🍎 Oznaczanie zawartości ołowiu, kadmu, chromu i molibdenu w żywności metodą atomowej spektrometrii absorpcyjnej z atomizacją w piecu grafitowym (GFAAS) — roztwór po mineralizacji ciśnieniowej według EN 13805 bez dalszej obróbki, spektrometr z korekcją tła (zalecana Zeemana) i rurkami pirolitycznymi z platformą L'vova lub bez, modyfikatory (azotan magnezu, pallad z azotanem magnezu, fosforan amonu z azotanem magnezu, pallad z kwasem askorbinowym), długości fal Pb 283,3 nm, Cd 228,8 nm, Cr 357,9 nm, Mo 313,3 nm; kalibracja albo dodatek wzorca, ślepe próby i materiały odniesienia w każdej serii; wynik w mg/kg, PN-EN 14083

Chemia żywności PN-EN 14083

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST EN 14083:2003, czyli EN 14083:2003 (tekst angielski): spis treści, przedmowa, rozdziały 1–7 i początek rozdziału 8 (granica oznaczalności) — próbka kończy się na stronie 7, przed tablicą 2. Tablicy 2 (wymagane stężenia oznaczalne), precyzji (9), sprawozdania (10) ani załącznika A (wyniki badania międzylaboratoryjnego) nie czytamy; tytuły znamy ze spisu treści.

WEDŁUG TEKSTU EN 14083:2003. Normę przygotował CEN/TC 275 „Analiza żywności — metody horyzontalne” (sekretariat DIN); zatwierdzona przez CEN 18.12.2002; normy krajowe miały ją wprowadzić, a sprzeczne wycofać, najpóźniej w październiku 2003; załącznik A informacyjny. Zakres (1): oznaczanie ołowiu, kadmu, chromu i molibdenu w artykułach żywnościowych metodą GFAAS po mineralizacji ciśnieniowej; artykuły, dla których istnieją normy europejskie szczegółowe, są wyłączone z zakresu tej normy horyzontalnej — analityk ma sprawdzić, czy normy wertykalne istnieją. Powołania (2): EN 13804 (kryteria, uwagi ogólne, przygotowanie próbki), EN 13805 (mineralizacja ciśnieniowa). Zasada (3): oznaczanie pierwiastków w roztworze badanym metodą GFAAS po mineralizacji ciśnieniowej według EN 13805; ostrzeżenie: norma nie obejmuje wszystkich zagadnień bezpieczeństwa. Odczynniki (4): zawartość pierwiastków śladowych w odczynnikach i wodzie na tyle mała, by nie wpływała na wynik; HCl nie mniej niż 25 % (≈ 1,13 g/ml) i HNO3 nie mniej niż 65 % (≈ 1,4 g/ml), do analizy śladowej; roztwory podstawowe 1000 mg/l — zalecane certyfikowane; jako przykład: Pb — 1,598 g Pb(NO3)2 w HNO3 1 %, Cd — 1,000 g kadmu metalicznego w HCl 1 %, Cr — 3,735 g K2CrO4 w wodzie, Mo — 1,840 g heptamolibdenianu amonu w roztworze amoniaku 1 %; roztwory kalibracyjne w zakresie liniowym, zalecane co najmniej 3, ze stężeniem kwasu jak w roztworze badanym; roztwory zerowe z wodą i kwasem jak w roztworze badanym; modyfikatory — przykłady mogą się znacznie różnić składem i stężeniem, punktem wyjścia do optymalizacji jest zalecenie producenta aparatu: azotan magnezu (0,25 g Mg(NO3)2·6H2O w 100 ml), pallad z azotanem magnezu (0,075 g Pd w HNO3, 0,05 g azotanu magnezu, do 50 ml), diwodorofosforan amonu z azotanem magnezu (0,5 g i 0,05 g, 1 ml HNO3, do 50 ml), pallad z kwasem askorbinowym (roztwory A i B 1:1); można użyć handlowych roztworów azotanu magnezu i palladu; uwaga: modyfikator dla danego pierwiastka stosuje się już przy ustalaniu optymalnego programu temperaturowego pieca. Aparatura (5): sprzęt mający kontakt z próbką przygotowuje się według EN 13804; spektrometr z korekcją tła (zalecana Zeemana), piecem grafitowym z argonem i rejestracją; rurki z powłoką pirolityczną z platformą L'vova lub bez (zalecenie); automatyczny podajnik; lampy z katodą wnękową lub bezelektrodowe dla Pb, Cd, Cr i Mo. Postępowanie (6): roztwór po mineralizacji według EN 13805 można oznaczać bez dalszej obróbki; przed każdym oznaczeniem ustawia się aparat według instrukcji i ustala program (najlepiej z matrycą próbki) — temperatury i czasy rozkładu i atomizacji, modyfikację matrycy, objętości dozowania; tablica 1 (przykład): lampa z katodą wnękową, Pb 283,3 nm, Cd 228,8 nm, Cr 357,9 nm, Mo 313,3 nm, szczelina 0,7 nm; metodę kalibracyjną można stosować, jeśli nachylenie funkcji kalibracji nie różni się istotnie od nachylenia w metodzie dodatku wzorca; zakłócenia ogranicza się modyfikatorami z platformą L'vova; przy platformie zalecany pomiar pola powierzchni piku; kalibracja: zero na roztworze zerowym, funkcja dla każdego pierwiastka, zakres liniowy wyznaczany i regularnie sprawdzany, roztwory spoza zakresu rozcieńcza się, w długich seriach kontroluje się roztwory zerowe i wybrane wzorcowe; dodatek wzorca: w zakresie liniowym, co najmniej trzy punkty, w tym dwa dodatki, najwyższy 3–5 razy powyżej stężenia w próbce, niższy połową najwyższego, ekstrapolacja do osi stężeń; przy dozowaniu dodatku wprost do pieca bez rozcieńczania ryzyko zanieczyszczenia jest znacznie mniejsze; kontrola jakości (6.3): w każdej serii ślepe próby i próbki odniesienia o wiarygodnie znanej zawartości według EN 13804, przeprowadzone przez wszystkie etapy od mineralizacji. Obliczenia (7): zawartość w mg/kg z wzoru w = a · V · F / m (a — stężenie w roztworze badanym w mg/l, V — objętość roztworu po mineralizacji w ml, F — współczynnik rozcieńczenia, m — masa próbki w g), w razie potrzeby po odjęciu ślepej próby. Granica oznaczalności (8): spektrometr ma oznaczać stężenia z tablicy 2 przy dozowaniu 20 µl roztworu pomiarowego (wartości tablicy poza próbką).

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „14083”, 03.10.2026) PN-EN 14083:2004 (wersja polska, „Wprowadza: EN 14083:2003 [IDT]”) nie ma adnotacji o wycofaniu; PN-EN 14083:2003 (wersja angielska) ma adnotację „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN 14083:2004 – wersja polska”; trzeci wynik, PN-EN ISO 14083:2023-10, to niezwiązana norma o gazach cieplarnianych. Karta: data publikacji 30.09.2004, 17 stron, KT 235 Analizy Żywności, ICS 67.050, „Zastępuje PN-EN 14083:2003 – wersja angielska”. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) EN 14083:2003 ma status „Published”, etap 90.93 (decyzja o potwierdzeniu po ankiecie przeglądowej), z przeglądem od 17.09.2024.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 14083 (bez ISO) stoi w 7 rekordach u 2 laboratoriów: AB 438 (5), AB 538 (2). W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; AB 538 wyd. nr 34 z 10.06.2026, AB 438 wyd. nr 27 z 01.10.2026) numer stoi u tych samych 2 laboratoriów w 4 komórkach dokumentu odniesienia (po 2), z których część obejmuje po kilka pozycji — stąd 7 rekordów; w każdym dokumencie liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy. Postać „PN-EN 14083:2004” u obu. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona; AB 438 ma od 01.10.2026 zawieszenie na wniosek w części zakresu oznaczonej pogrubioną kursywą — pozycje z PN-EN 14083 nie są tak oznaczone. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN 14083”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Wszystkie pozycje: ołów i kadm, ETAAS. AB 438: napoje alkoholowe i wyroby spirytusowe, owoce, warzywa i ich przetwory oraz przetwory warzywno-mięsne, grzyby, zboża i przetwory zbożowe, mleko i produkty mleczne, nasiona oleiste — ołów (0,010–3,0) mg/kg, kadm (0,003–2,25) mg/kg; kawa i herbata, kakao, herbatki owocowe i ziołowe — ołów (0,020–6,0), kadm (0,006–4,5) mg/kg; suplementy diety — (0,025–6,0) mg/kg; emulsje tłuszczowe, margaryny, tłuszcze, mięso i przetwory, miód, orzechy, ryby i owoce morza, słodycze z czekoladą, zioła i przyprawy — ołów (0,010–6,00) mg/kg i kadm (0,003–4,50) mg/kg (kadm także w wyrobach garmażeryjnych). AB 538: substancje dodatkowe, suplementy diety, kawa i herbata, koncentraty spożywcze, mięso, drób, mleko, owoce i warzywa z przetworami, ryby, słodycze i wyroby cukiernicze, surowce i przetwory zielarskie, przyprawy, środki specjalnego przeznaczenia żywieniowego, zboża, żywność mrożona, wyroby garmażeryjne, grzyby, sól, miód, orzechy i ziarna oleiste — ołów (0,01–20,0) mg/kg, kadm (0,002–20,0) mg/kg. Chromu ani molibdenu według tej normy żadne laboratorium w PCA nie ma.

OBOK TEJ NORMY. W bazie wiedzy jest już PN-EN 13805 — mineralizacja ciśnieniowa, od której zaczyna się ta metoda.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy przygotowaniu próbki: metoda zakłada roztwór po mineralizacji ciśnieniowej według EN 13805 (3, 6.1) — inny sposób mineralizacji to już inna procedura; kwasowość roztworów kalibracyjnych i zerowych ma odpowiadać roztworowi badanemu (4.5, 4.6). Przy wyborze kalibracji: metodę kalibracyjną wolno stosować tylko wtedy, gdy jej nachylenie nie różni się istotnie od nachylenia przy dodatku wzorca (6.2.2.1) — bez tego porównania wpływ matrycy na wynik pozostaje niesprawdzony, a pozycje w PCA obejmują tak różne matryce jak przyprawy, kakao, suplementy diety i sól. Przy zakresie liniowym: wyznacza się go i regularnie sprawdza, roztwory powyżej rozcieńcza (6.2.2.2). Przy kontroli jakości: materiały odniesienia przechodzą wszystkie etapy od mineralizacji (6.3) — samo sprawdzenie wzorca nie kontroluje mineralizacji. Przy zakresie normy: artykuły, dla których istnieją normy wertykalne, są z niej wyłączone (1). Przy wyniku: zawartość w mg/kg masy próbki w stanie, w jakim ją odważono (7) — przy próbkach suszonych lub zagęszczanych trzeba wiedzieć, do jakiej masy odnosi się wynik.

CZEGO NIE PODAJEMY. Wymaganych stężeń oznaczalnych (tablica 2), danych precyzji, wyników badania międzylaboratoryjnego ani zawartości sprawozdania nie przytaczamy — leżą poza próbką. Treści EN 13804 nie czytaliśmy. Nie podajemy najwyższych dopuszczalnych poziomów ołowiu i kadmu w żywności.

Zasada metody

Próbkę żywności mineralizuje się ciśnieniowo kwasem według EN 13805, a w otrzymanym roztworze oznacza ołów, kadm, chrom i molibden metodą atomowej spektrometrii absorpcyjnej z atomizacją w piecu grafitowym: kroplę roztworu (np. 20 µl) suszy się, rozkłada i atomizuje w rurce grafitowej z modyfikatorem matrycy, a absorbancję mierzy na linii pierwiastka z korekcją tła. Stężenie odczytuje się z funkcji kalibracji albo metodą dodatku wzorca i przelicza na mg/kg masy próbki.

Zastosowania

• Ołów, kadm, chrom i molibden w artykułach żywnościowych, poza objętymi normami wertykalnymi (1)
• Ołów i kadm w żywności i suplementach diety — 7 pozycji zakresów akredytacji 2 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 14083:2004

Tytuł (PL)

Artykuły żywnościowe — Oznaczanie pierwiastków śladowych — Oznaczanie zawartości ołowiu, kadmu, chromu i molibdenu metodą atomowej spektrometrii absorpcyjnej z atomizacją w piecu grafitowym (GFAAS) po mineralizacji ciśnieniowej

Title (EN)

Foodstuffs — Determination of trace elements — Determination of lead, cadmium, chromium and molybdenum by graphite furnace atomic absorption spectrometry (GFAAS) after pressure digestion

Procedura krok po kroku

1. Mineralizacja

   Ciśnieniowa według EN 13805, sprzęt przygotowany według EN 13804 (5.1, 6.1). PN-EN 14083:2004 bez adnotacji o wycofaniu w PKN (03.10.2026).

2. Program pieca

   Optymalizacja temperatur i czasów rozkładu i atomizacji, modyfikatora i objętości, najlepiej z matrycą (6.2.1).

3. Kalibracja

   Zero na roztworze zerowym, funkcja w zakresie liniowym; porównanie nachylenia z dodatkiem wzorca (6.2.2).

4. Pomiar

   Absorbancja roztworu badanego (pole piku przy platformie); rozcieńczenie poza zakresem; ślepe próby i materiały odniesienia (6.2.2, 6.3).

5. Obliczenie

   w = a · V · F / m w mg/kg, z odjęciem ślepej próby (7).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma nie obejmuje wszystkich zagadnień bezpieczeństwa (3, ostrzeżenie)
• Roztwory wzorcowe ołowiu, kadmu i chromianu potasu są toksyczne; stężone kwasy żrące (4.2–4.4)

Najczęstsze pytania