🏗️ Oznaczanie (identyfikacja) i opis gruntów do celów inżynierskich technikami wzrokowymi i manualnymi w terenie i w laboratorium — podział na grunty bardzo gruboziarniste, gruboziarniste i drobnoziarniste, frakcja główna, drugorzędna i trzeciorzędna, frakcje uziarnienia według tablicy 1 (duże bloki > 630 mm, bloki, kamienie, żwir, piasek, pył, ił ≤ 0,002 mm), grunty drobne rozpoznawane po plastyczności, grunty organiczne, węglanowe, wulkaniczne, less, gliny lodowcowe, grunty antropogeniczne, opis uwarstwienia i nieciągłości, PN-EN ISO 14688-1

Budownictwo PN-EN ISO 14688-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 14688-1:2018-05 (wersja polska), w całości: „Niniejszy dokument, w którym określono podstawowe zasady oznaczania i opisu gruntów jest przeznaczony do stosowania razem z ISO 14688-2, gdzie ustalono podstawy klasyfikowania gruntów, w oparciu o te ich charakterystyki, które są najczęściej stosowane w praktyce inżynierskiej. Charakterystyki mogą się różnić dla poszczególnych obiektów lub materiałów, stąd przydatne mogą być bardziej szczegółowe podziały dotyczące opisu i klasyfikacji. W niniejszym dokumencie określono procedury oznaczania i opisu gruntów na podstawie elastycznego systemu do stosowania przez personel z doświadczeniem, który obejmuje ocenę cech materiałowych oraz masowych poprzez ocenę wzrokową i makroskopową. Przedstawiono szczegóły opisów poszczególnych charakterystyk na potrzeby oznaczania gruntów oraz powszechnie stosowaną terminologię, łącznie z tą związaną z wynikami podstawowych badań makroskopowych przeprowadzanych w terenie jako część procesu oznaczania gruntów. Niniejszy dokument należy stosować na potrzeby inżynierskie do opisu gruntów powstałych w wyniku procesów naturalnych, działalności człowieka oraz zawierających w sobie materiałów syntetycznych. UWAGA 1 Oznaczanie oraz opis skał zawarto w ISO 14689-1. Oznaczanie i opis materiałów przejściowych pomiędzy gruntami a skałami przeprowadza się odpowiednio za pomocą procedur zawartych w niniejszym dokumencie, w ISO 14688-2 oraz ISO 14689-1. UWAGA 2 Oznaczanie i opis gruntów dla celów gleboznawczych, jak również w ramach pomiarów dla potrzeb ochrony gruntów i remediacji terenów zanieczyszczonych zawarto w ISO 25177.” Tekst normy czytamy w próbce ISO 14688-1:2017 od okładki do końca tablicy 1 z uwagami (strona 5) oraz w próbce SIST EN ISO 14688-1:2018 (przedmowa europejska); dalszej części rozdziału 5, rozdziałów 6–8 ani załącznika A nie mamy — znamy tylko ich tytuły ze spisu treści.

WEDŁUG TEKSTU ISO 14688-1:2017 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–5.1.1 z tablicą 1, spis treści). Normę przygotował ISO/TC 182 (geotechnika); wydanie drugie zastępuje ISO 14688-1:2002 po rewizji technicznej i włącza zmianę Amd 1:2013. Przedmowa europejska: EN ISO 14688-1:2018 opracowano z CEN/TC 341, krajowe normy sprzeczne należało wycofać do sierpnia 2018 r., zastępuje EN ISO 14688-1:2002. Wprowadzenie: rozdziały 4 i 5 podają zasady identyfikacji stosowane na wszystkich etapach rozpoznania i projektowania, rozdziały 6 i 7 — procedury dla osób opisujących grunty w terenie lub laboratorium (opis materiału i cech masywu: uwarstwienia i nieciągłości); szczegółowość zależy od gruntu, wielkości i jakości odsłonięcia lub próbki oraz potrzeb projektu; opisujący powinien mieć odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie; praktyka różni się między krajami; po identyfikacji ISO 14688-2 pozwala klasyfikować grunty, a wyniki badań służą do sprawdzenia trafności opisu. Powołania (2): ISO 14688-2, ISO 14689-1. Definicje (3) — m.in.: grunt to agregat minerałów i/lub materii organicznej, który można rozdzielić ręką w wodzie (także grunt antropogeniczny o podobnym zachowaniu: nasyp, kruszona skała, odpady poflotacyjne; grunt może mieć strukturę skały, ale mniejszą wytrzymałość); grunt antropogeniczny — ułożony przez człowieka, z przerobionych gruntów naturalnych albo materiałów syntetycznych; nasyp kontrolowany (fill) i niekontrolowany (made ground); identyfikacja — nazwanie gruntu na podstawie składu mineralnego, uziarnienia i/lub plastyczności i/lub zawartości części organicznych (może obejmować informacje geologiczne); plastyczność — skłonność do trwałego odkształcenia przy ugniataniu ręką (zależy od wilgotności, składu mineralnego i frakcji, mierzalna granicami Atterberga); grunt organiczny — duża zawartość materii roślinnej lub zwierzęcej (bardzo mała gęstość, zwykle bardzo duża wilgotność); less — osad eoliczny; grunt siarczkowy — duża zawartość siarczku żelaza; glina zwałowa (till) — pierwotna postać wielofrakcyjnego materiału lodowcowego. Ogólne (4): grunty identyfikuje się i opisuje według tej normy, klasyfikuje według ISO 14688-2, skały opisuje według ISO 14689-1; grunty są naturalne (mineralne — także węglanowe, wulkaniczne, less i till — albo organiczne) lub antropogeniczne; cechy według załącznika A — uziarnienie frakcji bardzo grubych i grubych, plastyczność frakcji drobnych, zawartość części organicznych i węglanów; w terenie ustala się frakcję główną, drugorzędną i trzeciorzędną, zawartość węglanów i części organicznych oraz pochodzenie; inne składniki (sól, siarczany, gips) można opisać; opis można później skorygować wynikami uziarnienia, plastyczności i badań laboratoryjnych; kroki dla gruntów mineralnych: a) podział na bardzo gruboziarniste, gruboziarniste i drobnoziarniste, b) frakcja główna, drugorzędna i trzeciorzędna, c) nazwa, d) pochodzenie (środowisko sedymentacji, wiek geologiczny); grunty mineralne z domieszką organiczną. Identyfikacja (5.1.1): grunty bardzo grube i grube — według frakcji uziarnienia; grunty drobne — według PLASTYCZNOŚCI, mimo że i dla nich podano wymiary ziaren. Tablica 1 (mm): duże bloki lBo > 630; bloki Bo > 200 do ≤ 630; kamienie Co > 63 do ≤ 200; żwir Gr > 2,0 do ≤ 63 (gruby > 20, średni > 6,3, drobny > 2,0); piasek Sa > 0,063 do ≤ 2,0 (gruby > 0,63, średni > 0,20, drobny > 0,063); pył Si > 0,002 do ≤ 0,063 (gruby > 0,02, średni > 0,0063, drobny > 0,002); ił Cl ≤ 0,002. Uwaga 1: granice z jedną cyfrą znaczącą (2 mm, 6 mm) zamiast dwóch (2,0 mm, 6,3 mm) też są szeroko stosowane, a różnica jest mało istotna przy identyfikacji. Uwaga 2: zakresy dla pyłu i iłu podano tylko jako odniesienie dla „cząstek pyłowych” i „cząstek iłowych”, a nie dla „pyłu” i „iłu” jako frakcji drobnych.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 14688-1:2018-05 (wersja polska, publikacja 25-11-2019, 30 stron, grupa cenowa P) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 254 Geotechniki, ICS 13.080.05 i 93.020, „Wprowadza: EN ISO 14688-1:2018 [IDT], ISO 14688-1:2017 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 14688-1:2006/A1:2014-02 – wersja angielska, PN-EN ISO 14688-1:2006/Ap1:2012 – wersja polska, PN-EN ISO 14688-1:2006 – wersja polska”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 14688-1” (02.10.2026) pokazuje też wersję angielską 2018-05 i wydania 2005/2006 ze zmianą A1. Katalog EVS (odczyt 02.10.2026) podaje ISO 14688-1:2017 jako ważną od 12.12.2017.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 14688-1 stoi w 7 rekordach u 6 laboratoriów: AB 283, AB 962, AB 1416, AB 1770, AB 1778, AB 1905. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 24.09.2024 do 22.06.2026) wszystkie podają „PN-EN ISO 14688-1:2018-05”; AB 283, AB 1770 i AB 1905 wymieniają obok część 2 (PN-EN ISO 14688-2:2018-05), a AB 283, AB 962 i AB 1416 — także polską normę PN-B-04481 (AB 283 i AB 1416 „p. 3”). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 14688-1” i pokazuje wszystkie 6 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Grunty — „Analiza makroskopowa” (AB 962, AB 1416, AB 1778), „Opis gruntu, metoda oceny wzrokowej i makroskopowej” (AB 1770, w dwóch pozycjach), „Opis gruntu, metoda wizualna, metoda makroskopowa” (AB 1905), „Określenie rodzaju i stanu gruntu, metoda makroskopowa” (AB 283).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy gruntach drobnych: nazwę pyłu lub iłu ustala się według plastyczności, a nie według wymiaru ziaren — zakresy z tablicy 1 dla pyłu i iłu dotyczą „cząstek”, nie frakcji drobnych (uwaga 2), więc nazwa nadana z samej krzywej uziarnienia może nie zgadzać się z opisem według tej normy. Przy granicach frakcji: 2 mm i 6 mm zamiast 2,0 mm i 6,3 mm to dopuszczalny skrót (uwaga 1); trzy laboratoria wymieniają obok polską normę PN-B-04481 — tekstu tej normy nie czytaliśmy, więc nie porównujemy jej granic frakcji z tablicą 1, a opis według dwóch dokumentów warto podawać z nazwą dokumentu przy każdej nazwie gruntu. Przy celu: norma służy do celów inżynierskich; opis gleby do celów gleboznawczych, ochrony gruntów i remediacji obejmuje ISO 25177, a klasyfikację — część 2. Przy osobie: system jest elastyczny i przeznaczony dla doświadczonych — norma sama mówi, że opis zależy od kwalifikacji opisującego i jakości próbki, a wyniki badań laboratoryjnych mają go weryfikować.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy punktów 5.1.2–5.9 (grunty złożone, plastyczność, części organiczne, grunty organiczne, węglanowe, siarczkowe, wulkaniczne, less, lodowcowe, antropogeniczne, pochodzenie), rozdziałów 6–8 (opis uziarnienia, kształtu, wytrzymałości ziaren, składu, zawartości frakcji drobnych, konsystencji, barwy, części organicznych, węglanów, stopnia rozkładu torfu, uwarstwienia i nieciągłości, raportowanie) ani załącznika A (procedury identyfikacji frakcji głównej) — nie podajemy więc żadnych kryteriów prób ręcznych, skal konsystencji ani terminów opisowych.

Zasada metody

Grunt nazywa się na podstawie oceny wzrokowej i prostych prób ręcznych: dzieli się go na bardzo gruboziarnisty, gruboziarnisty lub drobnoziarnisty, ustala frakcje główną, drugorzędną i trzeciorzędną (grunty drobne — według plastyczności), a następnie opisuje cechy materiału i masywu (uwarstwienie, nieciągłości).

Zastosowania

• Grunty w rozpoznaniu geotechnicznym — analiza makroskopowa i opis gruntu; 6 laboratoriów w zakresach PCA
• Opis próbek z otworów i odkrywek w terenie oraz w laboratorium przed badaniami
• Podstawa klasyfikacji gruntów według PN-EN ISO 14688-2

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 14688-1:2018-05 (wersja polska; EN ISO 14688-1:2018 IDT, ISO 14688-1:2017 IDT)

Tytuł (PL)

Rozpoznanie i badania geotechniczne — Oznaczanie i klasyfikowanie gruntów — Część 1: Oznaczanie i opis

Title (EN)

Geotechnical investigation and testing — Identification and classification of soil — Part 1: Identification and description

Procedura krok po kroku

1. Podkategoria

   Grunt bardzo gruboziarnisty, gruboziarnisty albo drobnoziarnisty (tablica 1). PN-EN ISO 14688-1:2018-05 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Frakcje

   Frakcja główna, drugorzędna i trzeciorzędna; grunty grube według uziarnienia, drobne według plastyczności; zawartość części organicznych i węglanów.

3. Nazwa i pochodzenie

   Nazwa gruntu według procedur normy; pochodzenie — środowisko sedymentacji i wiek geologiczny, jeśli możliwe.

4. Opis

   Cechy materiału (rozdział 6) i masywu — uwarstwienie i nieciągłości (rozdział 7); raport (rozdział 8) — poza czytanym fragmentem.

5. Weryfikacja

   Opis można skorygować wynikami uziarnienia, plastyczności i badań zawartości węglanów lub części organicznych (rozdział 4).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma w czytanym fragmencie nie zawiera ostrzeżeń bhp
• UWAGA MERYTORYCZNA: grunty drobne nazywa się według plastyczności, nie według wymiaru ziaren; do celów gleboznawczych i remediacji służy ISO 25177

Najczęstsze pytania