🌿 Ogólny węgiel organiczny (TOC) w glebie, odpadach, bioodpadach i osadach ściekowych — suche spalanie, metoda różnicowa A i bezpośrednia B, PN-EN 15936

Środowisko PN-EN 15936

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN wydania 2022-07, w całości: „W niniejszym dokumencie podano dwie metody oznaczania całkowitej zawartości węgla organicznego (TOC) w próbkach: osadów ściekowych, uzdatnionych bioodpadów, gleby oraz odpadów zawierających więcej niż (0,1 %) węgla w odniesieniu do suchej masy (dm). UWAGA Niniejszą metodę można stosować również dla innych stałych składników środowiska, pod warunkiem, że użytkownik zweryfikuje jej zastosowanie." Karta wydania 2013-02 miała w zakresie jeszcze jedno zdanie: „Dla osadów ściekowych, uzdatnionych bioodpadów oraz gleby zwalidowano jedynie Metodę A." Nazw metod karta nie podaje; że metoda A jest różnicowa (TOC jako różnica węgla całkowitego i nieorganicznego — stąd u jej użytkowników pozycja TOC „z obliczeń"), a B — bezpośrednia, wynika z zapisów w zakresach akredytacji (AB 199: „metoda B (bezpośrednia)"). Że w metodzie bezpośredniej węgiel nieorganiczny trzeba przed pomiarem usunąć, wynika z samej zasady — w wysokiej temperaturze węglany też oddają ditlenek węgla; jak robi to norma, nie wiemy.

STATUS (stan kart na 29.09.2026). Karta PN-EN 15936:2022-07 (wersja angielska) nie ma adnotacji o wycofaniu — norma AKTUALNA. Publikacja 20-07-2022, 25 stron, KT 191 Chemii Gleby, ICS 13.030.01 i 13.080.10; „Wprowadza: EN 15936:2022 [IDT]"; „Zastępuje: PN-EN 15936:2013-02 - wersja angielska, PN-EN 15936:2013-02 - wersja polska". Karta PN-EN 15936:2013-02 (wersja polska): nagłówek „Wycofana", publikacja 20-12-2019, „Data wycofania: 20-07-2022", 28 stron, wprowadzała EN 15936:2012, „Zastąpiona przez: PN-EN 15936:2022-07 - wersja angielska". Polskiej wersji wydania 2022 wyszukiwarka PKN nie pokazuje (29.09.2026) — obowiązujący tekst jest po angielsku. W tej bazie wiedzy osobny wpis ma PN-ISO 10694 — oznaczanie węgla organicznego i całkowitego w glebie po suchym spaleniu, normę o tej samej technice dla gleby.

PRZEPIS — DOPUSZCZANIE ODPADÓW DO SKŁADOWANIA. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 16 lipca 2015 r. w sprawie dopuszczania odpadów do składowania na składowiskach (Dz.U. 2015 poz. 1277) wymienia ogólny węgiel organiczny (TOC) wśród kryteriów: odpady obojętne na składowisku odpadów obojętnych — 30 000 mg/kg suchej masy (załącznik nr 2); odpady o kodach 19 08 05, 19 08 12, 19 08 14, 19 12 12 i z grupy 20 na składowisku odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne — 5 % suchej masy (załącznik nr 4); odpady niebezpieczne na składowisku odpadów niebezpiecznych — 6 % suchej masy (załącznik nr 5); stałe, niewchodzące w reakcje odpady niebezpieczne na składowisku odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne — 5 % suchej masy (załącznik nr 6). Metody oznaczania TOC rozporządzenie nie wskazuje.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 15936: 45 pozycji u 13 laboratoriów. Postaci: „PN-EN 15936:2022-07" z dopiskiem metody albo bez — dziewięć laboratoriów; „PN-EN 15936" bez roku — AB 550 (14 pozycji) i AB 054 (dwie z czterech pozycji); „PN-EN 15936:2013-02, Metoda A" — AB 1267 (wydanie wycofane; w kopii cztery pozycje bez dopisku „Metoda A", w aktualnym zakresie PCA sześć zapisów w trzech blokach); „PN EN 15936:2022-07" bez łącznika — AB 213; „PN-EN ISO 15936:2022-07 metoda B (bezpośrednia)" — AB 199, z „ISO", którego to wydanie nie ma. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 15936" i pokaże 11 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 11; AB 199 i AB 213 zostają poza nią. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach, każdy zakres liczbowy z kopii występuje w aktualnym dokumencie i żadna pozycja nie jest zawieszona.

METODA A CZY B. Metodę A (różnicową) zapisuje pięć laboratoriów. AB 687, AB 1095 i AB 1267 mają ją przy wszystkich pozycjach, a u każdego stoją trzy: węgiel całkowity (TC), węgiel nieorganiczny (TIC) i TOC „z obliczeń" (u AB 1267 w trzech blokach odpadów; w naszej kopii z tych pozycji zostały tylko TIC i TOC). AB 1140 zapisuje metodę A przy jedynej pozycji — samym TC. AB 005 — przy jednej z trzech pozycji (gleba, sam TIC); przy odpadach ma TIC i TOC „z obliczeń", ale bez litery. Metodę B (bezpośrednią) zapisują AB 199, AB 935 i AB 213 przy jednej z trzech pozycji; AB 680 pisze „z wyłączeniem Metody A". Litery nie podają wcale cztery laboratoria: AB 054, AB 313, AB 418 i AB 550 (AB 550 ma przy czterech grupach matryc TC, TIC i TOC „z obliczeń"). Technika: wysokotemperaturowe spalanie z detekcją w podczerwieni — dziesięć laboratoriów (AB 054, AB 213, AB 313, AB 418, AB 550, AB 687, AB 935, AB 1095, AB 1140 i AB 1267 przy węglu całkowitym); spektrometria w podczerwieni — AB 005, AB 199 i AB 680; AB 1267 przy węglu nieorganicznym — dekarbonizację kwasem fosforowym z detekcją IR; AB 687 przy węglu nieorganicznym (TIC) — metodę wagową.

MATRYCE SPOZA TYTUŁU NORMY. Tytuł normy wymienia glebę, odpady, uzdatnione bioodpady i osady ściekowe. W zakresach stoją pod nią także: paliwa stałe i biomasa stała oraz tworzywa sztuczne (AB 054), paliwa stałe, popiół z biomasy, surowce i materiały budowlane oraz „próbki gazów odlotowych" pobrane na filtry (AB 550), materiały budowlane, kompost i środki wspomagające uprawę roślin (AB 213), surowce i materiały ceramiczne (AB 687), nawozy organiczne, naturalne i mineralne (AB 1095), materiały cynkonośne (AB 1140). Karta w uwadze dopuszcza „inne stałe składniki środowiska, pod warunkiem, że użytkownik zweryfikuje jej zastosowanie"; czy paliwa, tworzywa sztuczne albo materiały budowlane się do nich zaliczają, karta nie rozstrzyga. Przy wyniku dla takiej matrycy warto zapytać laboratorium o tę weryfikację.

ZAKRESY. W procentach: dolne od 0,03 % (węgiel nieorganiczny u AB 005) i 0,10 % (m.in. AB 199, AB 213, AB 687, AB 1140) do 3,2 % (AB 680, odpady), górne od 7,9 % (AB 680, gleba) do 90 % (AB 054, tworzywa sztuczne). W jednostkach masowych: AB 418 — 5000–800 000 mg/kg, AB 935 — 2000–60 000 mg/kg, AB 313 — 1–500 g/kg, AB 199 — 1,0–400 g/kg; AB 550 przy filtrach z gazów — 0,1–2 mg węgla w próbce.

OBOK TEJ NORMY. Przy ogólnym węglu organicznym w glebie, odpadach, osadach, kompostach i nawozach zakresy powołują obok tej normy (pełna lista norm; poza nimi procedury własne i zapisy ogólne „Normy" i „Procedury"): PN-ISO 10694:2002 — 12 laboratoriów (AB 005, AB 054, AB 201, AB 300, AB 313, AB 322, AB 418, AB 447, AB 550, AB 646, AB 1095, AB 1270; AB 313 i AB 322 piszą „PN-EN 10694:2002", a AB 313 i AB 550 powołują ją w tej samej pozycji co PN-EN 15936); PN-EN 13137:2004 — sześć (AB 054, AB 300, AB 418, AB 550, AB 646, AB 769; u AB 418 w zakresie PCA przy materiałach budowlanych — w naszej kopii ten wiersz ma omyłkowo numer PN-EN 14039:2008 z wiersza obok, o oleju mineralnym); PN-ISO 14235:2003 — AB 869 i AB 1748. Przy węglu organicznym w wyciągach wodnych z odpadów — PN-EN 1484:1999 razem z normami serii PN-EN 12457, u AB 300 także z PN-EN ISO 20236:2025-05.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie. Nie podajemy przygotowania próbki, temperatury spalania, sposobu usuwania węgla nieorganicznego w metodzie B, kalibracji, kryteriów wyboru metody ani precyzji.

Zasada metody

Według tytułu i karty normy węgiel organiczny w glebie, odpadach, uzdatnionych bioodpadach i osadach ściekowych oznacza się przez suche spalanie: w metodzie A (różnicowej) z różnicy węgla całkowitego i nieorganicznego, w metodzie B (bezpośredniej) po usunięciu węgla nieorganicznego z próbki. Wynik w procentach suchej masy porównuje się m.in. z kryteriami dopuszczania odpadów do składowania (3 %, 5 % albo 6 % suchej masy — Dz.U. 2015 poz. 1277). Temperatury, przygotowania próbki i kalibracji NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Dopuszczanie odpadów do składowania — TOC wśród kryteriów rozporządzenia (Dz.U. 2015 poz. 1277, załączniki nr 2, 4, 5 i 6)
• Gleba, odpady, uzdatnione bioodpady, osady ściekowe — w zakresach akredytacji 13 laboratoriów; część rozszerza normę na paliwa, tworzywa, materiały budowlane, nawozy i filtry z gazów

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 15936:2022-07 (wersja angielska)

Tytuł (PL)

Gleba, odpady, uzdatnione bioodpady oraz osady ściekowe — Oznaczanie całkowitej zawartości węgla organicznego (TOC) po suchym spalaniu

Title (EN)

Soil, waste, treated biowaste and sludge — Determination of total organic carbon (TOC) by dry combustion

Procedura krok po kroku

1. Status i wydanie

   Karta PKN: PN-EN 15936:2022-07 aktualna (wersja angielska); wydanie 2013-02 wycofane 20-07-2022 (stan kart na 29.09.2026). W zakresach AB 1267 nadal powołuje wydanie 2013-02.

2. Wybór metody

   Metoda A (różnicowa) albo B (bezpośrednia); w sprawozdaniu podaje się literę — w zakresach akredytacji cztery laboratoria nie podają jej wcale (AB 054, AB 313, AB 418, AB 550), a AB 005 i AB 213 — tylko przy jednej z trzech pozycji.

3. Przygotowanie próbki

   Sposobu NIE PODAJEMY.

4. Spalanie i pomiar

   Suche spalanie; w zakresach — najczęściej wysokotemperaturowe spalanie z detekcją w podczerwieni.

5. Wynik i ocena

   TOC w % suchej masy (albo mg/kg, g/kg); przy odpadach porównanie z kryteriami rozporządzenia o dopuszczaniu do składowania.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Praca z piecem do spalania w wysokiej temperaturze, a przy węglu nieorganicznym — z kwasem; obowiązują instrukcja analizatora i karty charakterystyki użytych odczynników
• UWAGA MERYTORYCZNA: karta dopuszcza inne stałe składniki środowiska tylko wtedy, gdy użytkownik zweryfikuje zastosowanie metody — przy paliwach, tworzywach, materiałach budowlanych czy nawozach warto zapytać laboratorium o tę weryfikację

Najczęstsze pytania