🌿 Octan 2-butoksyetylu w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja na węglu aktywnym, desorpcja disiarczkiem węgla, chromatografia gazowa, PN-Z-04304

Środowisko PN-Z-04304

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par octanu 2-butoksyetylu na węglu aktywnym, desorpcji związku disiarczkiem węgla i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej. Najmniejsze stężenie octanu 2-butoksyetylu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 5 mg/m3". Karta nie podaje detektora, objętości i przepływu powietrza, kolumny ani wzorcowania. Tekstu normy (7 stron) nie mieliśmy.

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE. Według rozporządzenia MRPiPS z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447, załącznik, poz. 424) dla octanu 2-butoksyetylu [112-07-2] NDS wynosi 100 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³, z notacją „skóra".

STATUS (stan karty na 29.09.2026). Karta PN-Z-04304:2003 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana" — norma jest AKTUALNA: publikacja 28-10-2003, 7 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; norma krajowa, bez pól „Wprowadza" i „Zastępuje". Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04304" (29.09.2026) pokazuje tylko to jedno wydanie.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 29.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 04304: 13 pozycji u 11 laboratoriów (kopia rozbija pozycję AB 1144 na dwa rekordy); wszędzie „PN-Z-04304:2003". Procedura obok normy — AB 300 (IN-59 wyd. 3 z 18.12.2025), AB 882 (PB-01 wyd. 5 z 12.01.2026 i PB-10 wyd. 1 z 31.08.2022) i AB 1207 (PB-06A wyd. 7 z 20.01.2025 oraz PB-06L wyd. 4 z 5.01.2026 — w pozycji lotnych związków organicznych razem z 2-butoksyetanolem). Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-Z-04304" i pokaże wszystkie 11 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 30.09.2026: 11. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 26.11.2025 do 08.09.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach, każda para liczb zakresu z kopii występuje w aktualnym dokumencie i żadna pozycja nie jest zawieszona (w zakresie AB 746 przypis o zawieszeniu dotyczy innych pozycji).

PRZEDMIOT, TECHNIKA I ZAKRESY. Powietrze na stanowiskach pracy — wszystkie 11 laboratoriów; AB 1207 także powietrze atmosferyczne i pomieszczeń. Próbki na rurkach z węglem aktywnym (AB 647, AB 1207), z „sorbentem" albo „sorbentem stałym" (AB 300, AB 632, AB 746, AB 886, AB 1144, AB 1642). Technika: GC-FID — 10 laboratoriów; GC-MS — AB 1207 (obie pozycje) i druga pozycja AB 882. Zakresy stężenia: dolne od 0,050 mg/m³ (AB 1642) i 0,062 mg/m³ (AB 746) do 9,0 mg/m³ (AB 647) i 10 mg/m³ (AB 632); górne od 300 mg/m³ (AB 886) do 1028 mg/m³ (AB 882) i 1200 mg/m³ (AB 1207); AB 869 podaje tylko masę w próbce, (0,01 - 5) mg. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty wynosi 5 mg/m³ — dolną granicę niższą ma 8 z 10 laboratoriów podających zakres stężenia (wszystkie poza AB 632 i AB 647).

OBOK TEJ NORMY. Octan 2-butoksyetylu w powietrzu na stanowiskach pracy bez tej normy oznacza 10 laboratoriów — według procedur własnych: AB 481 (TSO/PB-08), AB 489 (PB-30 wyd. 5 z 28.01.2026, (7,5 – 612,0) mg/m³), AB 719 (PA-16; identyfikacja GC-MS według PA-52), AB 802 (PB-06/09, (0,694 – 600) mg/m³), AB 849 (PB-29), AB 863 (PB-07), AB 875 (PB 025, (10 - 1000) mg/m³), AB 940 (PB-17 i PB-23) i AB 1183 (PB-02, (2,86 – 600) mg/m³), a w zakresie elastycznym — AB 934 („Normy, Procedury badawcze"); AB 647 i AB 869 mają tę substancję także w pozycjach wielu związków według procedur (PB-14, EKOLAB/LB/PB-08) obok własnych pozycji z tą normą. Wszystkie te wiersze stoją w aktualnych zakresach PCA bez zawieszenia (odczyt 29–30.09.2026). W gazach odlotowych octan 2-butoksyetylu oznacza się według PN-EN 13649:2005 — 11 laboratoriów (u AB 719 „z wyłączeniem pkt. 5 i 6"). W tych samych zakresach stoją PN-Z-04119-10 (octan 2-metoksy-1-metyloetylu — u 10 z tych 11 laboratoriów), PN-Z-04449 (butan-2-on — u 8), PN-Z-04178-02 (octan winylu — u 7) i PN-Z-04372 (4-metylopentan-2-on — u 7) — każda z nich ma w Bazie Wiedzy osobny wpis.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Karta podaje oznaczalność 5 mg/m³ dla warunków opisanych w normie, a 8 z 10 laboratoriów zaczyna zakres niżej, nawet od 0,050 mg/m³ — wynik z dolnej części takiego zakresu opiera się na warunkach laboratorium (objętość powietrza, detektor, procedura), nie na samej normie; warto zapytać o granicę oznaczalności i dokument. Po drugie, karta nie przesądza detektora, a zakresy podają FID albo spektrometrię mas — w pozycjach wielu związków (AB 1207, PB-06L) octan 2-butoksyetylu oznacza się razem z 2-butoksyetanolem, więc w sprawozdaniu trzeba odróżnić oba związki. Po trzecie, notacja „skóra" w wykazie NDS dotyczy wchłaniania przez skórę — pomiar stężenia w powietrzu tej drogi narażenia nie obejmuje.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (7 stron). Nie podajemy objętości i przepływu powietrza, ilości węgla, sposobu desorpcji poza rozpuszczalnikiem, kolumny i warunków rozdziału, detektora, wzorcowania, wzoru ani precyzji.

Zasada metody

Według karty PKN pary octanu 2-butoksyetylu z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, związek desorbuje disiarczkiem węgla, a otrzymany roztwór analizuje chromatografią gazową; najmniejsze oznaczalne stężenie — 5 mg/m³. Objętości powietrza, warunków rozdziału i detektora NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Octan 2-butoksyetylu w powietrzu na stanowiskach pracy — w zakresach 11 laboratoriów (NDS 100 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³, „skóra")
• Powietrze atmosferyczne i pomieszczeń — AB 1207 (GC-MS)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04304:2003 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie octanu 2-butoksyetylu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Determination of 2-butoxyethyl acetate at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: PN-Z-04304:2003 aktualna (stan karty na 29.09.2026).

2. Pobieranie próbki

   Adsorpcja par na węglu aktywnym; objętości powietrza i przepływu NIE PODAJEMY.

3. Desorpcja

   Disiarczkiem węgla (karta PKN); objętości rozpuszczalnika i czasu NIE PODAJEMY.

4. Analiza

   Chromatografia gazowa; najmniejsze oznaczalne stężenie 5 mg/m³; w zakresach — FID albo MS.

5. Wynik

   Stężenie w mg/m³ do porównania z NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³; wzoru NIE PODAJEMY.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Disiarczek węgla jest skrajnie łatwopalny i toksyczny — desorpcja pod sprawnym wyciągiem, z dala od źródeł zapłonu; octan 2-butoksyetylu wchłania się przez skórę (notacja „skóra")
• UWAGA MERYTORYCZNA: karta podaje oznaczalność 5 mg/m³, a większość laboratoriów zaczyna zakres niżej — pytając o badanie, zapytaj o granicę oznaczalności, detektor i dokument

Najczęstsze pytania