🍽️ Ołów i kadm uwalniane ze szkła, szkła ceramicznego i emalii (kontakt z żywnością) — PN-EN 1388-2

Chemia żywności PN-EN 1388-2

Przegląd

CO TO ZA BADANIE — ZAKRES Z KARTY PKN, W CAŁOŚCI: „Podano metodę badania dotyczącą oznaczania ołowiu i kadmu uwalnianego z wyrobów, których powierzchnie krzemianowe ze szkła, tworzywa ceramiczno-szklanego lub emalii przezroczystej, przeznaczone są do kontaktu z produktami spożywczymi. Wymagania niniejszej normy stosuje się również w odniesieniu do pojemników z emalią przezroczystą i do przemysłowych części wyposażenia przeznaczonego do kontaktu z produktami spożywczymi. Określono także metodę badania, dotyczącą oznaczania ołowiu i kadmu uwalnianego z obrzeża naczynia przeznaczonego do picia, które mogą być badane również tą metodą". Rozdział 1 tekstu EN nazywa tę metodę metodą odniesienia (reference method) i dodaje, że według niej można badać także obrzeże wyrobów ceramicznych.

PARA NORM. Wyroby ceramiczne (porcelana, fajans, kamionka — definicja 3.6) bada się według części 1, PN-EN 1388-1 (osobny wpis w tej bazie); część 2 obejmuje szkło, szkło ceramiczne i emalię na metalu oraz obrzeże naczyń do picia. W zakresach akredytacji 17 z 21 pozycji z tą normą ma też PN-EN 1388-1.

KIEDY BADANIE NIE JEST KONIECZNE (wstęp). Do jednorodnego, niezdobionego i nieszkliwionego szkła sodowo-wapniowo-krzemianowego i borokrzemianowego oraz do szkła ceramicznego nie stosuje się surowców z ołowiem i kadmem (wyjątkiem jest szkło kryształowe według dyrektywy 69/493/EWG). Uwalnianie może pochodzić tylko z zanieczyszczeń i zwykle jest poniżej granic wykrywalności FAAS — dla niebarwionych, niezdobionych i nieszkliwionych wyrobów z masowo produkowanego szkła sodowo-wapniowo-krzemianowego lub borokrzemianowego badanie według tej normy „nie jest konieczne". Tak samo uwagi przy definicjach 3.9 i 3.10: ołów i kadm są w tych szkłach tylko śladowymi zanieczyszczeniami, a ich uwalnianie jest poniżej granic wykrywalności metody. Wstęp przypomina też dyrektywę 84/500/EWG (załącznik I — podstawowe zasady badania migracji ołowiu i kadmu, załącznik II — atomowa spektrometria absorpcyjna jako metoda analizy).

ZASADA (rozdz. 4). Powierzchnie krzemianowe styka się z roztworem kwasu octowego 40 ml/l przez 24 h w 22 °C, żeby wyekstrahować ołów i kadm z powierzchni wyrobów albo próbek do badań; uwolniony ołów i kadm oznacza się płomieniową atomową spektrometrią absorpcyjną (FAAS).

ROZTWÓR BADAWCZY (pkt 5.2): do 500 ml wody dodaje się cylindrem miarowym (40 ± 1) ml lodowatego kwasu octowego (ρ = 1,05 g/ml, przechowywanego w ciemności) i uzupełnia do 1 l; przygotowuje się go świeżo, w ilości wystarczającej na całą serię badań i analiz. Roztwory podstawowe ołowiu i kadmu — po 1000 mg/l, sporządzane w roztworze badawczym (albo handlowe o równoważnej dokładności). Woda — destylowana albo klasy 3 według ISO 3696.

DEFINICJE, OD KTÓRYCH ZALEŻY SPOSÓB BADANIA (rozdz. 3): obrzeże do picia — pas zewnętrznej powierzchni naczynia do picia o szerokości 20 mm, mierzony w dół od górnej krawędzi; wyroby płaskie — niedające się napełnić albo o głębokości wewnętrznej nie większej niż 25 mm (także próbki do badań urządzeń, pojemników i podgrzewaczy wody z emalią); wyroby głębokie — głębsze niż 25 mm, z wyjątkiem wyrobów o pojemności ponad 3 l, które są naczyniami do przechowywania; naczynie do przechowywania (zbiornik) — pojemność co najmniej 3 l; emalia — szklista powłoka nieorganiczna stopiona z metalem w temperaturze powyżej 500 °C; naczynia do gotowania — ogrzewane przy przygotowaniu żywności, m.in. na parze, przez gotowanie, duszenie, pieczenie albo w kuchence mikrofalowej.

WYDANIA (stan karty PKN na 25.09.2026). PN-EN 1388-2:2000 — wersja polska, publikacja 07-12-2000, 17 stron, KT 133 Opakowań, wprowadza EN 1388-2:1995 [IDT], bez nagłówka „Wycofana". EN 1388-2:1995 przygotowała grupa robocza 3 komitetu CEN/TC 194 „Naczynia w kontakcie z żywnością"; CEN zatwierdził ją 04-10-1995. U wydawcy (katalog CEN prowadzony przez iTeh, odczyt 25.09.2026): opublikowana 12-10-1995; etap 90.92 — decyzja po przeglądzie: REWIZJA (ankieta od 16-03-2023, zakończenie 23-09-2026). Nowego wydania jeszcze nie ma.

JAK NORMĘ POWOŁUJĄ ZAKRESY AKREDYTACJI. Pomiar 25.09.2026 na bazie zakresów akredytacji PL (1310 laboratoriów z pozycjami): 21 pozycji u 16 laboratoriów; zapisy „PN-EN 1388-2:2000" (18), „PN-EN 1388-2" bez roku (1) oraz dwa zniekształcone: „PN-EN 1388 -2:2000" ze spacją i „PN-EN 1388–2:2000" z półpauzą. Przedmiot badań: powierzchnie krzemianowe wyrobów innych niż ceramiczne i obrzeża — często razem z wyrobami ceramicznymi, raz „Wyroby szklane przeznaczone do kontaktu z żywnością"; metodyka: migracja ołowiu i kadmu (także „do płynu modelowego"); technika: FAAS (19 z 21), raz ICP-MS. Wyniki deklarowane w mg/l, mg/dm², mg na wyrób i mg na obrzeże.

KLUCZ ZAKŁADKI „LABORATORIA": „PN-EN 1388-2" — 14 laboratoriów i 19 pozycji, bez pozycji obcych. Zakładka nie pokaże 2 laboratoriów (AB 054, AB 343), które zapisały normę ze spacją albo z półpauzą. Krótszy klucz „PN-EN 1388" złapałby wszystkie 16, ale dołożyłby pozycje z częścią 1 i z inną normą (PN-EN 13888-2), więc go nie używamy.

CZEGO NIE PODAJEMY. Mieliśmy fragment tekstu EN 1388-2:1995 udostępniony przez wydawcę (skan): okładkę, spis treści, przedmowę, wstęp i rozdziały 1–5.3.2. Nie mamy aparatury (rozdz. 6), przygotowania wyrobów i próbek emaliowanych (rozdz. 7–8), przebiegu badania — w tym badania obrzeża (rozdz. 9), wyrażania wyników (rozdz. 10) ani załącznika A. Nie podajemy więc sposobów napełniania i zanurzania, tolerancji temperatury ani wzorów. Norma nie zawiera też wartości dopuszczalnych — te ustalają przepisy.

Zasada metody

Powierzchnię krzemianową wyrobu (szkło, szkło ceramiczne, emalia) albo obrzeże naczynia do picia styka się przez 24 h w 22 °C z roztworem kwasu octowego 40 ml/l; w otrzymanym ekstrakcie oznacza się ołów i kadm płomieniową atomową spektrometrią absorpcyjną (FAAS).

Zastosowania

• Wyroby ze szkła, szkła ceramicznego i emalii przeznaczone do kontaktu z żywnością
• Pojemniki emaliowane i części urządzeń przemysłu spożywczego z emalią
• Obrzeże naczyń do picia (pas 20 mm od krawędzi) — także wyrobów ceramicznych
• NIE jest konieczne dla niebarwionego, niezdobionego szkła sodowo-wapniowego i borokrzemianowego z produkcji masowej (wstęp normy)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 1388-2:2000 (wersja polska; wprowadza EN 1388-2:1995 [IDT])

Tytuł (PL)

Materiały i wyroby przeznaczone do kontaktu z produktami spożywczymi — Powierzchnie krzemianowe — Oznaczanie ołowiu i kadmu uwalnianego z powierzchni krzemianowych wyrobów innych niż wyroby ceramiczne

Title (EN)

Materials and articles in contact with foodstuffs — Silicate surfaces — Part 2: Determination of the release of lead and cadmium from silicate surfaces other than ceramic ware

Procedura krok po kroku

1. Czy badanie jest potrzebne

   Niebarwione, niezdobione, nieszkliwione szkło sodowo-wapniowe albo borokrzemianowe z produkcji masowej — badanie według normy nie jest konieczne (wstęp). Ceramika — część 1 (PN-EN 1388-1).

2. Roztwór badawczy

   Świeży kwas octowy 40 ml/l w ilości na całą serię.

3. Próbki

   Rodzaj wyrobu (płaski, głęboki, naczynie do przechowywania, obrzeże do picia, próbki emaliowane) decyduje o sposobie przygotowania — rozdz. 7–8, których NIE PODAJEMY.

4. Kontakt

   Powierzchnia w kontakcie z roztworem badawczym.

   ⏱ Czas: 24 h • 🌡 Temperatura: 22 °C

5. Oznaczenie

   Ołów i kadm w ekstrakcie metodą FAAS; norma definiuje metodę krzywej wzorcowej i metodę wzorców otaczających (3.23, 3.25). Wzorów (rozdz. 10) NIE PODAJEMY.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Związki ołowiu i kadmu (roztwory wzorcowe) — toksyczne; rękawice, osobne odpady
• Kwas octowy lodowaty — żrący, łatwopalny; rozcieńczać, dodając kwas do wody
• Płomień acetylenowo-powietrzny w FAAS — wyciąg nad palnikiem, kontrola szczelności gazów

Najczęstsze pytania