🍎 Wykrywanie odpowiedników tłuszczu kakaowego (CBE) w tłuszczu kakaowym i czekoladzie naturalnej — tłuszcz z 10–40 g startej czekolady ekstrahuje się rozpuszczalnikiem niechlorowanym, roztwór 0,5 mg/ml rozdziela kapilarną chromatografią gazową wysokiej rozdzielczości z nastrzykiem na zimną kolumnę i FID, identyfikuje triacyloglicerole POP, POS, POO, SOS i SOO względem certyfikowanego tłuszczu kakaowego IRMM-801, a z udziałów POP, POS i SOS (znormalizowanych do 100 %) sprawdza, czy POP < 44,025 − 0,733 × SOS; wynik jakościowy: CBE obecne albo nieobecne, PN-EN ISO 23275-1

Chemia żywności PN-EN ISO 23275-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu ISO 23275-1:2006 w wersji francuskiej („Corps gras d’origines animale et végétale — Équivalents au beurre de cacao dans le beurre de cacao et dans le chocolat de ménage — Partie 1: Détermination de la présence d’équivalents au beurre de cacao”): strona tytułowa, spis treści, przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–9 i rozdział 10 do punktu 10.2 b) (współczynniki odpowiedzi detektora) — próbka kończy się na stronie 5. W tekście brakuje końca punktu 7.2 i mianownika wzoru (2). Dalszej części wymagań, precyzji, sprawozdania i załącznika A z wynikami badania międzylaboratoryjnego nie czytamy; tytuły znamy ze spisu treści.

WEDŁUG TEKSTU ISO 23275-1:2006. Normę przygotował ISO/TC 34 „Produkty spożywcze”, podkomitet SC 11 „Tłuszcze i oleje zwierzęce i roślinne”; seria ISO 23275 ma dwie części: 1 — wykrywanie obecności odpowiedników tłuszczu kakaowego, 2 — ich oznaczanie ilościowe. Wprowadzenie: odpowiedniki tłuszczu kakaowego (CBE) to ogólna nazwa tłuszczów zastępujących tłuszcz kakaowy w czekoladzie; ich skład i właściwości są bardzo podobne do tłuszczu kakaowego, co czyni je niezwykle trudnymi do oznaczenia ilościowego, a czasem nawet do wykrycia; z definicji to tłuszcze ubogie w kwas laurynowy, bogate w symetryczne jednonienasycone triacyloglicerole typu POP, POS i SOS, mieszające się z tłuszczem kakaowym i otrzymywane tylko rafinacją i frakcjonowaniem; w Unii Europejskiej według dyrektywy 2000/36/WE można stosować, osobno lub w mieszaninach, tłuszcze z illipe (tengkawang, Shorea spp.), palmy olejowej (Elaeis guineensis, E. olifera), sal (Shorea robusta), shea (Butyrospermum parkii), kokum gurgi (Garcinia indica) i pestek mango (Mangifera indica). Część 1 opisuje wykrywanie tych tłuszczów (ograniczenia dotyczą tylko próbek czystego tłuszczu illipe), a część 2 — wiarygodne oznaczanie na poziomie 5 %, zgodnym z granicą z dyrektywy 2000/36/WE. Do obu części przygotowano zestaw narzędzi „CoCal-1”: zwalidowane metody, certyfikowany materiał odniesienia tłuszczu kakaowego IRMM-801 do kalibracji i arkusz kalkulacyjny do obliczenia wyniku (informacje na stronie IRMM). Zakres (1): wykrywanie CBE w tłuszczu kakaowym i czekoladzie naturalnej przez analizę triacylogliceroli kapilarną chromatografią gazową wysokiej rozdzielczości (HR-GC) i analizę regresji; metoda wykrywa 2 % CBE w tłuszczu kakaowym, co odpowiada ok. 0,4 % CBE w czekoladzie przy założeniu 30 % tłuszczu. Definicja (2.1): CBE — tłuszcze wykryte procedurą tej części; wynik jakościowy: obecne/nieobecne (TAK/NIE). Zasada (3): tłuszcz kakaowy albo tłuszcz wyekstrahowany z czekolady rozdziela się w HR-GC na frakcje triacylogliceroli według masy cząsteczkowej i stopnia nienasycenia; obecność CBE wykrywa się regresją liniową na udziałach poszczególnych triacylogliceroli. Odczynniki (4): certyfikowany materiał odniesienia tłuszczu kakaowego IRMM-801 do kalibracji i sprawdzenia przydatności układu; rozpuszczalnik do ekstrakcji — niechlorowany, np. eter dietylowy, n-heptan, izooktan. Aparatura (5): waga z odczytem 0,1 mg; suszarka 55 °C (albo blok grzejny); robot kuchenny z silnikiem nad pojemnikiem, by nie topić próbki; wyparka obrotowa; pipety 1 ml; kolby miarowe 20 ml; mikrostrzykawka do 10 µl albo podajnik; chromatograf z nastrzykiem na zimną kolumnę i FID — inne dozowniki (z podziałem strumienia, PTV, z ruchomą igłą) dopuszczalne, jeśli dają wyniki z 10.2; warunki sprawdzone: kolumna 25–30 m × 0,25 mm z krzemionki z 50 % polifenylometylosiloksanem, film 0,1–0,15 µm, program 100 °C → 340 °C, 30 °C/min, gaz nośny hel lub wodór (≥ 99,999 %); układ danych. Pobieranie próbek (6): nie jest częścią metody, zalecany sposób w ISO 5555. Przygotowanie (7): ampułkę IRMM-801 ogrzewa się w suszarce do stopienia, miesza co najmniej 20 s przez odwracanie i przelewa do szczelnej fiolki przechowywanej w chłodzie; ok. 200 g czekolady schładza się do stwardnienia i ściera na drobne wiórki, miesza i przechowuje w chłodzie. Postępowanie (8): tłuszcz z 10–40 g startej czekolady ekstrahuje się dwiema–trzema porcjami po 100 ml rozpuszczalnika, wiruje, dekantuje, odparowuje i suszy w strumieniu azotu (inne sposoby — Soxhlet, CO2 w stanie nadkrytycznym, mikrofale — dopuszczalne przy tych samych wynikach); próbki (tłuszcz kakaowy, tłuszcz z czekolady, IRMM-801) topi się całkowicie w suszarce, przy osadzie sączy w suszarce, a pipety ogrzewa do ok. 55 °C, by uniknąć częściowego frakcjonowania tłuszczu; ok. 0,2 g w 20 ml rozpuszczalnika, 1 ml tego roztworu do 20 ml, nastrzyk 0,5–1,0 µl (0,5 mg/ml) na zimną kolumnę; identyfikacja pięciu głównych triacylogliceroli — POP (1,3-dipalmitoilo-2-oleoiloglicerol), POS, POO, SOS i SOO — przez porównanie czasów retencji z IRMM-801 (elucja według rosnącej liczby atomów węgla, a przy tej samej — rosnącego nienasycenia). Obliczenia (9): współczynniki odpowiedzi Fi z analizy IRMM-801 — udziały powierzchniowe pięciu triacylogliceroli w materiale odniesienia porównuje się z ich udziałami masowymi z certyfikatu; udziały POP, POS i SOS w próbce wtest,i = Fi × Atest,i / Σ(Fi × Atest,i) × 100 %, z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku. Decyzja (9.3): zmienność tłuszczu kakaowego opisuje prosta POP = 43,734 − 0,733 × SOS (resztkowe odchylenie standardowe 0,125) przy POP + POS + SOS = 100 %; udział POS w tłuszczu kakaowym jest prawie stały przy dużych zmianach POP i SOS, a mieszaniny z CBE odchylają się od tej „prostej tłuszczu kakaowego” tym bardziej, im bardziej ich POS różni się od POS tłuszczu kakaowego; prostą wyznaczono z profili 74 próbek prawdziwego tłuszczu kakaowego; w 99 % analiz czysty tłuszcz kakaowy spełnia POP < 44,025 − 0,733 × SOS, a wyższa wartość POP oznacza, że próbka nie jest czystym tłuszczem kakaowym; kalibracja na IRMM-801 łączy wyniki laboratorium z tą bazą danych bez wyznaczania własnej prostej. Wymagania (10): szczegóły chromatografii zależą od sprzętu, kolumny, sposobu dozowania i wielkości próbki — można je zmieniać, jeśli spełnione są wymagania przydatności układu; sprawdza się je obowiązkowo na IRMM-801: rozdzielczość par POS/POO i SOS/SOO co najmniej 1,0 (inaczej optymalizacja warunków), a współczynniki odpowiedzi pięciu głównych triacylogliceroli w poprawnie działającym układzie mieszczą się w przedziale 0,80–1,20.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „23275-1”, 03.10.2026) PN-EN ISO 23275-1:2009 (wersja polska, „Wprowadza: EN ISO 23275-1:2008 [IDT], ISO 23275-1:2006 [IDT]”) nie ma adnotacji o wycofaniu; PN-ISO 23275-1:2007 (wersja polska) — „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 23275-1:2009 – wersja angielska”, a ta — wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 23275-1:2009 w wersji polskiej. Karta wersji polskiej: data publikacji 03.12.2009, 19 stron, KT 92 Nasion Roślin Oleistych, Tłuszczów Roślinnych i Zwierzęcych oraz ich Produktów Ubocznych, bez adnotacji o wycofaniu. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) ISO 23275-1:2006 ma status „Published”, etap 90.92 (norma międzynarodowa do rewizji), z datą 24.09.2026.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 23275-1 stoi w 4 rekordach u 3 laboratoriów: AB 285, AB 370 (2), AB 705. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; AB 285 wyd. nr 28 z 13.01.2026, AB 705 wyd. nr 21 z 06.05.2026, AB 370 wyd. nr 25 z 04.08.2026) numer stoi w 3 wierszach u tych samych 3 laboratoriów (dwa rekordy AB 370 — wynik w tłuszczu i wynik z obliczeń w produkcie — mają w dokumencie wspólny wiersz z powołaniem); w każdym dokumencie liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy. Postać „PN-EN ISO 23275-1:2009” — samodzielnie (AB 705) albo razem z PN-EN ISO 23275-2:2010 i raportem „Report EUR 22666 EN:2007” (AB 285, AB 370). Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN ISO 23275-1”) pokazuje wszystkie 3 laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Przedmiot: czekolada naturalna (AB 705), czekolada bez dodatków (AB 285), czekolady, kuwertury, kakao (AB 370). Cecha: obecność odpowiedników tłuszczu kakaowego (AB 705 — tylko z częścią 1); obecność i zawartość odpowiedników tłuszczu kakaowego (CBE) oraz tłuszczu mlecznego (MF) na podstawie składu triacylogliceroli — (4–50) g/100 g tłuszczu dla CBE i dla MF, także w g/100 g produktu z obliczeń (AB 370); obecność CBE z zawartością (1,30–5,00) g CBE/100 g czekolady i tłuszczem mlecznym (3,80–28,27) g/100 g tłuszczu (AB 285). Technika: GC-FID.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy charakterze wyniku: część 1 daje tylko TAK/NIE (2.1); liczbę daje część 2 — u AB 705 obecność stoi przy części 1, a zawartość przy części 2, czyli normy dzielą czynności, nie są zamiennikami. Przy granicy: wykrywa się 2 % CBE w tłuszczu kakaowym, czyli ok. 0,4 % w czekoladzie tylko przy założeniu 30 % tłuszczu (1) — w czekoladzie o innej zawartości tłuszczu ta liczba się zmienia; w uwadze do części 2 ta sama granica podana jest jako 0,6 %. Przy matrycy: norma dotyczy tłuszczu kakaowego i czekolady naturalnej (1); AB 370 bada też kuwertury i kakao, a AB 285 i AB 370 także tłuszcz mleczny — tej cechy norma nie opisuje (u obu stoi przy niej także raport EUR 22666 EN:2007, którego nie czytaliśmy). Przy tłuszczu illipe: wprowadzenie wskazuje ograniczenia dla próbek czystego tłuszczu illipe. Przy kalibracji: IRMM-801 jest obowiązkowy do sprawdzenia układu (10.2) — rozdzielczość POS/POO i SOS/SOO ≥ 1,0, współczynniki odpowiedzi 0,80–1,20; bez tego decyzja z prostej POP–SOS traci powiązanie z bazą 74 próbek. Przy przygotowaniu: tłuszcz topi się całkowicie, a pipety ogrzewa do ok. 55 °C, bo częściowe frakcjonowanie zmienia profil triacylogliceroli (8.2).

CZEGO NIE PODAJEMY. Danych precyzji, sprawozdania i wyników badania międzylaboratoryjnego z załącznika A nie przytaczamy — leżą poza próbką. Nie podajemy treści dyrektywy 2000/36/WE ani raportu EUR 22666 EN:2007.

Zasada metody

Tłuszcz kakaowy albo tłuszcz wyekstrahowany z czekolady (roztwór 0,5 mg/ml) rozdziela się kapilarną chromatografią gazową wysokiej rozdzielczości z FID na triacyloglicerole POP, POS, POO, SOS i SOO, identyfikowane i kalibrowane względem certyfikowanego tłuszczu kakaowego IRMM-801. Udziały POP, POS i SOS normalizuje się do 100 %; czysty tłuszcz kakaowy spełnia w 99 % analiz warunek POP < 44,025 − 0,733 × SOS, a wartość POP wyższa oznacza obecność odpowiedników tłuszczu kakaowego (wynik TAK/NIE).

Zastosowania

• Wykrywanie odpowiedników tłuszczu kakaowego w tłuszczu kakaowym i czekoladzie naturalnej — od 2 % CBE w tłuszczu kakaowym (ok. 0,4 % w czekoladzie przy 30 % tłuszczu) (1)
• Sprawdzenie czystości tłuszczu kakaowego (9.3)
• Czekolada naturalna, czekolada bez dodatków, czekolady, kuwertury i kakao — pozycje w zakresach akredytacji 3 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 23275-1:2009

Tytuł (PL)

Oleje i tłuszcze roślinne oraz zwierzęce — Odpowiedniki tłuszczu kakaowego w tłuszczu kakaowym i w czekoladzie naturalnej — Część 1: Oznaczanie obecności odpowiedników tłuszczu kakaowego

Title (EN)

Animal and vegetable fats and oils — Cocoa butter equivalents in cocoa butter and plain chocolate — Part 1: Determination of the presence of cocoa butter equivalents

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie

   IRMM-801 stopiony i wymieszany; ok. 200 g czekolady schłodzone i starte (7). PN-EN ISO 23275-1:2009 bez adnotacji o wycofaniu w PKN (03.10.2026).

2. Ekstrakcja tłuszczu

   10–40 g czekolady, 2–3 × 100 ml rozpuszczalnika, odparowanie, suszenie w azocie (8.1).

3. Chromatografia

   Ok. 0,2 g / 20 ml, 1 ml / 20 ml (0,5 mg/ml), nastrzyk 0,5–1,0 µl; identyfikacja POP, POS, POO, SOS, SOO względem IRMM-801 (8.2, 8.3).

4. Obliczenia

   Współczynniki odpowiedzi z IRMM-801; udziały POP, POS, SOS z dwoma miejscami po przecinku (9.1, 9.2).

5. Decyzja

   POP < 44,025 − 0,733 × SOS — czysty tłuszcz kakaowy; wyżej — CBE obecne (9.3).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Eter dietylowy i n-heptan — łatwopalne; praca pod wyciągiem, z dala od źródeł zapłonu (ostrzeżenie w 4)
• Wodór jako gaz nośny — palny; szczelność instalacji

Najczęstsze pytania