🌿 Oświetlenie awaryjne (ewakuacyjne) — natężenie na drodze ewakuacyjnej i w strefie otwartej
Krótko: o co chodzi
Sprawdzenie, czy po zaniku zasilania oświetlenia podstawowego oświetlenie awaryjne zapewnia wymagane natężenie na podłodze drogi ewakuacyjnej (co najmniej 1 lx), w strefie otwartej (0,5 lx) i w strefie wysokiego ryzyka (10 % natężenia eksploatacyjnego, nie mniej niż 15 lx), z równomiernością nie gorszą niż 1:40 i w wymaganym czasie. Badanie wykonuje się według normy PN-EN 1838:2025-05 (EN 1838:2024); poprzednio PN-EN 1838:2013-11; Droga ewakuacyjna (≤ 2 m): ≥ 1 lx na linii środkowej; ≥ 0,5 lx w pasie środkowym ≥ ½ szerokości (2013); ≥ 1 lx na całej szerokości (2024). Procedura obejmuje 6 kroków; stosuje się je m.in. do: Odbiór instalacji oświetlenia awaryjnego w budynkach użyteczności publicznej, zakładach pracy, obiektach handlowych, szpitalach, szkołach, hotelach, Okresowe przeglądy urządzeń przeciwpożarowych — pomiary do instrukcji bezpieczeństwa pożarowego i dla kontroli PSP, Weryfikacja pięcioletnia i po modernizacji zgodnie z załącznikiem B EN 1838:2024.
W skrócie
- Norma: PN-EN 1838:2025-05 (EN 1838:2024); poprzednio PN-EN 1838:2013-11
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 6
- Droga ewakuacyjna (≤ 2 m): ≥ 1 lx na linii środkowej; ≥ 0,5 lx w pasie środkowym ≥ ½ szerokości (2013); ≥ 1 lx na całej szerokości (2024)
- Strefa otwarta (antypaniczna): ≥ 0,5 lx na podłodze, bez pasa obwodowego 0,5 m
- Strefa wysokiego ryzyka: ≥ 10 % natężenia eksploatacyjnego, nie mniej niż 15 lx; równomierność ≥ 0,1; pełne natężenie stale lub w 0,5 s
Przegląd
Oświetlenie awaryjne to oświetlenie przewidziane do użycia, gdy zawiedzie zasilanie oświetlenia podstawowego; jest zasilane ze źródła niezależnego. Obejmuje awaryjne oświetlenie ewakuacyjne (oświetlenie drogi ewakuacyjnej, strefy otwartej — zapobiegające panice, strefy wysokiego ryzyka), znaki bezpieczeństwa oraz — w wydaniu 2024 — oświetlenie miejsca tymczasowego pobytu i oświetlenie zapasowe. Norma EN 1838 określa wymagania fotometryczne dla instalowanych w budynkach systemów oświetlenia awaryjnego, w tym adaptacyjnych systemów oświetlenia ewakuacyjnego, w miejscach dostępnych dla publiczności lub pracowników; czyta się ją łącznie z EN 50172 (systemy awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego). W Polsce oświetlenie ewakuacyjne jest urządzeniem przeciwpożarowym w rozumieniu rozporządzenia MSWiA z 7 czerwca 2010 r.
Wydanie EN 1838:2013 (w Polsce PN-EN 1838:2013-11, przyjęte metodą okładkową w wersji angielskiej) doprecyzowało punkty o szczególnym znaczeniu na drodze ewakuacyjnej (drzwi wyjściowe, schody, zmiany poziomu i kierunku, skrzyżowania korytarzy, wyjścia końcowe, punkty pierwszej pomocy i sprzęt pożarowy — na nich 5 lx w płaszczyźnie pionowej, sprzęt i miejsca schronienia dla osób niepełnosprawnych). EN 1838:2024 (PN-EN 1838:2025-05) zastąpiło wydanie z 2013 r.: wymagania dla drogi ewakuacyjnej rozszerzono na całą jej szerokość, dodano wymagania dla toalet, szatni, basenów, rozdzielni i pomieszczeń technicznych, a w załączniku B opisano pomiary luminancji i natężenia oświetlenia na miejscu (metody A–D, wymagania dla przyrządów, weryfikacja początkowa i pięcioletnia). Polskie przepisy nadal przywołują wydanie z 2013 r., ale stosowanie nowszego nie jest zakazane.
Zasada metody
Metoda polega na pomiarze natężenia oświetlenia (i luminancji znaków) wytwarzanego wyłącznie przez oprawy awaryjne po odłączeniu zasilania oświetlenia podstawowego, na płaszczyźnie odniesienia — podłodze drogi ewakuacyjnej lub strefy otwartej (opracowania producentów podają pomiar 2 cm nad podłogą, tylko światło bezpośrednie z opraw awaryjnych). Wynik porównuje się z wymaganiami normy: na drodze ewakuacyjnej o szerokości do 2 m natężenie poziome wzdłuż linii środkowej nie mniejsze niż 1 lx, a w pasie środkowym obejmującym co najmniej połowę szerokości nie mniejsze niż 0,5 lx (szersze drogi dzieli się na pasy 2 m lub traktuje jak strefy otwarte); w strefie otwartej co najmniej 0,5 lx na niezajętym polu z wyłączeniem pasa obwodowego 0,5 m; stosunek natężenia minimalnego do maksymalnego nie mniejszy niż 1:40; wskaźnik oddawania barw Ra ≥ 40; 50 % wymaganego natężenia w ciągu 5 s i 100 % w ciągu 60 s; czas działania co najmniej 1 h. W strefie wysokiego ryzyka — co najmniej 10 % natężenia eksploatacyjnego wymaganego dla czynności, nie mniej niż 15 lx, równomierność ≥ 0,1, pełne natężenie stale lub w ciągu 0,5 s. Znaki bezpieczeństwa: luminancja każdej części barwnej ≥ 2 cd/m², stosunek luminancji w obrębie barwy ≤ 10:1. Wydanie 2024 wymaga 1 lx na całej szerokości drogi ewakuacyjnej.
Zastosowania
- Odbiór instalacji oświetlenia awaryjnego w budynkach użyteczności publicznej, zakładach pracy, obiektach handlowych, szpitalach, szkołach, hotelach
- Okresowe przeglądy urządzeń przeciwpożarowych — pomiary do instrukcji bezpieczeństwa pożarowego i dla kontroli PSP
- Weryfikacja pięcioletnia i po modernizacji zgodnie z załącznikiem B EN 1838:2024
- Oświetlenie stref wysokiego ryzyka: hale z maszynami w ruchu, laboratoria z substancjami niebezpiecznymi, sterownie
- Sprawdzenie widoczności i luminancji znaków ewakuacyjnych oraz oświetlenia sprzętu pożarowego i punktów pierwszej pomocy
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Droga ewakuacyjna (≤ 2 m) | ≥ 1 lx na linii środkowej; ≥ 0,5 lx w pasie środkowym ≥ ½ szerokości (2013); ≥ 1 lx na całej szerokości (2024) |
| Strefa otwarta (antypaniczna) | ≥ 0,5 lx na podłodze, bez pasa obwodowego 0,5 m |
| Strefa wysokiego ryzyka | ≥ 10 % natężenia eksploatacyjnego, nie mniej niż 15 lx; równomierność ≥ 0,1; pełne natężenie stale lub w 0,5 s |
| Równomierność, barwa | Emin : Emax ≥ 1:40; Ra ≥ 40 |
| Czas | 50 % natężenia w 5 s, 100 % w 60 s; czas działania ≥ 1 h |
| Znaki i punkty szczególne | luminancja ≥ 2 cd/m², stosunek ≤ 10:1; apteczki, sprzęt pożarowy, przyciski ROP, centrala SSP — 5 lx w pionie |
| Przyrząd (zał. B, 2024) | luksomierz o określonej klasie dopasowania widmowego f1′ i kierunkowego f2, rozdzielczość nie gorsza niż 0,01 lx |
Norma
- Numer normy
- PN-EN 1838:2025-05 (EN 1838:2024); poprzednio PN-EN 1838:2013-11
- Tytuł (PL)
- Zastosowania oświetlenia — Oświetlenie awaryjne budynków
- Title (EN)
- Lighting applications — Emergency lighting for buildings
Procedura krok po kroku
-
Przygotowanie
Ustal na planie drogi ewakuacyjne, strefy otwarte, strefy wysokiego ryzyka i punkty o szczególnym znaczeniu (drzwi wyjściowe, schody, zmiany poziomu i kierunku, skrzyżowania, wyjścia końcowe, apteczki, sprzęt pożarowy, przyciski ROP, centrala SSP, miejsca dla osób niepełnosprawnych). Sprawdź luksomierz i miernik luminancji.
-
Warunki próby
Pomiary wykonuj w trybie pracy awaryjnej (zanik zasilania oświetlenia podstawowego), uwzględniając wyłącznie światło bezpośrednie opraw awaryjnych — tak podają opracowania producentów; szczegółowe warunki i metody A–D określa załącznik B normy. Zmierz czas, w jakim oświetlenie awaryjne osiąga 50 % (≤ 5 s) i 100 % (≤ 60 s) wymaganego natężenia.
-
Droga ewakuacyjna
Mierz natężenie poziome na podłodze wzdłuż linii środkowej drogi i w pasie środkowym (co najmniej połowa szerokości); drogi szersze niż 2 m podziel na pasy 2 m. Zapisz wartości w siatce o odstępie podanym w protokole (załącznik B). Sprawdź Emin ≥ 1 lx na osi (2024: na całej szerokości), ≥ 0,5 lx w pasie środkowym i stosunek Emin : Emax ≥ 1:40.
-
Strefa otwarta i strefa wysokiego ryzyka
W strefie otwartej mierz na podłodze na całym niezajętym polu z pominięciem pasa obwodowego 0,5 m: Emin ≥ 0,5 lx, równomierność ≥ 1:40. W strefie wysokiego ryzyka mierz na płaszczyźnie odniesienia zadania: ≥ 10 % natężenia eksploatacyjnego i ≥ 15 lx, równomierność ≥ 0,1, pełne natężenie stale lub w ciągu 0,5 s.
-
Punkty szczególne i znaki
Zmierz natężenie pionowe na apteczkach, sprzęcie pożarowym, przyciskach ROP i centrali SSP (≥ 5 lx). Zmierz luminancję części barwnych znaków bezpieczeństwa (≥ 2 cd/m², stosunek ≤ 10:1) i sprawdź odległość widzenia znaków (l = z·h; z = 100 dla znaków oświetlonych zewnętrznie, 200 dla wewnętrznie).
-
Czas działania i protokół
Potwierdź utrzymanie wymaganych wartości przez co najmniej 1 h (w strefie wysokiego ryzyka — przez czas trwania zagrożenia określony przez pracodawcę). W protokole podaj odstęp siatki, przyrząd i niepewność pomiaru, wartości w punktach oraz ocenę zgodności; wyniki dołącza się do dokumentacji urządzeń przeciwpożarowych.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Luksomierz do niskich natężeń | z rozdzielczością 0,01 lx, dopasowaniem widmowym i cosinusowym zgodnie z załącznikiem B normy; z aktualnym wzorcowaniem | — |
| Miernik luminancji | do pomiaru luminancji znaków bezpieczeństwa (cd/m²) | — |
| Stoper | kontrola czasu osiągnięcia 50 % i 100 % natężenia oraz czasu działania | — |
| Plan dróg ewakuacyjnych | z planu ewakuacji zatwierdzonego przez służby ochrony przeciwpożarowej obiektu — punkty o szczególnym znaczeniu, szerokości dróg | — |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Odłączenie oświetlenia podstawowego uzgodnij z zarządcą — na czas próby ogranicz ruch osób i zabezpiecz schody i zmiany poziomu
- Prace w rozdzielnicy wykonuje osoba z uprawnieniami elektrycznymi; osoba mierząca nie ingeruje w instalację
- W strefach wysokiego ryzyka próbę wykonuj przy zatrzymanych procesach niebezpiecznych
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-EN 1838:2025-05 (EN 1838:2024); poprzednio PN-EN 1838:2013-11 — „Zastosowania oświetlenia — Oświetlenie awaryjne budynków”. Tytuł angielski: „Lighting applications — Emergency lighting for buildings”.
Na czym polega ta metoda?
Metoda polega na pomiarze natężenia oświetlenia (i luminancji znaków) wytwarzanego wyłącznie przez oprawy awaryjne po odłączeniu zasilania oświetlenia podstawowego, na płaszczyźnie odniesienia — podłodze drogi ewakuacyjnej lub strefy otwartej (opracowania producentów podają pomiar 2 cm nad podłogą, tylko światło bezpośrednie z opraw awaryjnych). Wynik porównuje się z wymaganiami normy: na drodze ewakuacyjnej o szerokości do 2 m natężenie poziome wzdłuż linii środkowej nie mniejsze niż 1 lx, a w pasie środkowym obejmującym co najmniej połowę szerokości nie mniejsze niż 0,5 lx (szersze drogi dzieli się na pasy 2 m lub traktuje jak strefy otwarte); w strefie otwartej co najmniej 0,5 lx na niezajętym polu z wyłączeniem pasa obwodowego 0,5 m; stosunek natężenia minimalnego do maksymalnego nie mniejszy niż 1:40; wskaźnik oddawania barw Ra ≥ 40; 50 % wymaganego natężenia w ciągu 5 s i 100 % w ciągu 60 s; czas działania co najmniej 1 h.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
Droga ewakuacyjna (≤ 2 m): ≥ 1 lx na linii środkowej; ≥ 0,5 lx w pasie środkowym ≥ ½ szerokości (2013); ≥ 1 lx na całej szerokości (2024); Strefa otwarta (antypaniczna): ≥ 0,5 lx na podłodze, bez pasa obwodowego 0,5 m; Strefa wysokiego ryzyka: ≥ 10 % natężenia eksploatacyjnego, nie mniej niż 15 lx; równomierność ≥ 0,1; pełne natężenie stale lub w 0,5 s; Równomierność, barwa: Emin : Emax ≥ 1:40; Ra ≥ 40.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 6 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Luksomierz do niskich natężeń, Miernik luminancji, Stoper, Plan dróg ewakuacyjnych.
Gdzie stosuje się to badanie?
Odbiór instalacji oświetlenia awaryjnego w budynkach użyteczności publicznej, zakładach pracy, obiektach handlowych, szpitalach, szkołach, hotelach; Okresowe przeglądy urządzeń przeciwpożarowych — pomiary do instrukcji bezpieczeństwa pożarowego i dla kontroli PSP; Weryfikacja pięcioletnia i po modernizacji zgodnie z załącznikiem B EN 1838:2024; Oświetlenie stref wysokiego ryzyka: hale z maszynami w ruchu, laboratoria z substancjami niebezpiecznymi, sterownie; Sprawdzenie widoczności i luminancji znaków ewakuacyjnych oraz oświetlenia sprzętu pożarowego i punktów pierwszej pomocy.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Odłączenie oświetlenia podstawowego uzgodnij z zarządcą — na czas próby ogranicz ruch osób i zabezpiecz schody i zmiany poziomu; Prace w rozdzielnicy wykonuje osoba z uprawnieniami elektrycznymi; osoba mierząca nie ingeruje w instalację; W strefach wysokiego ryzyka próbę wykonuj przy zatrzymanych procesach niebezpiecznych.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN 1838.