🔩 Odporność suchej powłoki z farby lub lakieru na spękanie albo odspojenie od podłoża przy nagłym odkształceniu spadającym ciężarkiem z kulistym wgłębnikiem o średnicy 20 mm ± 0,3 mm (masa 1000 g ± 10 g albo 2000 g ± 20 g) na matrycy pierścieniowej 27 mm ± 0,3 mm — próba „spełnia/nie spełnia” z jednej wysokości albo klasyfikacyjna ze stopniowym zwiększaniem wysokości lub masy, ocena lupą ×10, płytki ≥ 0,25 mm, PN-EN ISO 6272-1

Materiały i NDT PN-EN ISO 6272-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 6272-1:2011, w całości: „Opisano metodę oceny odporności powłoki z farby, lakieru lub podobnego produktu na spękanie lub złuszczenie z podłoża, gdy jest ona poddana odkształcaniu spowodowanemu spadającym ciężarkiem z kulistym wgłębnikiem o średnicy 20 mm, opuszczanym w znormalizowanych warunkach”. Tekst normy czytamy we fragmencie próbnym ISO 6272-1:2011 od okładki do punktu 7.2 (próba „spełnia/nie spełnia” — do oględzin powłoki lupą, strona 5); punktu 7.3 (próba klasyfikacyjna), rozdziału 8 (precyzja) i rozdziału 9 (sprawozdanie) nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU ISO 6272-1:2011 (przedmowa, rozdziały 1–7.2). Normę przygotował ISO/TC 35/SC 9. Wydanie drugie zastępuje pierwsze (2002); zmiany: w opisie rury prowadzącej (4.1.3) i na rysunku 1 zmieniono dopuszczalny luz między rurą a ciężarkiem, dodano rozdział „Zasada”, badania nie prowadzi się już przy określonej wilgotności względnej — wilgotność się notuje, ale badanie trzeba zakończyć w określonym czasie po kondycjonowaniu, dodatkowe warunki badania (dawny załącznik A) włączono do sprawozdania. Seria ISO 6272: część 1 — wgłębnik o dużej powierzchni, część 2 — o małej powierzchni. Zakres (rozdział 1): metoda oceny odporności suchej powłoki z farby, lakieru lub podobnego wyrobu na spękanie lub odspojenie od podłoża przy odkształceniu spadającym ciężarkiem z kulistym wgłębnikiem 20 mm w znormalizowanych warunkach; uwaga: choć mowa o „uderzeniu”, istotne jest, by aparat wywoływał nagłe odkształcenie, a nie prawdziwe uderzenie; stosowanie — jako próba „spełnia/nie spełnia” (jedna wysokość i masa, zgodność ze specyfikacją) albo klasyfikacyjna (stopniowe zwiększanie wysokości i/lub masy do najmniejszej, przy której powłoka pęka lub się odspaja). Powołania: ISO 1513, ISO 1514 (płytki), ISO 2808 (grubość), ISO 3270 (kondycjonowanie), ISO 13076 (oświetlenie do oględzin), ISO 15528 (pobieranie). Zasada (rozdział 3): wyrób nakłada się na odpowiednie cienkie (zwykle metalowe) płytki; po utwardzeniu na każdą płytkę spuszcza się ciężarek z wysokości odkształcającej powłokę i podłoże, stroną powlekaną do ciężarka albo od niego; zwiększając wysokość, wyznacza się punkt uszkodzenia; powłoki zwykle pękają, co lepiej widać przez lupę. Aparatura (rozdział 4): podstawa o masie wystarczającej do podparcia matrycy; ciężarek z głowicą w kształcie odcinka kuli o średnicy (20 ± 0,3) mm i całkowitej masie (1000 ± 10) g albo (2000 ± 20) g, jeżeli nie ustalono inaczej; pionowa rura prowadząca z podziałką milimetrową (wysokość nad płytką), różnica średnicy wewnętrznej rury i zewnętrznej ciężarka (0,7 ± 0,2) mm, odległość dolnego końca rury od płytki nie więcej niż 45 mm; matryca pierścieniowa o średnicy wewnętrznej (27 ± 0,3) mm, z zaokrągloną wewnętrzną krawędzią (promień (0,9 ± 0,2) mm), wysokość co najmniej 20 mm; tuleja zaciskowa o tej samej średnicy wewnętrznej u dołu; ograniczniki różnej grubości do ograniczenia głębokości wgłębienia; lupa ×10. Pobieranie (rozdział 5): reprezentatywna próbka (dla systemu — każdego wyrobu) według ISO 15528, przygotowana według ISO 1513. Płytki (rozdział 6): metalowe według ISO 1514; każde płaskie, nieodkształcone, co najmniej 0,25 mm grubości (pomiar z dokładnością 0,01 mm), o wymiarach pozwalających na co najmniej pięć prób w miejscach co najmniej 40 mm od siebie i 20 mm od krawędzi; nakładanie i grubość suchej powłoki według producenta albo uzgodnienia (zapis w sprawozdaniu); suszenie lub wygrzewanie i ewentualne sezonowanie według producenta albo uzgodnienia; grubość w mikrometrach jedną z metod ISO 2808, możliwie w miejscach prób; tylko płytki, których grubość nie odbiega od wymaganej o więcej niż 10 %. Przebieg (7.1): kondycjonowanie co najmniej 16 h w (23 ± 2) °C i (50 ± 5) % wilgotności względnej (albo w innych warunkach ISO 3270 po uzgodnieniu); badanie zaczyna się możliwie szybko i kończy nie później niż 30 min po wyjęciu płytek; aparat na sztywnym podłożu (beton, stal, kamień); badanie w (23 ± 2) °C albo innej uzgodnionej temperaturze ISO 3270 — temperaturę i zmierzoną wilgotność podaje się w sprawozdaniu. Próba „spełnia/nie spełnia” (7.2): rura pionowo, ewentualnie dodatkowe obciążniki; wysokość zwolnienia według podziałki i blokada; w razie potrzeby ograniczniki o łącznej grubości ograniczającej wgłębienie do uzgodnionej głębokości; płytka na matrycy stroną powlekaną do góry albo do dołu, unieruchomiona tuleją; zwolnienie ciężarka; płytkę wyjmuje się i ogląda powłokę lupą — tu kończy się przeczytany fragment.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karty PN-EN ISO 6272-1:2011 w wersji angielskiej (publikacja 30-09-2011, 10 stron, grupa cenowa E) i polskiej (publikacja 20-02-2014, 14 stron, grupa cenowa G) nie mają nagłówka „Wycofana”: Sektor Chemii, KT 175 Farb i Lakierów, ICS 87.040, „Wprowadza: EN ISO 6272-1:2011 [IDT], ISO 6272-1:2011 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 6272-1:2005 – wersja polska, PN-EN ISO 6272-1:2005/Ap1:2005 – wersja polska”. PN-EN ISO 6272-1:2005 (wprowadzała ISO 6272-1:2002, z poprawką Ap1:2005) — wycofana 30-09-2011. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 6272-1” (02.10.2026) pokazuje też PN-EN ISO 6272-1:2004 (angielska).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 6272-1 stoi w 6 rekordach u 6 laboratoriów: AB 023, AB 089, AB 128, AB 240, AB 369, AB 1424. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 16.07.2025 do 01.07.2026) numer stoi u wszystkich 6: z rokiem „2011” u AB 089, AB 240 i AB 1424, bez roku u AB 023, AB 128 i AB 369. Żaden wiersz nie jest złożony pogrubioną kursywą. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 6272-1” i pokazuje wszystkie 6 laboratoriów i 6 pozycji — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Powłoki, zestawy malarskie i wyroby metalowe — „odporność na odkształcenia, metoda spadającego ciężarka, ciężarek o masie 1 lub 2 kg, wysokość do 1 m” (AB 023), „badania nagłego odkształcenia (odporność na uderzenie)” (AB 089, AB 1424), „odporność na uderzenie (odkształcenie), metoda spadającego ciężarka” obok norm koncernowych PV 3966 i PV 3989 (AB 128), „badanie za pomocą spadającego ciężarka” (AB 240), „ciężarek o masie 1000 g” (AB 369); obok tłoczności (PN-EN ISO 1520), połysku, elastyczności (PN-EN ISO 1519) i twardości.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy aparacie: liczy się nagłe odkształcenie — luz w rurze prowadzącej (0,7 ± 0,2 mm) i odległość rury od płytki (≤ 45 mm) wpływają na prędkość i kierunek ciężarka; aparat na miękkim podłożu traci energię. Przy kierunku: wynik stroną powlekaną do ciężarka i od ciężarka to dwie różne próby — trzeba podać, którą wykonano. Przy płytce: grubość powłoki odbiegająca o ponad 10 % od wymaganej wyklucza płytkę; płytka cieńsza niż 0,25 mm albo próby bliżej niż 40 mm od siebie i 20 mm od krawędzi dają odkształcenie inne niż w normie. Przy czasie: od 2011 r. badanie trzeba zakończyć w 30 min od wyjęcia z kondycjonowania. Przy wyniku: próba „spełnia/nie spełnia” mówi tylko o jednej wysokości i masie — nie jest wartością klasyfikacyjną. Przy ocenie: pęknięcia ogląda się lupą ×10.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy punktu 7.3 (próba klasyfikacyjna — kroki zwiększania wysokości, liczba prób), rozdziału 8 (precyzja) ani rozdziału 9 (sprawozdanie) — nie podajemy więc sposobu wyznaczania wysokości granicznej ani danych o powtarzalności.

Zasada metody

Na płytkę z suchą powłoką, ułożoną na matrycy pierścieniowej 27 mm i unieruchomioną tuleją, spuszcza się w pionowej rurze prowadzącej ciężarek z kulistym wgłębnikiem 20 mm (1000 g albo 2000 g) z ustalonej wysokości; powłokę ogląda się lupą ×10 pod kątem spękań i odspojenia — w próbie klasyfikacyjnej zwiększa się wysokość lub masę do pierwszego uszkodzenia.

Zastosowania

• Powłoki lakierowe i zestawy malarskie na podłożach metalowych — odporność na uderzenie (nagłe odkształcenie), 6 laboratoriów
• Kontrola zgodności ze specyfikacją wyrobu (próba „spełnia/nie spełnia”) i porównania powłok (próba klasyfikacyjna)
• Powłoki w motoryzacji — obok norm koncernowych (PV 3966, PV 3989)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 6272-1:2011 (wersje angielska i polska; EN ISO 6272-1:2011 IDT, ISO 6272-1:2011 IDT)

Tytuł (PL)

Farby i lakiery — Badania nagłego odkształcenia (odporność na uderzenie) — Część 1: Badanie za pomocą spadającego ciężarka, wgłębnik o dużej powierzchni

Title (EN)

Paints and varnishes — Rapid-deformation (impact resistance) tests — Part 1: Falling-weight test, large-area indenter

Procedura krok po kroku

1. Próbki i płytki

   Pobranie według ISO 15528, przygotowanie według ISO 1513; płytki według ISO 1514 (≥ 0,25 mm); nałożenie, suszenie i sezonowanie według producenta albo uzgodnienia; grubość ± 10 %. PN-EN ISO 6272-1:2011 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Kondycjonowanie

   Co najmniej 16 h w (23 ± 2) °C i (50 ± 5) % RH; badanie zakończone nie później niż 30 min po wyjęciu płytek.

3. Ustawienie aparatu

   Sztywne podłoże, rura pionowo, wymagana masa i wysokość zwolnienia, ewentualne ograniczniki głębokości; płytka na matrycy stroną powlekaną do góry albo do dołu, unieruchomiona tuleją.

4. Uderzenie i oględziny

   Zwolnienie ciężarka, wyjęcie płytki i oględziny powłoki lupą ×10 pod kątem spękań i odspojenia; próby co najmniej 40 mm od siebie i 20 mm od krawędzi.

5. Wynik

   „Spełnia/nie spełnia” dla danej masy i wysokości albo — w próbie klasyfikacyjnej — najmniejsza wysokość lub masa uszkodzenia (7.3, NIE PODAJEMY); w sprawozdaniu temperatura i wilgotność.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Spadający ciężarek 1–2 kg — ryzyko przygniecenia palców; ręce poza rurą przy zwalnianiu; przeczytany fragment normy nie zawiera ostrzeżeń bhp
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik zależy od kierunku (powłoka do ciężarka albo od niego), masy i wysokości — bez tych danych jest nieporównywalny; próba „spełnia/nie spełnia” nie zastępuje klasyfikacyjnej

Najczęstsze pytania