie jako ciekawostkę, tylko dlatego, że wyszukiwanie po dokładnym numerze takiej pozycji nie znajdzie.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy. NIE PODAJEMY: na czym polega uproszczenie wobec metod podstawowych, temperatur i czasów suszenia, wymagań wobec aparatury, sposobu obliczania wilgoci całkowitej ani precyzji metody — a to właśnie precyzja rozstrzygałaby, czy wyniki są porównywalne z PN-G-04511 i PN-ISO 589. Nie sprawdzaliśmy też, czy ISO wydało nowszą wersję dokumentu źródłowego; norma jest krajowa i karta nie wskazuje dokumentu wprowadzanego.

Zasada metody

Próbkę suszy się w warunkach podanych w normie i waży; ubytek masy daje zawartość wilgoci. Norma opisuje uproszczone warianty oznaczania trzech wielkości: wilgoci przemijającej, wilgoci w próbce analitycznej oraz wilgoci całkowitej — tej ostatniej także przez obliczenie z dwóch poprzednich. Samych procedur nie przytaczamy, bo tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

Oznaczanie zawartości wilgoci całkowitej przy badaniu jakości paliw stałych — jako jedna z trzech podstaw dopuszczonych punktem 8 załącznika do rozporządzenia (od 9 grudnia 2023 r.)
Badanie karbonizatu, którego nie obejmuje zakres PN-G-04511
Rozpoznanie powołania „PN-G-04611:2020-06" w zakresie akredytacji i sprawdzenie, czy laboratorium stosuje metodę podstawową, czy uproszczoną
Ocena starszej dokumentacji: przed 9 grudnia 2023 r. ta norma nie była wskazana przez przepis

Kluczowe parametry

Parametr	Wartość
STATUS (stan karty PKN na 22-09-2026)	AKTUALNA — brak nagłówka „Wycofana" i brak wiersza „Data wycofania". Publikacja 01-06-2020, 18 stron, KT 220, ICS 75.160.10
Czy zastąpiła którąś z norm wilgoci	NIE. Karta nie ma pola „Zastępuje" — norma doszła OBOK PN-G-04511:1980 i PN-ISO 589:2006, a nie w ich miejsce
PRÓBA ODPOWIEDZI PRZEZ ZAKRESY POMIAROWE — materiał jest, rozstrzygnięcia nie ma	dziewięć laboratoriów ma w zakresie OBIE normy, a dwa z nich deklarują przy nich tę samą wielkość z podanym zakresem (pomiar 22-09-2026). Wyniki nie układają się w jedną stronę: przy wilgoci CAŁKOWITEJ jedno laboratorium podaje identyczny zakres dla obu norm (0,10–22,10 %), drugie szerszy dla metody uproszczonej (0,1–60,0 % wobec 1,0–70,0 %); przy wilgoci ANALITYCZNEJ metoda uproszczona ma zakres WĘŻSZY i wyższą dolną granicę (0,10–8,80 % wobec 0,05–17,00 %); przy wilgoci PRZEMIJAJĄCEJ również węższy (0,03–18,90 % wobec 0,50–45,00 %). Zakresy deklarowane są decyzją walidacyjną wykonawcy, a nie miarą precyzji metody — i NIE ROZSTRZYGAJĄ, na czym polega uproszczenie. Podajemy je, żeby czytelnik wiedział, że ta droga została sprawdzona i dokąd prowadzi
Rodzaj metod — informacja z tytułu, nie z treści	METODY UPROSZCZONE (tak brzmi trzeci człon tytułu). Na czym polega uproszczenie wobec metod podstawowych — NIE USTALILIŚMY, tekstu normy nie mieliśmy
Zakres przedmiotowy szerszy niż przy PN-G-04511	węgiel kamienny, koks i półkoks z węgla kamiennego ORAZ KARBONIZAT — tego ostatniego zakres PN-G-04511 nie wymienia
Podstawa prawna i data wejścia	punkt 8 załącznika do rozporządzenia o metodach badania jakości paliw stałych, w brzmieniu nadanym przez Dz.U. 2023 poz. 2661 — obowiązuje od 9 grudnia 2023 r. Wcześniej punkt wymieniał tylko dwa dokumenty
Co znaczy równorzędność z dwiema pozostałymi	jest PRAWNA, nie techniczna: przepis dopuszcza każdą z trzech podstaw, ale dwie opisują metody podstawowe, a ta uproszczone. Czy wyniki są porównywalne — NIE USTALILIŚMY (rozstrzygałaby precyzja metody, której nie mamy)
Postać numeru używana w zakresach akredytacji	„PN-G-04611:2020-06" — 80 pozycji na 88, czyli zgodnie z kartą. Po tej postaci szuka zakładka laboratoriów przy tym wpisie (pomiar 22-09-2026, godz. 17)
Postać numeru w akcie prawnym — mniej dokładna niż w zakresach	rozporządzenie zapisuje „PN-G-04611:2020", bez członu miesiąca. To kierunek ODWROTNY niż przy PN-G-04511, gdzie akt podaje postać z karty, a zakresy stary schemat — reguły nie ma, rozjazd idzie w obie strony
Zapis z literówką w zakresach	jedna pozycja ma „PN-G-04611:2020-0606". Podajemy to dlatego, że wyszukiwanie po dokładnym numerze takiej pozycji nie znajdzie
Skala powołań (pomiar 22-09-2026, godz. 17)	88 pozycji w 23 laboratoriach łącznie; wyłącznie ta norma, bez dwóch pozostałych — 57 pozycji w 19 laboratoriach. Liczone po wszystkich postaciach zapisu; dopasowanie po początku zapisu — to, którego używa zakładka „Laboratoria” — daje tę samą liczbę
Najczęstsze metodyki w zakresach	wilgoć w próbce analitycznej (23), wilgoć całkowita (20), wilgoć przemijająca (11), wilgoć całkowita z obliczeń (10). Rozkład TAKI SAM jak przy dwóch pozostałych normach — obraz alternatywy, nie podziału czynności
Wilgoć całkowita z obliczeń — składniki	wilgoć przemijająca i wilgoć w próbce analitycznej. Oba są pomiarami TEJ SAMEJ metody, więc porównywalność zależy od metodyk obu składników, a nie od wzoru
Miejsce błędu dającego wynik pozornie poprawny	woda utracona między pobraniem a pierwszym ważeniem — suszenie, ważenie i obliczenie przebiegają bez zastrzeżeń, a wynik jest zaniżony. Przy wilgoci całkowitej z obliczeń błąd wchodzi do składnika i nie widać go w wyniku końcowym
Wartości liczbowe z tekstu normy	NIE PODAJEMY — tekstu nie mieliśmy (18 stron, odpłatna). Dotyczy temperatur, czasów suszenia, wymagań wobec aparatury (w tym naczynek i chłodzenia próbki), wzorów i precyzji metody

Norma

Numer normy: PN-G-04611:2020-06 (wersja polska)
Tytuł (PL): Węgiel kamienny, koks i półkoks z węgla kamiennego oraz karbonizat — Oznaczanie zawartości wilgoci — Metody uproszczone
Title (EN): Hard coal, coke and semi-coke from hard coal and carbonizate — Determination of moisture content — Simplified methods

Procedura krok po kroku

Sprawdzenie, czy metoda uproszczona jest dopuszczalna w danym badaniu

Przy badaniu jakości paliw stałych wprowadzanych do obrotu punkt 8 załącznika dopuszcza tę normę od 9 grudnia 2023 r. na równi z PN-G-04511:1980 i PN-ISO 589:2006. Przy badaniach wykonywanych na innej podstawie (umowa, specyfikacja odbiorcy) trzeba sprawdzić, czy zleceniodawca dopuszcza metodę uproszczoną.
Pobranie i zabezpieczenie próbki

Próbkę umieścić w szczelnym pojemniku i ograniczyć czas do pierwszego ważenia. Woda utracona na tym etapie zaniża wynik, a dalsze czynności przebiegają poprawnie — błąd nie zostawia śladu.
Wybór oznaczanej wielkości

Norma obejmuje trzy: wilgoć przemijającą, wilgoć w próbce analitycznej i wilgoć całkowitą. W sprawozdaniu trzeba podać którą, bo nie są zamienne i mają różne zastosowanie.
Suszenie i ważenie według wariantu uproszczonego

Warunki (temperatura, czas, postać próbki) określa tekst normy i ich nie przytaczamy. Materiały objęte: węgiel kamienny, koks, półkoks i karbonizat.
Obliczenie wilgoci całkowitej, jeżeli oznaczano dwustopniowo

Wilgoć całkowita powstaje z wilgoci przemijającej i wilgoci w próbce analitycznej. Wzoru nie przytaczamy. Wynik jest wielkością OBLICZANĄ — zmiana metodyki któregokolwiek składnika zmienia go bez zmiany wzoru.
Zapis wyniku z podaniem podstawy i rodzaju metody

W sprawozdaniu podać pełne oznaczenie („PN-G-04611:2020-06"), rodzaj oznaczonej wilgoci oraz to, że zastosowano metodę UPROSZCZONĄ — inaczej odbiorca wyniku nie odróżni jej od metody podstawowej według dwóch pozostałych norm.

Wymagany sprzęt i aparatura

Sprzęt	Przykład	Orientacyjna cena
Suszarka laboratoryjna	Warunki suszenia w metodach uproszczonych są treścią normy i ich nie przytaczamy	—
Waga	Metoda jest wagowa (rozporządzenie, punkt 8). Wymaganej dokładności ważenia NIE USTALONO — tekstu normy nie mieliśmy	—
Szczelny pojemnik na próbkę	Część metody, nie organizacji pracy: woda utracona przed pierwszym ważeniem zaniża wynik i nie zostawia śladu	—
Pozostałe wyposażenie	NIE USTALONO — naczynek, sposobu chłodzenia próbki po suszeniu ani wymagań wobec aparatury nie podajemy, bo tekstu normy nie mieliśmy	—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Odczynnik	CAS	Szczegóły
Nie ustalono	—	Metoda jest wagowa (rozporządzenie, punkt 8). Czy norma przewiduje jakiekolwiek odczynniki, NIE USTALILIŚMY — tekstu normy nie mieliśmy

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Pył węglowy jest palny i wybuchowy w postaci zawiesiny — ograniczyć pylenie przy przygotowaniu próbki
Próbka wyjmowana z suszarki jest gorąca
Karbonizat i koks pylą drobniej niż węgiel surowy — stosować odciąg przy przesypywaniu

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-G-04611:2020-06 (wersja polska) — „Węgiel kamienny, koks i półkoks z węgla kamiennego oraz karbonizat — Oznaczanie zawartości wilgoci — Metody uproszczone”. Tytuł angielski: „Hard coal, coke and semi-coke from hard coal and carbonizate — Determination of moisture content — Simplified methods”.

Na czym polega ta metoda?

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

STATUS (stan karty PKN na 22-09-2026): AKTUALNA — brak nagłówka „Wycofana" i brak wiersza „Data wycofania". Publikacja 01-06-2020, 18 stron, KT 220, ICS 75.160.10; Czy zastąpiła którąś z norm wilgoci: NIE. Karta nie ma pola „Zastępuje" — norma doszła OBOK PN-G-04511:1980 i PN-ISO 589:2006, a nie w ich miejsce; PRÓBA ODPOWIEDZI PRZEZ ZAKRESY POMIAROWE — materiał jest, rozstrzygnięcia nie ma: dziewięć laboratoriów ma w zakresie OBIE normy, a dwa z nich deklarują przy nich tę samą wielkość z podanym zakresem (pomiar 22-09-2026). Wyniki nie układają się w jedną stronę: przy wilgoci CAŁKOWITEJ jedno laboratorium podaje identyczny zakres dla obu norm (0,10–22,10 %), drugie szerszy dla metody uproszczonej (0,1–60,0 % wobec 1,0–70,0 %); przy wilgoci ANALITYCZNEJ metoda uproszczona ma zakres WĘŻSZY i wyższą dolną granicę (0,10–8,80 % wobec 0,05–17,00 %); przy wilgoci PRZEMIJAJĄCEJ również węższy (0,03–18,90 % wobec 0,50–45,00 %). Zakresy deklarowane są decyzją walidacyjną wykonawcy, a nie miarą precyzji metody — i NIE ROZSTRZYGAJĄ, na czym polega uproszczenie. Podajemy je, żeby czytelnik wiedział, że ta droga została sprawdzona i dokąd prowadzi; Rodzaj metod — informacja z tytułu, nie z treści: METODY UPROSZCZONE (tak brzmi trzeci człon tytułu). Na czym polega uproszczenie wobec metod podstawowych — NIE USTALILIŚMY, tekstu normy nie mieliśmy.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 6 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Suszarka laboratoryjna, Waga, Szczelny pojemnik na próbkę, Pozostałe wyposażenie.

Gdzie stosuje się to badanie?

Oznaczanie zawartości wilgoci całkowitej przy badaniu jakości paliw stałych — jako jedna z trzech podstaw dopuszczonych punktem 8 załącznika do rozporządzenia (od 9 grudnia 2023 r.); Badanie karbonizatu, którego nie obejmuje zakres PN-G-04511; Rozpoznanie powołania „PN-G-04611:2020-06" w zakresie akredytacji i sprawdzenie, czy laboratorium stosuje metodę podstawową, czy uproszczoną; Ocena starszej dokumentacji: przed 9 grudnia 2023 r. ta norma nie była wskazana przez przepis.

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Pył węglowy jest palny i wybuchowy w postaci zawiesiny — ograniczyć pylenie przy przygotowaniu próbki; Próbka wyjmowana z suszarki jest gorąca; Karbonizat i koks pylą drobniej niż węgiel surowy — stosować odciąg przy przesypywaniu.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-G-04611.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie