🛣️ Procedury badań i metody pomiarowe przy odbiorze instalacji wentylacji i klimatyzacji z napędem mechanicznym — kolejno: sprawdzenie kompletności, sprawdzenie działania, pomiary funkcjonalne (strumień powietrza z prędkości i przekroju — anemometr, rurka Prandtla, zwężka; szczelność przewodów; prędkość w strefie przebywania; temperatura; wilgotność; poziom dźwięku; moc wentylatora; spadek ciśnienia na filtrze), pomiary specjalne i sprawozdanie; dopuszczalna niepewność: strumień powietrza ± 15 % w pomieszczeniu i ± 10 % w systemie, temperatura nawiewu ± 2 °C, prędkość w strefie przebywania ± 0,05 m/s, hałas ± 3 dBA, PN-EN 12599

Budownictwo PN-EN 12599

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST EN 12599:2013 (tekst EN 12599:2012, angielski): od strony tytułowej przez spis treści, przedmowę i rozdziały 1–5 do punktu 6.4.4 (prędkość powietrza w pomieszczeniu) włącznie. Poza próbką zostają dalsze punkty 6.4–6.5 (temperatura, wilgotność, dźwięk, moc wentylatora, filtr, pomiary towarzyszące), rozdziały 7 (pomiary specjalne), 8 (niepewność pomiaru) i 9 (sprawozdania) oraz załączniki A–I, w tym normatywne C (zakres sprawdzeń i pomiarów), D (metody i przyrządy pomiarów funkcjonalnych) i E (pomiary specjalne).

WEDŁUG TEKSTU EN 12599:2012 (przedmowa, rozdziały 1–5, punkty 6.1–6.4.4). Normę przygotował CEN/TC 156 „Wentylacja budynków” (sekretariat BSI); CEN zatwierdził ją 25.08.2012; zastępuje EN 12599:2000. Istotne zmiany według przedmowy: metody badań i przyrządy można stosować przed odbiorem, w czasie i po nim, także w ramach pomiarów według dyrektywy EPBD; norma nie wyłącza już mieszkań; tabela 1 zawiera wymagania dotyczące czystości i szczelności instalacji; niepewność strumienia powietrza zmniejszono (przedmowa mówi o tabeli 2, w tekście wartości stoją w tabeli 3) z ± 20 % do ± 15 % dla pojedynczego pomieszczenia i z ± 15 % do ± 10 % dla systemu; dodano wzór na niepewność miejsca pomiaru (tabela E.4) i metody pomiaru mocy elektrycznej. Zakres (1): sprawdzenia, metody badań i przyrządy do potwierdzenia przydatności wykonanych instalacji, głównie przy odbiorze; wybór między prostymi metodami a rozszerzonymi pomiarami; instalacje wentylacji i klimatyzacji z napędem mechanicznym według EN 12792 — elementy końcowe, centrale, sieci przewodów (nawiew, wywiew, wyrzut), urządzenia przeciwpożarowe, automatyka; bez źródeł ciepła i chłodu z ich sterowaniem, rozprowadzenia czynnika grzewczego i chłodniczego do central, sprężonego powietrza, uzdatniania wody, centralnej wytwornicy pary do nawilżania i zasilania elektrycznego; instalacje do utrzymania warunków komfortu, nie do środowisk procesów przemysłowych (choć można się na nią powołać przy podobnej technice); metody nadają się do kontroli energetycznej klimatyzacji według dyrektywy 2010/31/UE (EN 15239, EN 15240); dotyczy też wentylacji mieszkań. Powołania (2): m.in. EN 308, EN 1507, EN 12237, EN 13182, EN 13779, EN 15726, EN 15780, EN 60751, EN 61672-1, EN ISO 3744, EN ISO 7726, EN ISO 12569, ENV 13005. Przebieg (3, tabela 1): a) sprawdzenie kompletności, b) sprawdzenie działania, c) pomiary funkcjonalne, d) pomiary specjalne, e) sprawozdanie — w tej kolejności; zakres sprawdzeń i pomiarów określają 4 poziomy (załącznik C), uzgodnione w umowie; pomiary specjalne tylko na żądanie i po uzgodnieniu. Kompletność (4): porównanie z zamówieniem, zgodność z przepisami, dostępność do obsługi, czyszczenia i konserwacji (EN 12097), czystość (EN 15780), dokumentacja, wyregulowanie, próba szczelności. Działanie (5): uruchomienie instalacji, protokoły regulacji i instrukcje; sprawdzenie każdego rodzaju zainstalowanego urządzenia według listy kontrolnej; miejsca uzgodnione przez strony. Pomiary funkcjonalne (6.1–6.3): potwierdzają warunki projektowe; mogą odbywać się w innych warunkach i być przeliczone, gdzie to możliwe (np. wymiennik ciepła — tak, rozkład przepływu powietrza — nie); tabela 2 — które pomiary dla jakiego systemu (Z, H, C, M/D i kombinacje; 0 — zbędny, 1 — zawsze, 2 — po uzgodnieniu); w pomieszczeniu do 20 m2 co najmniej jedno miejsce pomiaru, większe — odpowiednio podzielone, w strefie przebywania, najlepiej w miejscach intensywnego użytkowania; wzorcowane przyrządy; pomiar przy projektowym strumieniu powietrza; tabela 3 — dopuszczalna niepewność: strumień powietrza w pomieszczeniu ± 15 %, w systemie ± 10 %, temperatura nawiewu ± 2 °C, wilgotność względna ± 15 % RH, prędkość w strefie przebywania ± 0,05 m/s, temperatura w strefie przebywania ± 1,5 °C, poziom dźwięku A ± 3 dBA; norma nie określa tolerancji samych wartości projektowych — wynik przyjmuje się, gdy wartość projektowa mieści się w niepewności pomiaru. Metody (6.4): przy podciśnieniu unikać zasysania powietrza przez otwór pomiarowy, otwory zamknąć po pomiarze; strumień powietrza zwykle z prędkości i przekroju (anemometr, rurka Prandtla, spadek ciśnienia na zwężce), w kilku punktach przekroju z uśrednieniem; strumień całkowity najlepiej w centrali; dla elementów końcowych inne metody (worek, ciśnienie odniesienia, lejek), dla elementów o małym spadku ciśnienia — metoda kompensacyjna; szczelność przewodów — klasa według EN 1507 i EN 12237, w dużych sieciach w części instalacji, w czasie montażu; prędkość w pomieszczeniu — przepływ turbulentny, zwykle wystarcza średnia prędkość w wybranych miejscach, w pomieszczeniu do około 20 m2 jedno miejsce.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN 12599”, 03.10.2026) PN-EN 12599:2013-04 (wersja angielska, „Wentylacja budynków — Procedury badań i metody pomiarowe stosowane podczas odbioru instalacji wentylacji i klimatyzacji”, „Wprowadza: EN 12599:2012 [IDT]”) nie ma adnotacji o wycofaniu; PN-EN 12599:2002 (wersja polska) — „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN 12599:2013-04”. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) EN 12599:2026 ma status „Not Published”, etap 60.55 „CEN Ratification completed (DOR) — Publishing” (zakończony 05.07.2026), datę publikacji 07.10.2026 i relację „Revises EN 12599:2012”; jej streszczenie mówi o sprawdzeniach, metodach pomiaru i procedurach potwierdzenia przydatności instalacji „według projektu”. Treści nowego wydania nie czytaliśmy, więc nie podajemy, co zmieni dla wyniku; po publikacji EN i wprowadzeniu do PN wydanie 2013 będzie do zastąpienia. Pomiar prędkości i strumienia objętości gazu w przewodach rurką Pitota w emisji opisuje osobny wpis o PN-EN ISO 16911-1.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 12599 jako PN-EN 12599 stoi w 11 rekordach u 6 laboratoriów: AB 746, AB 833, AB 863, AB 886, AB 976, AB 1100; dwunasty rekord z tym numerem (AB 1862) to „wydanie 12599” instrukcji zestawu TEMPO TC (bakterie z grupy coli w rybach) — fałszywe trafienie numeru. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 05.01.2026 do 31.07.2026) norma stoi u tych 6 laboratoriów w 6 komórkach, każda wspólna dla dwóch pozycji (prędkość lub strumień i krotność wymian), u AB 1100 — dla jednej. Zapis „PN-EN 12599:2013-04”, u AB 886 „PN-EN 12599:2013”; u AB 833 razem z PN-83/B-03430 i PN-67/B-03432. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 12599”) pokazuje te same 6 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Pomieszczenia w budynkach mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego, użyteczności publicznej (u AB 863 także przemysłowe) — wentylacja: prędkość strumienia powietrza na elementach końcowych lub w przekroju przewodu i strumień objętości powietrza z krotnością wymian (z obliczeń) — AB 833 (anemometr skrzydełkowy (0,20–20,0) m/s, w przekroju (0,15–20,0) m/s), AB 863 (anemometr (1,0–25) m/s, termoanemometr (0,15–20,0) m/s), AB 886 (skrzydełkowy (0,32–20) m/s, w przekroju (0,50–25) m/s), AB 976 (anemometr (1,0–25) m/s, termoanemometr (0,15–10) m/s, metoda spiętrzenia (5–800) Pa). Pomieszczenia do pracy i pobytu ludzi: AB 746 — strumień powietrza na elementach końcowych (0,4–30) m/s, anemometrycznie, i krotność wymian; AB 1100 — pomiar strumienia powietrza na elementach końcowych i w przekroju przewodu (0,3–20) m/s, anemometrem skrzydełkowym i termoanemometrem. Żadne laboratorium nie ma w zakresie z tą normą temperatury, wilgotności, hałasu ani sprawdzenia kompletności — tylko pomiary przepływu.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy kryterium: norma nie podaje tolerancji wartości projektowych — wynik przyjmuje się, gdy wartość projektowa mieści się w niepewności pomiaru (tabela 3, przypis); bez obliczonej niepewności nie da się rozstrzygnąć zgodności. Przy niepewności: dla strumienia powietrza ± 15 % w pomieszczeniu i ± 10 % w systemie — wydanie 2000 dopuszczało ± 20 % i ± 15 % (przedmowa). Przy przekroju: prędkość rzadko jest równomierna — mierzy się w odpowiedniej liczbie punktów i uśrednia (6.4.2). Przy podciśnieniu: powietrze zasysane przez otwór pomiarowy fałszuje wynik (6.4.1). Przy elementach końcowych o małym spadku ciśnienia: przyrząd sam zmienia przepływ — stosuje się metodę kompensacyjną (6.4.2). Przy warunkach: pomiar przy projektowym strumieniu powietrza; przeliczenie na warunki projektowe tylko tam, gdzie jest możliwe (6.1, 6.3). Przy liczbie miejsc: co najmniej jedno na 20 m2 podłogi (6.3, 6.4.4).

CZEGO NIE PODAJEMY. Załączników C, D i E (zakres sprawdzeń, szczegóły metod i przyrządów, pomiary specjalne) ani rozdziału 8 (obliczanie niepewności) nie czytaliśmy, więc nie podajemy liczby punktów w przekroju, wymagań dla przyrządów ani wzorów niepewności. Nie podajemy też wymagań przepisów budowlanych dotyczących wentylacji ani treści PN-83/B-03430 i PN-67/B-03432.

Zasada metody

Odbiór przebiega w ustalonej kolejności: sprawdzenie kompletności (zgodność z zamówieniem, dostępność, czystość, wyregulowanie, szczelność, dokumenty), sprawdzenie działania urządzeń, pomiary funkcjonalne w zakresie uzgodnionym w umowie (strumień powietrza z prędkości mierzonej anemometrem, rurką Prandtla lub zwężką i z przekroju, szczelność przewodów, prędkość, temperatura i wilgotność w strefie przebywania, poziom dźwięku, moc wentylatora, spadek ciśnienia na filtrze), w razie potrzeby pomiary specjalne i sprawozdanie. Wynik przyjmuje się, gdy wartość projektowa mieści się w niepewności pomiaru.

Zastosowania

• Instalacje wentylacji i klimatyzacji z napędem mechanicznym (EN 12792), także w mieszkaniach — odbiór i sprawdzenie przydatności (1)
• Pomiary według dyrektywy 2010/31/UE (kontrola energetyczna klimatyzacji) (1)
• Poza zakresem: źródła ciepła i chłodu, sprężone powietrze, uzdatnianie wody, zasilanie elektryczne, środowiska procesów przemysłowych (1)
• Pomieszczenia w budynkach — prędkość i strumień objętości powietrza oraz krotność wymian w zakresach akredytacji 6 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 12599:2013-04

Tytuł (PL)

Wentylacja budynków — Procedury badań i metody pomiarowe stosowane podczas odbioru instalacji wentylacji i klimatyzacji

Title (EN)

Ventilation for buildings — Test procedures and measurement methods to hand over air conditioning and ventilation systems

Procedura krok po kroku

1. Sprawdzenie kompletności

   Porównanie z zamówieniem, dostępność, czystość (EN 15780), wyregulowanie, szczelność, dokumenty. PN-EN 12599:2013-04 aktualna (wyszukiwarka PKN, 03.10.2026).

2. Sprawdzenie działania

   Uruchomienie, protokoły regulacji; sprawdzenie każdego rodzaju urządzeń według listy kontrolnej.

3. Pomiary funkcjonalne

   Według tabeli 2 i poziomu z załącznika C; przy projektowym strumieniu powietrza; wzorcowane przyrządy.

4. Ocena

   Wartość projektowa w przedziale niepewności z tabeli 3 — wynik przyjęty.

5. Pomiary specjalne i sprawozdanie

   Tylko po uzgodnieniu (rozdział 7, załącznik E); sprawozdanie według rozdziału 9 — poza próbką.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Pomiary przy pracujących wentylatorach i w centralach — zabezpieczenie przed częściami wirującymi i porażeniem
• Otwory pomiarowe w przewodach zamyka się po pomiarze (6.4.1)

Najczęstsze pytania