🌿 Octan 2-metoksyetylu w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja na węglu aktywnym, ekstrakcja chloroformem lub disiarczkiem węgla i chromatografia gazowa z wzbogacaniem próbki, PN-Z-04184-02 (norma wycofana)
Krótko: o co chodzi
Oznaczanie par octanu 2-metoksyetylu w powietrzu na stanowiskach pracy: adsorpcja na węglu aktywnym, ekstrakcja chloroformem lub disiarczkiem węgla i chromatografia gazowa. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04184-02:1988 (wersja polska); STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 15-08-2014; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; obie normy serii PN-Z-04184 wycofane. Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Pomiary par octanu 2-metoksyetylu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 5 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 434); oznaczalność normy (6 mg/m³) jest wyższa od NDS.
W skrócie
- Norma: PN-Z-04184-02:1988 (wersja polska)
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 5
- STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 15-08-2014; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; obie normy serii PN-Z-04184 wycofane
- Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04184-02:1988, wersja polska; publikacja 03-02-1988, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30
- Zasada i oznaczalność (z karty): adsorpcja par na węglu aktywnym, ekstrakcja chloroformem lub disiarczkiem węgla, chromatografia gazowa; oznaczalność 6 mg/m³
Przegląd
STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PN-Z-04184-02:1988 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 03-02-1988, data wycofania 15-08-2014, 3 strony; pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje” nie ma. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „octanu 2-metoksyetylu” (18.11.2026) zwraca dla tej substancji tylko dwa arkusze serii (01:1988 i 02:1988), oba wycofane; pozostałe aktualne wyniki dotyczą innych octanów.
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Metoda badania polega na adsorpcji par octanu 2-metoksyetylu na węglu aktywnym, wyekstrahowaniu go chloroformem lub dwusiarczkiem węgla i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 6 mg w metrze sześciennym powietrza” („dwusiarczek węgla” to dawna nazwa disiarczku węgla).
WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS — załącznik nr 1 do rozporządzenia z 12 czerwca 2018 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 434 „Octan 2-metoksyetylu” [110-49-6]: NDS 5 mg/m³ (1 ppm), bez NDSCh, oznakowanie „skóra”. Według objaśnienia wykazu oznakowanie „skóra” znaczy, że „wchłanianie substancji przez skórę może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową”. Oznaczalność według karty (6 mg/m³) jest wyższa od NDS — wynik „poniżej oznaczalności” nie rozstrzyga o dotrzymaniu NDS. O metodzie mówi § 16 rozporządzenia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tekst jednolity — Dz.U. 2025 poz. 949): „Badania i pomiary wykonuje się zgodnie z metodami określonymi w Polskich Normach, a w przypadku braku takich norm, metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria, o których mowa w § 15 ust. 1 i ust. 2 pkt 1”. Tej normy przepis z nazwy nie wymienia; czy norma wycofana przez PKN podpada pod słowa „w przypadku braku takich norm” — NIE ROZSTRZYGAMY.
PRZEBIEG WEDŁUG PROCEDURY IMP (drugie źródło; liczby procedury, nie normy, inny ekstrahent i detektor). Kucharska, Wesołowski, Gromiec, „Octan 2-metoksyetylu – metoda oznaczania”, Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2010, nr 1(63), s. 185–192: rurka z dwiema warstwami węgla aktywnego (100 mg i 50 mg); do 10 l powietrza ze strumieniem do 5 l/h, według PN-Z-04008-7; próbki w chłodziarce trwałe 7 dni; każdą warstwę desorbuje się 1 ml dichlorometanu przez 30 min; chromatograf gazowy z detektorem mas (tryb SIM) i kolumną rozdzielającą octan 2-metoksyetylu od eterów glikoli; krzywa wzorcowa 0,5–100 µg/ml; ilość w krótszej warstwie nie powinna przekraczać 10 % ilości w dłuższej; zakres 0,05–10 mg/m³ dla 10 l. Norma według karty ekstrahuje chloroformem lub disiarczkiem węgla — liczb procedury nie przenosimy na normę.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04184-02:1988 nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (3 strony). Nie podajemy ilości węgla aktywnego, objętości i strumienia powietrza, objętości ekstrahenta, kolumny, detektora, warunków chromatografii ani obliczeń według normy.
Zasada metody
Według karty normy pary octanu 2-metoksyetylu z powietrza na stanowisku pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, ekstrahuje chloroformem lub disiarczkiem węgla, a roztwór analizuje chromatograficznie; oznaczalność to 6 mg/m³ — powyżej NDS. Procedura IMP z 2010 roku desorbuje węgiel dichlorometanem i oznacza związek chromatografią gazową ze spektrometrią mas. Wynik porównuje się z NDS 5 mg/m³ (wykaz NDS z 2026 roku, pozycja 434).
Zastosowania
- Pomiary par octanu 2-metoksyetylu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 5 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 434); oznaczalność normy (6 mg/m³) jest wyższa od NDS
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan na 18.11.2026) | wycofana 15-08-2014; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; obie normy serii PN-Z-04184 wycofane |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-Z-04184-02:1988, wersja polska; publikacja 03-02-1988, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30 |
| Zasada i oznaczalność (z karty) | adsorpcja par na węglu aktywnym, ekstrakcja chloroformem lub disiarczkiem węgla, chromatografia gazowa; oznaczalność 6 mg/m³ |
| Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik | NDS 5 mg/m³ (1 ppm), bez NDSCh, oznakowanie „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 434 „Octan 2-metoksyetylu” [110-49-6] |
| Procedura IMP 2010 (liczby procedury) | węgiel aktywny 100 mg/50 mg; do 10 l, do 5 l/h; desorpcja 1 ml dichlorometanu, 30 min; GC-MS (SIM); 0,05–10 mg/m³ dla 10 l |
Norma
- Numer normy
- PN-Z-04184-02:1988 (wersja polska)
- Tytuł (PL)
- Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości octanu 2-metoksyetylu — Oznaczanie octanu 2-metoksyetylu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki
- Title (EN)
- Air purity protection — Tests for 2-methoxyethyl acetate content — Determination of 2-methoxyethyl acetate at workplaces by gas chromatography with sample enrichment
Procedura krok po kroku
-
Status dokumentu
Karta PKN: norma wycofana 15-08-2014, bez wskazania następczyni (stan na 18.11.2026).
-
Pobranie próbki
Pary adsorbuje się na węglu aktywnym (z karty); w procedurze IMP 2010 — do 10 l powietrza, do 5 l/h.
-
Ekstrakcja
Karta: chloroformem lub disiarczkiem węgla; procedura IMP 2010 — 1 ml dichlorometanu, 30 min.
-
Analiza chromatograficzna
Chromatografia gazowa (z karty); w procedurze IMP 2010 — detektor mas w trybie SIM.
-
Wynik i ocena
Stężenie w mg/m³ porównuje się z NDS 5 mg/m³. Przy oznaczalności normy 6 mg/m³ wynik „poniżej oznaczalności” nie rozstrzyga o dotrzymaniu NDS. Oznakowanie „skóra”: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Rurki z węglem aktywnym (100 mg/50 mg) | Procedura IMP 2010; według normy NIE PODAJEMY | — |
| Pompa ssąca | Procedura IMP 2010: do 10 l powietrza, do 5 l/h | — |
| Chromatograf gazowy | Karta normy podaje ogólnie „analizę chromatograficzną”; procedura IMP 2010 — detektor mas | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Chloroform lub disiarczek węgla | — | Ekstrahenty według karty normy (karta: „dwusiarczkiem węgla”); objętości NIE PODAJEMY |
| Dichlorometan | 75-09-2 | Desorbent w procedurze IMP 2010 (1 ml na warstwę) — nie według normy |
| Octan 2-metoksyetylu — substancja wzorcowa | 110-49-6 | Roztwory wzorcowe robocze 0,5–100 µg/ml (procedura IMP 2010) |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Czynności z substancjami wzorcowymi wykonuje się w rękawicach gumowych i odzieży ochronnej, pod sprawnie działającym wyciągiem (procedura IMP 2010, pkt 4.3)
- Oznakowanie „skóra” w wykazie NDS: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę (octan 2-metoksyetylu, poz. 434)
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04184-02:1988 (wersja polska) — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości octanu 2-metoksyetylu — Oznaczanie octanu 2-metoksyetylu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for 2-methoxyethyl acetate content — Determination of 2-methoxyethyl acetate at workplaces by gas chromatography with sample enrichment”.
Na czym polega ta metoda?
Według karty normy pary octanu 2-metoksyetylu z powietrza na stanowisku pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, ekstrahuje chloroformem lub disiarczkiem węgla, a roztwór analizuje chromatograficznie; oznaczalność to 6 mg/m³ — powyżej NDS. Procedura IMP z 2010 roku desorbuje węgiel dichlorometanem i oznacza związek chromatografią gazową ze spektrometrią mas.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 15-08-2014; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; obie normy serii PN-Z-04184 wycofane; Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04184-02:1988, wersja polska; publikacja 03-02-1988, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; Zasada i oznaczalność (z karty): adsorpcja par na węglu aktywnym, ekstrakcja chloroformem lub disiarczkiem węgla, chromatografia gazowa; oznaczalność 6 mg/m³; Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik: NDS 5 mg/m³ (1 ppm), bez NDSCh, oznakowanie „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 434 „Octan 2-metoksyetylu” [110-49-6].
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Rurki z węglem aktywnym (100 mg/50 mg), Pompa ssąca, Chromatograf gazowy.
Gdzie stosuje się to badanie?
Pomiary par octanu 2-metoksyetylu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 5 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 434); oznaczalność normy (6 mg/m³) jest wyższa od NDS.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Czynności z substancjami wzorcowymi wykonuje się w rękawicach gumowych i odzieży ochronnej, pod sprawnie działającym wyciągiem (procedura IMP 2010, pkt 4.3); Oznakowanie „skóra” w wykazie NDS: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę (octan 2-metoksyetylu, poz. 434).
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04184-02.