🔩 Ocena odwarstwienia i skorodowania wokół rysy lub innego sztucznego uszkodzenia (np. kołowego) na pomalowanej płytce po ekspozycji w środowisku korozyjnym (mgła solna, zanurzenie w wodzie morskiej, środowisko naturalne) — usunięcie luźnej powłoki nożem, pomiar szerokości linijką z dokładnością 0,5 mm w co najmniej sześciu punktach, d = (d1 − w)/2 i c = (wc − w)/2, przy nierównomiernym zniszczeniu wzory powierzchniowe, co najmniej trzy płytki, PN-EN ISO 4628-8

Materiały i NDT PN-EN ISO 4628-8

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 4628-8:2013-05 (wersja polska), w całości: „W niniejszej części ISO 4628 ustalono metodę oceny odwarstwienia i skorodowania wokół rysy lub innego sztucznego uszkodzenia na pomalowanej płytce lub innej pomalowanej próbce do badań, spowodowanych środowiskiem korozyjnym. Niniejsza część ISO 4628 nie obejmuje oceny korozji wżerowej ani głębokości wżeru. UWAGA 1 Przykładami środowiska korozyjnego są sztuczne atmosfery, takie jak natrysk solanki, stosowany w metodzie badania ustalonej w ISO 9227, i zanurzenie w wodzie morskiej, stosowane w metodzie badania ustalonej w ISO 15711. Można również stosować naturalne środowiska. UWAGA 2 Podczas oznaczania odwarstwienia i skorodowania można również oznaczać stopień innych uszkodzeń według niżej podanych metod: spęcherzenie zgodnie z ISO 4628-2; zardzewienie zgodnie z ISO 4628-3; spękanie zgodnie z ISO 4628-4; złuszczenie zgodnie z ISO 4628-5; korozję nitkową zgodnie z ISO 4628-10.” Tekst normy czytamy we fragmencie próbnym ISO 4628-8:2012 od okładki do wzoru (7) w punkcie 6.2 (strona 5); wzoru (8), wzorców obrazowych z rysunku 2 i sprawozdania nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU ISO 4628-8:2012 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–6.2 do wzoru 7). Normę przygotował ISO/TC 35/SC 9. Wydanie drugie zastępuje pierwsze (2005); zmiany: pierwszeństwo pomiaru i obliczenia przed wzorcami obrazowymi oraz wprowadzenie sztucznych uszkodzeń o kształcie innym niż rysa liniowa. Wprowadzenie: po ekspozycji płytki z rysą w środowisku korozyjnym może wystąpić odwarstwienie, skorodowanie albo oba zjawiska — ocenia się je oddzielnie; obok procedury normy można stosować optyczną analizę obrazu. Powołanie: ISO 3270 (warunki kondycjonowania). Definicje (rozdział 3): ubytek powłoki; sztuczne uszkodzenie — ubytek wprowadzony celowo dla odsłonięcia metalowego podłoża przed ekspozycją; uszkodzenie kołowe; obszar skorodowany — wokół uszkodzenia, gdzie podłoże zostało zaatakowane przez korozję; obszar odwarstwiony — gdzie nastąpiła utrata przyczepności powłoki do podłoża albo warstwy niżej; rysa — liniowy ubytek celowy. Zasada (rozdział 4): odwarstwienie ocenia się bezpośrednio po zakończeniu badania, zaraz po wyjęciu płytki z poprzedniego środowiska kondycjonowania, albo po kondycjonowaniu przez określony czas; skorodowanie — zaraz po wyjęciu albo po usunięciu powłoki; oba stopnie wyznacza się pomiarem i obliczeniem. Przebieg (rozdział 5): odwarstwienie ocenia się zaraz po wyjęciu płytek, chyba że ustalono inaczej — wtedy po dalszym kondycjonowaniu, w czasie którego przyczepność może się odbudować; skorodowanie — na płytce z powłoką albo po zdjęciu powłoki (po ocenie odwarstwienia); co najmniej trzy płytki, jeżeli nie ustalono inaczej. Odwarstwienie bezpośrednio po badaniu (5.2.1): płytkę spłukuje się wodą wodociągową, zanim powłoka wyschnie, ewentualnie zdmuchuje wodę sprężonym powietrzem i ogląda; luźną powłokę usuwa się ostrzem noża pod kątem, na granicy powłoka/podłoże — granicą odwarstwienia jest miejsce, gdzie powłoka staje się mocno przyczepna, dlatego trzeba ocenić przyczepność także za granicą; jeżeli granicy nie ma i powłoka schodzi łatwo do krawędzi płytki — zapis w sprawozdaniu; zamiast noża można użyć sprężonego powietrza albo taśmy; całkowitą szerokość odwarstwienia mierzy się linijką z dokładnością 0,5 mm w co najmniej sześciu punktach równomiernie wzdłuż rysy albo wokół uszkodzenia (rysunek 1, pomiary a–f), pomijając odwarstwienie za początkiem i końcem rysy; dokładniej — lupą ze skalą; więcej punktów, jeśli wymaga norma badania (zapis w sprawozdaniu); dla rysy krótszej niż 50 mm mniej pomiarów, co najmniej 6 mm od siebie. Po kondycjonowaniu (5.2.2): ocena jak w 5.2.1 po 24 h w (23 ± 2) °C i (50 ± 5) % wilgotności względnej według ISO 3270. Skorodowanie (5.3.1): spłukanie, usunięcie luźnej powłoki nożem albo odpowiednim zmywaczem, sprężonym powietrzem lub taśmą, pomiar szerokości korozji w co najmniej sześciu punktach z dokładnością 0,5 mm; strefę korozji zwykle widać jako różnicę barwy. Na płytkach z usuniętą powłoką (5.3.2): powłokę zdejmuje się zmywaczem niepogłębiającym korozji albo mechanicznie, płytkę szybko spłukuje, suszy sprężonym powietrzem i natychmiast pokrywa przezroczystym lakierem (np. w aerozolu), potem mierzy jak w 5.3.1. Wzorce obrazowe (5.4): ocena pomiarem jest preferowana; wzorce z rysunku 2 (oparte na systemie ISO 4628-1) tylko po uzgodnieniu stron. Obliczenia (rozdział 6): średnia szerokość odwarstwienia d1 = (a+b+c+d+e+f)/6 z dokładnością 0,5 mm; odwarstwienie d = (d1 − w)/2, gdzie w — szerokość pierwotnej rysy albo uszkodzenia; przy odwarstwieniu nierównomiernym — więcej punktów albo wzór powierzchniowy: dla rysy d = (Ad − Al)/2 × 1/l, dla wady kołowej d = (1/√π)(√Ad − √Al), gdzie Ad — pole odwarstwione z rysą, Al — pole rysy, l — długość rysy; pole wyznacza się np. licząc kratki przezroczystego papieru milimetrowego; wynik — średnia szerokość z dokładnością 0,5 mm; skorodowanie analogicznie: wc = (a+…+f)/6, c = (wc − w)/2, przy nierównomiernym — wzór (7) dla rysy; tu kończy się przeczytany fragment.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karty PN-EN ISO 4628-8:2013-05 w wersji angielskiej (publikacja 30-05-2013, 20 stron, grupa cenowa K) i polskiej (publikacja 11-12-2015, 16 stron, grupa cenowa H) nie mają nagłówka „Wycofana”: Sektor Chemii, KT 175 Farb i Lakierów, ICS 87.040, „Wprowadza: EN ISO 4628-8:2012 [IDT], ISO 4628-8:2012 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 4628-8:2006 – wersja polska”. PN-EN ISO 4628-8:2006 (wersja polska, wprowadzała ISO 4628-8:2005; tytuł bez „innego sztucznego uszkodzenia”) — wycofana 30-05-2013 i zastąpiona przez wydanie 2013-05 w wersjach angielskiej, polskiej i niemieckiej. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 4628-8” (02.10.2026) pokazuje też PN-EN ISO 4628-8:2005 (angielska).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 4628-8 stoi w 8 rekordach u 8 laboratoriów: AB 023, AB 089, AB 128, AB 163, AB 369, AB 1424, AB 1631, AB 1700. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 16.07.2025 do 24.06.2026) numer stoi u wszystkich 8: z rokiem „2013-05” u AB 089, AB 163, AB 1424, AB 1631 i AB 1700, bez roku u AB 023, AB 128 i AB 369. Żaden wiersz nie jest złożony pogrubioną kursywą (u AB 1700 zawieszenie dotyczy innej części zakresu). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 4628-8” i pokazuje wszystkie 8 laboratoriów i 8 pozycji — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Powłoki lakierowe, zestawy malarskie na podłożach metalowych, powłoki organiczne i nieorganiczne, wyroby metalowe — „odwarstwienie i skorodowanie wokół rysy” (AB 023, AB 128), „ocena stopnia odwarstwienia i skorodowania wokół rysy lub innego sztucznego uszkodzenia” (AB 089, AB 1424, AB 1631), metoda wizualna (AB 163); zwykle w tej samej grupie co pozostałe części ISO 4628 (spęcherzenie, zardzewienie, spękanie, złuszczenie, kredowanie) i badania korozyjne (np. ciągła kondensacja wilgoci według PN-EN ISO 6270-1 u AB 1424).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy odwarstwieniu: granica to miejsce, gdzie powłoka staje się mocno przyczepna — kto przestaje zdzierać przy pierwszym oporze, zaniża wynik; trzeba sprawdzić przyczepność za granicą. Przy czasie: odwarstwienie ocenia się zaraz po wyjęciu płytki, zanim powłoka wyschnie; po kondycjonowaniu (24 h) przyczepność może się odbudować i wynik maleje. Przy obliczeniu: d i c to szerokość po JEDNEJ stronie rysy — od średniej szerokości odejmuje się szerokość rysy i dzieli przez 2; podanie samego d1 podwaja wynik. Przy krańcach: odwarstwienie i korozję za początkiem i końcem rysy pomija się. Przy wzorcach: wzorce obrazowe tylko po uzgodnieniu — pierwszeństwo ma pomiar. Przy liczbie płytek: co najmniej trzy, jeżeli nie ustalono inaczej. Przy zakresie: korozja wżerowa i głębokość wżerów są poza normą.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy wzoru (8) (korozja wokół wady kołowej), wzorców obrazowych z rysunku 2 ani sprawozdania — nie podajemy więc ocen obrazowych ani wymaganej treści sprawozdania.

Zasada metody

Po ekspozycji płytki z rysą albo innym sztucznym uszkodzeniem w środowisku korozyjnym usuwa się luźną powłokę i mierzy linijką (z dokładnością 0,5 mm) szerokość strefy odwarstwionej i skorodowanej w co najmniej sześciu punktach; od średniej szerokości odejmuje się szerokość rysy i dzieli przez 2 (d, c), a przy zniszczeniu nierównomiernym oblicza wynik z pól powierzchni.

Zastosowania

• Zestawy malarskie na podłożach metalowych po badaniach korozyjnych (mgła solna, kondensacja, zanurzenie) — 8 laboratoriów
• Powłoki organiczne i nieorganiczne na wyrobach metalowych — ocena ochrony przy uszkodzeniu powłoki
• Porównania systemów powłokowych (oddzielnie odwarstwienie i skorodowanie)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 4628-8:2013-05 (wersje angielska, polska i niemiecka; EN ISO 4628-8:2012 IDT, ISO 4628-8:2012 IDT)

Tytuł (PL)

Farby i lakiery — Ocena zniszczenia powłok — Określanie ilości i rozmiaru uszkodzeń oraz intensywności jednolitych zmian w wyglądzie — Część 8: Ocena stopnia odwarstwienia i skorodowania wokół rysy lub innego sztucznego uszkodzenia

Title (EN)

Paints and varnishes — Evaluation of degradation of coatings — Designation of quantity and size of defects, and of intensity of uniform changes in appearance — Part 8: Assessment of degree of delamination and corrosion around a scribe or other artificial defect

Procedura krok po kroku

1. Wyjęcie i spłukanie

   Zaraz po ekspozycji płytkę spłukuje się wodą wodociągową przed wyschnięciem powłoki i ogląda; co najmniej trzy płytki. PN-EN ISO 4628-8:2013-05 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Usunięcie luźnej powłoki

   Nożem pod kątem na granicy powłoka/podłoże (albo sprężonym powietrzem, taśmą) do miejsca, gdzie powłoka jest mocno przyczepna; brak granicy — zapis w sprawozdaniu.

3. Pomiar odwarstwienia

   Szerokość całkowita w co najmniej sześciu punktach z dokładnością 0,5 mm (lupa w razie potrzeby), z pominięciem stref za końcami rysy; ewentualnie po kondycjonowaniu 24 h.

4. Pomiar skorodowania

   Na płytce z powłoką (różnica barwy) albo po zdjęciu powłoki zmywaczem, spłukaniu, osuszeniu i zabezpieczeniu lakierem — szerokość w co najmniej sześciu punktach.

5. Obliczenie

   d = (d1 − w)/2 i c = (wc − w)/2 z dokładnością 0,5 mm; przy zniszczeniu nierównomiernym wzory powierzchniowe (3), (4), (7); wzorce obrazowe tylko po uzgodnieniu.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Praca z nożem (zdzieranie powłoki) i sprężonym powietrzem — rękawice, okulary; zmywacze do powłok i lakiery w aerozolu — wentylacja; przeczytany fragment normy nie zawiera ostrzeżeń bhp
• UWAGA MERYTORYCZNA: d i c to szerokości po jednej stronie rysy, po odjęciu szerokości rysy; odwarstwienie ocenia się przed wyschnięciem powłoki — po kondycjonowaniu przyczepność może się odbudować

Najczęstsze pytania