🌱 Zawartość ołowiu w wapnach nawozowych, nawozach wapniowych i środkach wapnujących — płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS), PN-C-87007-09

Fizykochemia PN-C-87007-09

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Pole „Zakres” karty PKN PN-C-87007-09:1993 (wersja polska), w całości (pisownia karty): „Podano trzy metody oznaczania zawartości ołowiu w nawozach wapniowych; metodą atomowej spektrometrii absorpcyjnej z zastosowaniem kuwety grafitowej, metodę ASA w płomieniu acetylen-powietrze oraz metodę woltamperometrii. Metody te są stosowane dla wszystkich nawozów wapniowych. Określono warunki i sposób postępowania dla każdej metody”. Karta nie mówi, którym punktom normy odpowiadają trzy metody, jak przygotowuje się roztwór próbki ani w jakim zakresie stężeń stosuje się każdą z nich.

STATUS (stan karty PKN na 06.11.2026). Karta PN-C-87007-09:1993 (wersja polska): etykieta „Wycofana”, tytuł „Nawozy sztuczne wapniowe -- Oznaczanie zawartości ołowiu”, publikacja 22-02-1993, „Data wycofania: 07-09-2015”, 4 strony, grupa cenowa B, Sektor Chemii, KT 156 Nawozów, ICS 65.080. Pól „Zastępuje” i „Zastąpiona przez” karta nie ma — następcy NIE WSKAZUJE. Ta sama data wycofania — 07-09-2015 — stoi na karcie PN-C-87006-14:1993 (ołów w nawozach wapniowo-magnezowych).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji odświeżona z serwera produkcyjnego 02.11.2026, odczyt 06.11.2026; liczone są rekordy, w których numer 87007-09 stoi w dokumencie odniesienia w dowolnym zapisie, także bez zera — „87007-9”). 8 rekordów u 8 polskich laboratoriów, w laboratoriach czeskich — żadnego. Zapisy: „PN-C-87007-09:1993” — AB 312, AB 333, AB 1186; „PN-C-87007-9:1993” — AB 930; „PN-93/C-87007/09 p.4.2” — AB 317; „PN-93/C-87007/09” — AB 779; „PN-C-87007-09:1993, p. 4.2” razem z „PN-C-87006-14:1993, p. 4.2” — AB 339; razem z PN-C-87006-14:1993 i PN-C-87070-05:1992 — AB 277. Punkt 4.2 wskazują 2 laboratoria z 8. W aktualnych dokumentach zakresu na stronach PCA (odczyt 06.11.2026, wydania od 24.06.2025 do 05.08.2026) norma stoi u tych samych 8 laboratoriów, po jednym razie, z tymi samymi zapisami i zakresami co w kopii; żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” („PN-C-87007-09”) pokazuje te same 8 laboratoriów — także te, które zapisują numer jako „PN-93/C-87007/09” albo „PN-C-87007-9” (zapytanie zakładki na labcoda.pl, 06.11.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (całe pozycje). Wszystkie 8 — „Zawartość ołowiu”, technika: metoda płomieniowej absorpcyjnej spektrometrii atomowej (FAAS). Przedmioty i zakresy: wapna nawozowe — AB 312 (5,0 – 200) mg/kg, AB 1186 (5,00 - 200) mg/kg; wapno nawozowe (nawóz wapniowy) — AB 333 (5,0 - 5000) mg/kg; wapna nawozowe i środki wapnujące — AB 317 (10,0 - 200) mg/kg, AB 779 (10,0 - 100) mg/kg; nawozy wapniowe, środki wapnujące — AB 930 (20,0 − 200) mg/kg; wapna nawozowe, środki wapnujące — AB 339 (5,0 – 1000) mg/kg, w jednej pozycji z PN-C-87006-14:1993; nawozy mineralne (nieorganiczne) — AB 277 (5,0 - 500) mg/kg, w jednej pozycji z PN-C-87006-14:1993 i PN-C-87070-05:1992. Zakresy podane są w mg/kg; dokumenty zakresu nie mówią, czy to kilogram nawozu w stanie dostarczonym, czy suchej masy. U AB 339 i AB 277 jedna pozycja powołuje tę normę razem z normą dla nawozów wapniowo-magnezowych (a u AB 277 także z PN-C-87070-05:1992); która norma dotyczy którego nawozu, pozycje nie mówią.

DOPUSZCZALNA ZAWARTOŚĆ W PRZEPISIE. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 sierpnia 2024 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (Dz.U. 2024 poz. 1261, obowiązujące od 05.09.2024 według serwisu ELI Sejmu, odczyt 06.11.2026), § 13 ust. 3: dopuszczalna zawartość zanieczyszczeń w wapnie nawozowym nie przekracza 8 mg kadmu (Cd) i 200 mg ołowiu (Pb) „na kilogram tlenku wapnia (CaO)”; w wapnie nawozowym zawierającym magnez — 15 mg kadmu i 600 mg ołowiu na kilogram sumy tlenku wapnia i tlenku magnezu (CaO + MgO). Te same wartości i te same podstawy odniesienia miał § 14 ust. 4 poprzedniego rozporządzenia z 18 czerwca 2008 r. (Dz.U. 2008 nr 119 poz. 765), uznanego za uchylone od 05.09.2024; jedyne rozporządzenie je zmieniające (z 21 grudnia 2009 r., Dz.U. 2009 nr 224 poz. 1804) § 14 nie zmieniało. W całym tekście rozporządzenia z 2024 r. nie ma powołania żadnej normy ani metody badania.

OBOK TEJ NORMY. Ołów w wapnach zawierających magnez te same 8 laboratoriów oznacza według PN-C-87006-14:1993 (osobny wpis Bazy Wiedzy); tę normę ma też AB 798, które ołowiu w wapnach bez magnezu w zakresie nie ma. Metodą ICP-OES ołów (razem z kadmem, chromem i niklem) w wapnach nawozowych i środkach wapnujących oznaczają według PN-EN 16319+A1:2016-02 AB 006 (1,00 - 500) mg/kg i AB 180 (2,00 - 300) mg/kg — bez tej normy. Kadm w wapnach bez magnezu laboratoria z tej grupy oznaczają według PN-EN 14888:2006 (AB 277, AB 312, AB 333, AB 339, AB 930, AB 1186) albo procedury własnej (AB 779 — PB 60).

STATUS NORM WYMIENIONYCH OBOK (karty PKN, odczyt 06.11.2026). PN-C-87006-14:1993 — wycofana 07-09-2015; PN-C-87070-05:1992 (ołów w nawozach azotowych i fosforowych) — wycofana 30-05-2014; PN-EN 16319+A1:2016-02 (wersja angielska, oznaczanie kadmu, chromu, ołowiu i niklu metodą ICP-AES po roztwarzaniu w wodzie królewskiej; wprowadza EN 16319:2013+A1:2015) — bez etykiety wycofania; PN-EN 14888:2006 (wersja polska, „Nawozy i środki wapnujące -- Oznaczanie zawartości kadmu”, wprowadza EN 14888:2005) — bez etykiety wycofania; PN-C-87007-06:1993 (tlenek wapnia w nawozach wapniowych) — wycofana 07-09-2015; zmiany Az1:1997 nie sprawdzaliśmy osobno.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — podstawa odniesienia przy ocenie: wartość 200 mg z przepisu dotyczy kilograma tlenku wapnia, a laboratoria podają ołów w mg/kg. Wynik w mg/kg nawozu porównany wprost z liczbą 200 wygląda na zgodny, choć po przeliczeniu może ją przekraczać — nasz przykład rachunkowy: 120 mg/kg ołowiu w wapnie zawierającym 50 % CaO to 240 mg na kilogram CaO. Do przeliczenia potrzebna jest zawartość tlenku wapnia w tej samej próbce — w zakresach 7 z tych 8 laboratoriów oznaczana według PN-C-87007-06:1993 (osobny wpis Bazy Wiedzy; AB 339 oznacza wapń według innej normy); to osobne oznaczenie, nie część tej normy. Ta sama liczba 200 stoi jako górna granica zakresu akredytacji u AB 312, AB 317, AB 930 i AB 1186 — to granica zakresu pomiarowego w mg/kg, a nie wartość dopuszczalna. Drugie — rodzaj wapna: dla wapna zawierającego magnez laboratoria stosują inną normę (PN-C-87006-14), a przepis inne kryterium — 600 mg na kilogram sumy CaO + MgO; pomylenie rodzaju zmienia i metodę, i kryterium. Trzecie — metoda: karta wymienia trzy metody — AAS z kuwetą grafitową, AAS w płomieniu acetylen–powietrze i woltamperometrię — a laboratoria jedną technikę (FAAS); 2 z 8 wskazują „p. 4.2”, pozostałe nie wskazują punktu. Czy punkt 4.2 to metoda płomieniowa, z karty nie wynika (w opisie karty płomieniowa jest druga z trzech) — przy zleceniu warto upewnić się, którą metodą wykonano oznaczenie.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (4 stron). Nie podajemy sposobu roztworzenia próbki, długości fali, sposobu kalibracji, wzorów, dopuszczalnej różnicy między wynikami ani treści punktu 4.2, który wskazują dwa laboratoria. Nie sprawdzaliśmy wymagań dla środków wapnujących w przepisach Unii Europejskiej (nawozy z oznakowaniem CE) — opisujemy tylko rozporządzenie krajowe.

Zasada metody

Według karty PKN ołów w nawozie wapniowym oznacza się jedną z trzech metod: absorpcyjną spektrometrią atomową z kuwetą grafitową, absorpcyjną spektrometrią atomową w płomieniu acetylen–powietrze albo woltamperometrią. Laboratoria akredytowane stosują metodę płomieniową (FAAS) i podają wynik w mg/kg. Warunków oznaczania NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Ołów w wapnach nawozowych bez magnezu, nawozach wapniowych i środkach wapnujących — 8 polskich laboratoriów, wszystkie metodą FAAS
• Sprawdzenie dopuszczalnej zawartości ołowiu w wapnie nawozowym: 200 mg na kilogram CaO (Dz.U. 2024 poz. 1261, § 13 ust. 3)
• Wapna zawierające magnez — w zakresach tych laboratoriów według PN-C-87006-14:1993, nie według tej normy

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-C-87007-09:1993

Tytuł (PL)

Nawozy sztuczne wapniowe — Oznaczanie zawartości ołowiu

Title (EN)

Calcium fertilizers — Determination of lead content

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: norma wycofana 07-09-2015, bez wskazania następcy (stan karty na 06.11.2026).

2. Rodzaj wapna

   Ustalenie, czy wapno zawiera magnez: dla wapna bez magnezu laboratoria stosują tę normę, dla wapna z magnezem — PN-C-87006-14:1993.

3. Oznaczenie ołowiu

   W zakresach akredytacji: płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS), u 2 laboratoriów z dopiskiem „p. 4.2”; roztwarzania próbki, kalibracji i warunków pomiaru NIE PODAJEMY.

4. Wynik

   Zawartość ołowiu w mg/kg; wzorów i dopuszczalnej różnicy między wynikami NIE PODAJEMY.

5. Porównanie z przepisem

   Wartość dopuszczalna 200 mg dotyczy kilograma tlenku wapnia (Dz.U. 2024 poz. 1261, § 13 ust. 3) — do porównania potrzebna jest zawartość CaO w tej samej próbce, oznaczana osobno.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Ołów i jego związki są toksyczne — roztwory wzorcowe i odpady przechowuje się i usuwa jak substancje niebezpieczne
• Płomień w spektrometrze AAS: instalacja gazowa i wyciąg nad palnikiem
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik w mg/kg nawozu nie jest tą samą wielkością co wartość dopuszczalna w mg na kg CaO

Najczęstsze pytania