🧵 Wyznaczanie zniszczenia próbki (punktu końcowego badania) przy ścieraniu płaskich wyrobów włókienniczych, w tym włóknin, na przyrządzie Martindale’a — próbka kołowa o średnicy co najmniej 38 mm w uchwycie z pianką (bez pianki od 500 g/m²), ruch po krzywej Lissajous o wzorcową tkaninę ścierną, obciążenie (795 ± 7) g dla odzieży roboczej, tapicerki, pościeli i wyrobów technicznych albo (595 ± 7) g dla odzieży i tekstyliów domowych, kontrola w ustalonych odstępach lupą i szablonem 2,5 mm do zerwania nitek albo wytarcia okrywy, co najmniej trzy próbki, PN-EN ISO 12947-2

Materiały i NDT PN-EN ISO 12947-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 12947-2:2017-02 (wersja angielska; zakres po polsku na karcie), w całości: „W niniejszym dokumencie opisano procedurę wyznaczania zniszczenia próbki roboczej (końcowy punkt badania) przez kontrolę w stałych odstępach czasu, która ma zastosowanie do wszystkich płaskich wyrobów włókienniczych, w tym włóknin z wyłączeniem płaskich wyrobów, których stan końcowy według specyfikatora wskazuje na ich niską odporność na ścieranie podczas użytkowania. Niniejszy dokument nie ma zastosowania do płaskich wyrobów powleczonych (w tym wyrobów laminowanych). Jeżeli konieczne jest wyznaczenie zachowania pod wpływem ścierania powierzchni powleczonej w płaskim wyrobie powleczonym zastosować metody opisane w różnych częściach ISO 5470.” Tekst normy czytamy w próbce ISO 12947-2:2016 od okładki do punktu 7.5.2 (strona 7); rozdziału 8 (kryteria zniszczenia), przebiegu badania, interwałów kontroli i sprawozdania nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU ISO 12947-2:2016 (przedmowa, rozdziały 1–7.5.2). Normę przygotował ISO/TC 38/SC 24 (atmosfery kondycjonowania i badania fizyczne płaskich wyrobów włókienniczych). Wydanie drugie zastępuje pierwsze (1998) z poprawką Cor 1:2002. Zakres (rozdział 1, jak na karcie). Powołania: ISO 105-A02 (skala szarości), ISO 139 (atmosfery), ISO 12947-1:1998 (przyrząd Martindale’a). Definicje (rozdział 3): nitka, tkanina, dzianina, wyrób z okrywą ciętą i nieciętą, wyrób drapany, flokowany, przędza szenilowa, włóknina; zniszczenie próbki — punkt, w którym spełnione są kryteria zerwania nitek albo wytartego obszaru; obszar wytarty — pozbawiony okrywy lub flokowania tak, że odsłania się tkanina podstawowa; całkowicie wytarty — ponad trzy czwarte odsłoniętej powierzchni; częściowo — widoczna utrata okrywy w pojedynczych miejscach (przez szablon nie widać okrywy, widać podłoże). Zasada (rozdział 4): próbkę kołową w uchwycie, pod określonym obciążeniem, ściera się o materiał ścierny (tkaninę wzorcową) ruchem postępowym po krzywej Lissajous, przy czym uchwyt może się swobodnie obracać wokół własnej osi; odporność ocenia się z interwału kontroli do zniszczenia próbek; próbki mocuje się z podkładką z pianki, a próbki o masie powierzchniowej co najmniej 500 g/m² — bez pianki; wyroby okrywowe badane bez pianki poddaje się obróbce wstępnej (7.5.2); dwa obciążenia (masa całkowita zespołu uchwytu z obciążnikiem): a) (795 ± 7) g dla wyrobów na odzież roboczą, tapicerkę, pościel i do zastosowań technicznych (nominalnie 12 kPa); b) (595 ± 7) g dla wyrobów na odzież i tekstylia domowe z wyjątkiem tapicerki i pościeli (nominalnie 9 kPa); ścieranie trwa do zniszczenia; zapisuje się liczbę cykli, przy której zniszczenia jeszcze nie stwierdzono — jest to górna granica czasu przed zniszczeniem i zarazem dolna granica interwału, w którym zniszczenie następuje. Aparatura (rozdział 5): przyrząd i materiały pomocnicze według ISO 12947-1; szablon — maska z przezroczystego sztywnego materiału z otworem (2,5 ± 0,1) mm (pole ok. 4,9 mm²); lupa (zwykle 8× albo 10×) do rozpoznania całkowicie zerwanych nitek, także tworzących pętelki; przyrząd do mocowania wyrobów rozciągliwych ze stolikiem (45,0 ± 0,1) mm × (45,0 ± 0,1) mm (rysunek 1: stolik, zacisk, obciążnik, konsola opuszczana). Atmosfera (rozdział 6): standardowa według ISO 139 (inne atmosfery z ISO 139 dopuszczalne, ale wymagają zapisu w sprawozdaniu); porównywalne są tylko wyniki uzyskane w tej samej atmosferze. Pobieranie (rozdział 7): próbka reprezentatywna dla struktury i wzoru, przy minimalnym naprężeniu; próbkę laboratoryjną najlepiej z całej szerokości, z co najmniej dwoma pełnymi raportami wzoru, ze wskazaną stroną prawą; kondycjonowanie co najmniej 18 h (dłuższe, np. dla próbki mokrej — zapis w sprawozdaniu); co najmniej trzy próbki, przy wyrobach wzorzystych co najmniej dwie na każdy obszar wzoru; co najmniej 100 mm od krawędzi próbki laboratoryjnej albo 150 mm od brzegu, jeśli dostarczono pełną szerokość; tkaniny — próbki z różnymi nitkami osnowy i wątku, dzianiny — z różnymi kolumienkami i rządkami; wyroby wzorzyste — najbardziej charakterystyczne części wzoru, zwłaszcza miejsca słabe (np. nitki flotujące), przy więcej niż czterech wzorach — miejsca styku wzorów (do trzech w próbce, do dziewięciu wzorów jednocześnie). Wymiary (7.4): próbka o średnicy co najmniej 38 mm, bez fałd w nakrętce uchwytu (bez nadmiernej średnicy); materiał ścierny i filc wełniany pod nim — co najmniej 140 mm; pianka — co najmniej 38 mm. Wyroby rozciągliwe (7.5.1): kwadraty 60 mm × 60 mm na stoliku przyrządu stroną ścieraną w dół, cztery zaciski 30 mm z obciążnikami po (100 ± 2,5) g (razem (400 ± 10) g), trzykrotne opuszczenie i podniesienie konsoli, ponowne obciążenie i przyklejenie folii ok. 50 mm × 50 mm z taśmą dwustronną i otworem 30 mm, wycięcie próbki 38 mm (pierścień folii szerokości 4 mm) i natychmiastowe zamocowanie w uchwycie; uwaga: sprawdza się folia PVC grubości ok. 0,2 mm. Wyroby okrywowe powyżej 500 g/m² (7.5.2): badane bez pianki; obróbka wstępna lewej strony — kawałek co najmniej 140 mm lewą stroną do góry na filcu, w uchwycie (z pianką) nowy materiał ścierny co najmniej 38 mm; 1000 cykli przy 595 g dla wyrobów odzieżowych i innych z 4 b) albo 4000 cykli przy 795 g dla wyrobów z 4 a); a) brak ubytku okrywy — próbki pobiera się z tego kawałka i bada normalnie; b) widoczny ubytek — strony uzgadniają, czy badać dalej (i zapisać zmianę) czy nie badać i podać, że wyrób nie nadaje się do badania tą metodą; tu kończy się przeczytany fragment.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 12947-2:2017-02 (wersja angielska, publikacja 01-02-2017, 26 stron, grupa cenowa M) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Produktów Powszechnego Użytku, KT 26 Wyrobów Włókienniczych, ICS 59.080.30, „Wprowadza: EN ISO 12947-2:2016 [IDT], ISO 12947-2:2016 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 12947-2:2000 – wersja polska, PN-EN ISO 12947-2:2000/AC:2006 – wersja polska”. PN-EN ISO 12947-2:2000 (wersja polska, publikacja 29-12-2000, 16 stron; wprowadzała EN ISO 12947-2:1998 i ISO 12947-2:1998, zastępowała PN-P-04621:1993) — „Data wycofania: 01-02-2017”, zastąpiona przez PN-EN ISO 12947-2:2017-02.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 12947-2 stoi w 10 rekordach u 7 laboratoriów: AB 154, AB 164, AB 198, AB 225, AB 1417, AB 1421, AB 1864. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 29.12.2025 do 08.07.2026) wszystkie 7 podają „PN-EN ISO 12947-2:2017-02”; AB 198 z dopiskiem „z wyłączeniem p. 7.5.1” (przygotowanie wyrobów rozciągliwych), AB 164 w czterech miejscach zakresu (płaskie wyroby włókiennicze i wyroby meblowe w dwóch lokalizacjach). Żaden wiersz nie jest złożony pogrubioną kursywą. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 12947-2” i pokazuje wszystkie 7 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Płaskie wyroby włókiennicze (tkaniny, dzianiny), odzież i wyroby meblowe — „odporność na ścieranie, metoda zniszczenia próbki — przyrząd Martindale’a” (AB 164, AB 1421), „wyznaczanie zniszczenia próbki roboczej” (AB 1864), „metoda Martindale’a” (AB 198, AB 225); przy wyrobach meblowych razem z PN-EN 14465 załącznik A (AB 164, AB 225, AB 1864); AB 154 obok PN-EN ISO 12947-3 (ubytek masy), AB 1417 opisuje cechę jako „metoda oceny zmiany wyglądu — przyrząd Martindale’a”. W tych samych grupach zwykle pilling metodą Martindale’a (PN-EN ISO 12945-2).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy obciążeniu: 795 g dla odzieży roboczej, tapicerki, pościeli i wyrobów technicznych, 595 g dla odzieży i tekstyliów domowych — wynik przy innym obciążeniu nie jest porównywalny. Przy wyniku: podaje się liczbę cykli, przy której zniszczenia JESZCZE NIE stwierdzono, a nie liczbę, przy której je zauważono. Przy zrywaniu nitek: zerwania rozpoznaje się lupą (8–10×), także nitki tworzące pętelki; wyroby okrywowe ocenia się szablonem 2,5 mm. Przy podkładce: od 500 g/m² bez pianki; wyrób okrywowy powyżej 500 g/m² najpierw przechodzi obróbkę wstępną lewej strony, która sprawdza, czy okrywa nie daje się usunąć od spodu. Przy rozciągliwych: mocowanie według 7.5.1 stosuje się, gdy próbka mogłaby się w czasie ścierania odkształcać (workować, fałdować) — AB 198 ten punkt wyłącza. Przy części normy: część 2 kończy się na zniszczeniu próbki; ubytek masy to PN-EN ISO 12947-3 (stoi obok u AB 154), a AB 1417 nazywa cechę „metodą oceny zmiany wyglądu”, choć powołuje część 2. Przy atmosferze: wyniki porównywalne tylko z tej samej atmosfery ISO 139. Przy zakresie: wyroby powlekane i laminowane — ISO 5470.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy rozdziału 8 (przebieg badania i ustalenie zniszczenia próbki — m.in. interwały kontroli w zależności od liczby cykli i szczegółowe kryteria dla rodzajów wyrobów), rozdziału 9 (wyniki), rozdziału 10 (sprawozdanie) ani informacyjnego załącznika A — nie podajemy więc liczby zerwanych nitek, przy której próbka jest zniszczona, ani tabeli interwałów kontroli.

Zasada metody

Kołową próbkę w uchwycie pod obciążeniem 795 g albo 595 g ściera się o wzorcową tkaninę ścierną ruchem po krzywej Lissajous na przyrządzie Martindale’a i kontroluje w ustalonych odstępach; wynikiem jest liczba cykli, przy której zniszczenia (zerwania nitek albo wytarcia okrywy) jeszcze nie stwierdzono.

Zastosowania

• Tkaniny i dzianiny odzieżowe oraz odzież — 7 laboratoriów w zakresach PCA
• Tkaniny obiciowe i wyroby meblowe (razem z PN-EN 14465, załącznik A)
• Odzież robocza, pościel i wyroby techniczne (obciążenie 795 g)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 12947-2:2017-02 (wersja angielska; EN ISO 12947-2:2016 IDT, ISO 12947-2:2016 IDT)

Tytuł (PL)

Tekstylia — Wyznaczanie odporności płaskich wyrobów na ścieranie metodą Martindale'a — Część 2: Wyznaczanie zniszczenia próbki roboczej

Title (EN)

Textiles — Determination of the abrasion resistance of fabrics by the Martindale method — Part 2: Determination of specimen breakdown

Procedura krok po kroku

1. Próbki

   Z całej szerokości, ≥ 100 mm od krawędzi (≥ 150 mm od brzegu), co najmniej trzy, kondycjonowane ≥ 18 h według ISO 139. PN-EN ISO 12947-2:2017-02 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Przygotowanie szczególne

   Wyroby rozciągliwe — mocowanie z obciążnikami i folią (7.5.1); okrywowe > 500 g/m² — obróbka wstępna lewej strony (7.5.2).

3. Montaż

   Próbka ≥ 38 mm w uchwycie z pianką (bez pianki od 500 g/m²), tkanina ścierna na filcu na stoliku; obciążenie 795 g albo 595 g.

4. Ścieranie i kontrola

   Ścieranie po krzywej Lissajous; kontrola w ustalonych odstępach lupą i szablonem.

5. Wynik

   Liczba cykli, przy której zniszczenia (zerwanie nitek, wytarcie okrywy) jeszcze nie stwierdzono; atmosfera inna niż standardowa — zapis w sprawozdaniu.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Przeczytany fragment normy nie zawiera ostrzeżeń bhp; ruchome uchwyty przyrządu — nie sięgać w trakcie pracy; wycinaki do próbek — ostrożność
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik to liczba cykli bez stwierdzonego zniszczenia, przy obciążeniu właściwym dla przeznaczenia wyrobu; ubytek masy to część 3 normy

Najczęstsze pytania