🔩 Wizualna ocena zniszczenia powłoki z farby lub lakieru — ilość uszkodzeń (stopnie 0–5), rozmiar uszkodzeń (S0–S5: od niewidocznych przy powiększeniu ×10 do większych niż 5 mm) i intensywność jednolitych zmian wyglądu, np. żółknięcia (0–5), z udziałem powierzchni w procentach; zapis w postaci np. „spęcherzenie 2(S2)”, ocena w oświetleniu według ISO 13076, PN-EN ISO 4628-1

Materiały i NDT PN-EN ISO 4628-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 4628-1:2016-03, w całości: „W niniejszej części ISO 4628 zdefiniowano system określania ilości i rozmiaru uszkodzeń oraz intensywności zmian w wyglądzie powłok, a także przedstawiono ogólne zasady systemu stosowanego we wszystkich częściach ISO 4628. System ten jest szczególnie przydatny przy uszkodzeniach spowodowanych starzeniem i działaniem warunków atmosferycznych i przy jednolitych zmianach, na przykład żółknięcie. W innych częściach ISO 4628 zawarte są wzorce obrazowe lub inne sposoby oceniania szczególnych rodzajów uszkodzeń. Na ile jest to możliwe, stosuje się jako podstawę już istniejące metody oceny. Niniejszą część ISO 4628 stosuje się również do oceny uszkodzeń nie ujętych w innych częściach ISO 4628”. Tekst normy czytamy we fragmencie próbnym ISO 4628-1:2016, który obejmuje cały dokument — od okładki przez rozdziały 1–6 do bibliografii.

WEDŁUG TEKSTU ISO 4628-1:2016 (całość). Normę przygotował ISO/TC 35/SC 9. Wydanie czwarte zastępuje trzecie (2003); zmiany: w tablicy 2 wprowadzono dolną granicę oceny wizualnej uszkodzeń, dodano powołanie ISO 13076 (oświetlenie do oceny). Seria ISO 4628: część 1 — wprowadzenie ogólne i system określania, 2 — spęcherzenie, 3 — zardzewienie, 4 — spękanie, 5 — złuszczenie, 6 — kredowanie metodą taśmy, 7 — kredowanie metodą aksamitu, 8 — odwarstwienie i korozja wokół rysy lub innego sztucznego uszkodzenia, 10 — korozja nitkowa. Zakres (rozdział 1): system określania ilości i rozmiaru uszkodzeń oraz intensywności zmian wyglądu powłok i ogólne zasady systemu dla całej serii; przeznaczony szczególnie do uszkodzeń wywołanych starzeniem i działaniem warunków atmosferycznych oraz do zmian jednolitych, np. żółknięcia; inne części dają wzorce obrazowe lub inne sposoby oceny; część 1 stosuje się też do uszkodzeń nieobjętych innymi częściami. Powołanie (rozdział 2): ISO 13076 (oświetlenie i procedura oceny wizualnej powłok). Zasady (rozdział 3): jednolita skala liczbowa od 0 do 5 — 0 oznacza brak uszkodzeń lub zmian, 5 — uszkodzenia lub zmiany tak silne, że dalsze rozróżnianie nie jest uzasadnione; stopnie 1–4 zdefiniowano tak, by dawały najlepsze rozróżnienie w całym zakresie; połówki stopni dopuszcza się, jeżeli to ustalono; uwaga 1: ilość drobnych rozproszonych uszkodzeń można ocenić metodą siatki według ISO 10289; uwaga 2: skala ISO może być odwrotna niż w innych normach, np. w ASTM D610 (zardzewienie) skala biegnie od 10 — brak zmian — do 1 — zmiana największa; obok stopni podaje się przybliżone wymiary ocenianego obszaru albo jego udział w całej powierzchni w procentach. Ocena (4.1): w dobrym oświetleniu według ISO 13076; pierwszą ocenę wykonuje się wzrokowo, bez powiększenia. Ilość uszkodzeń (4.2, tablica 1): 0 — brak wykrywalnych uszkodzeń, 1 — bardzo mało (mała, ledwo znacząca liczba), 2 — mało (mała, ale znacząca liczba), 3 — umiarkowana liczba, 4 — znaczna liczba, 5 — gęsty układ uszkodzeń; stopnie całkowite, chyba że ustalono inaczej. Rozmiar uszkodzeń (4.3, tablica 2), jeżeli wymagany i sensowny: 0 — niewidoczne przy powiększeniu ×10, 1 — widoczne tylko przy powiększeniu do ×10, 2 — ledwo widoczne normalnym (skorygowanym) wzrokiem, do 0,2 mm, 3 — wyraźnie widoczne, powyżej 0,2 mm do 0,5 mm, 4 — powyżej 0,5 mm do 5 mm, 5 — powyżej 5 mm, o ile dalsze części ISO 4628 nie stanowią inaczej; przy uszkodzeniach różnej wielkości podaje się rozmiar największych, które są na tyle liczne, by były typowe dla obszaru; zapis Sn, np. S2. Intensywność zmian (4.4, tablica 3) — jednolite zmiany wyglądu, np. barwy (żółknięcie): 0 — bez zmian, 1 — bardzo słaba (ledwo dostrzegalna), 2 — słaba (wyraźnie dostrzegalna), 3 — umiarkowana (bardzo wyraźnie dostrzegalna), 4 — znaczna (wyraźna zmiana), 5 — bardzo silna. Wyrażanie wyników (rozdział 5): rodzaj uszkodzenia, ilość i rozmiar, np. „spęcherzenie; stopień spęcherzenia 2(S2), tj. ilość 2/rozmiar 2”, „złuszczenie; stopień złuszczenia 3(S2)”, wraz z przybliżonymi wymiarami obszaru albo jego udziałem w procentach; wynik można uzupełnić słownie, np. „tylko na krawędziach” albo „spęcherzenie warstwy nawierzchniowej do warstwy pośredniej”; rodzaj zmiany i jej intensywność — podobnie, z wymiarami albo udziałem obszaru. Sprawozdanie (rozdział 6): identyfikacja powłoki, powołanie ISO 4628-1, rodzaj, wielkość i ewentualnie położenie ocenianej powierzchni, wynik według rozdziału 5, oświetlenie podczas oceny, zauważone nietypowe cechy, data badania.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 4628-1:2016-03 w wersji angielskiej (publikacja 08-03-2016, 16 stron, grupa cenowa H) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Chemii, KT 175 Farb i Lakierów, ICS 87.040, „Wprowadza: EN ISO 4628-1:2016 [IDT], ISO 4628-1:2016 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 4628-1:2005 – wersja polska”. PN-EN ISO 4628-1:2005 (wersja polska, publikacja 29-04-2005, wprowadzała ISO 4628-1:2003) — wycofana 08-03-2016.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 4628-1 stoi w 11 rekordach u 8 laboratoriów: AB 023, AB 089, AB 128, AB 163, AB 369, AB 1424, AB 1552, AB 1700. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 16.07.2025 do 01.09.2026) numer stoi u wszystkich 8: z rokiem „2016-03” u AB 089, AB 163, AB 1424, AB 1552 i AB 1700, bez roku u AB 023, AB 128 i AB 369. AB 1552 powołuje go czterokrotnie — każdorazowo w parze z częścią 2, 3, 4 albo 5. Żaden wiersz nie jest złożony pogrubioną kursywą (u AB 1700 zawieszenie dotyczy innej części zakresu). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 4628-1” i pokazuje wszystkie 8 laboratoriów i 12 pozycji (jedno pole bywa wpisem kilku norm, więc pozycji jest więcej niż rekordów); zapis „ISO 4628-1” daje 1 laboratorium (AB 128) — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Powłoki organiczne i nieorganiczne, zestawy malarskie na podłożach metalowych, wyroby metalowe i z tworzyw — „zniszczenie — ilość i rozmiar uszkodzeń, metoda wizualna, także in situ” (AB 023), „ocena zniszczenia powłok” (AB 089, AB 128, AB 163, AB 1424), „ocena zniszczeń powłoki w zakresie: ocena ogólna, spęcherzenie, zardzewienie, spękanie, złuszczenie…” (AB 369), „ocena zniszczenia powłok: spęcherzenie, zardzewienie, spękanie, złuszczenie, korozja nitkowa” po badaniach w mgle solnej (AB 1700); u AB 1552 — ocena stopnia spęcherzenia, zardzewienia, spękania i złuszczenia po badaniach korozyjnych. U AB 089, AB 163, AB 369, AB 1424, AB 1552 i AB 1700 razem z kolejnymi częściami ISO 4628 (u AB 369 aż do części 8), obok badań korozyjnych (np. PN-EN ISO 9227, PN-EN ISO 11997-1).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy skali: ISO liczy od 0 (brak) do 5 (najgorzej), a np. ASTM D610 odwrotnie, od 10 do 1 — przepisanie wyniku z jednej normy do drugiej bez przeliczenia odwraca ocenę. Przy rozmiarze: podaje się rozmiar największych uszkodzeń, które są typowe dla obszaru — nie pojedynczego największego; S2 to granica widoczności gołym okiem (do 0,2 mm). Przy powiększeniu: pierwszą ocenę wykonuje się bez powiększenia; lupa ×10 służy tylko do rozróżnienia S0 i S1. Przy oświetleniu: ocena w innym świetle niż według ISO 13076 jest nieporównywalna, dlatego oświetlenie wpisuje się do sprawozdania. Przy wyniku: sam stopień bez udziału powierzchni w procentach (albo wymiarów obszaru) jest niepełny; połówki stopni tylko wtedy, gdy je ustalono. Przy rodzaju uszkodzenia: spęcherzenie, zardzewienie czy spękanie mają własne wzorce w częściach 2–10 — część 1 daje ramę, nie zastępuje tych wzorców.

CZEGO NIE PODAJEMY. Przeczytaliśmy całą normę; nie podajemy wzorców obrazowych z części 2–10 ISO 4628 ani metody siatki z ISO 10289.

Zasada metody

Powłokę ogląda się wzrokowo w oświetleniu według ISO 13076 (najpierw bez powiększenia) i przypisuje stopnie w skali 0–5 ilości uszkodzeń, ich rozmiarowi (S0–S5) albo intensywności jednolitej zmiany wyglądu, podając udział ocenianego obszaru w procentach; wynik zapisuje się jako rodzaj uszkodzenia ze stopniem ilości i rozmiaru, np. 2(S2).

Zastosowania

• Powłoki malarskie i zestawy malarskie na podłożach metalowych — ocena po badaniach korozyjnych i starzeniowych, 8 laboratoriów
• Ocena uszkodzeń nieobjętych częściami 2–10 ISO 4628 i jednolitych zmian wyglądu, np. żółknięcia
• Oceny in situ powłok na konstrukcjach i wyrobach

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 4628-1:2016-03 (wersja angielska; EN ISO 4628-1:2016 IDT, ISO 4628-1:2016 IDT)

Tytuł (PL)

Farby i lakiery — Ocena zniszczenia powłok — Określanie ilości i rozmiaru uszkodzeń oraz intensywności jednolitych zmian w wyglądzie — Część 1: Wprowadzenie ogólne i system określania

Title (EN)

Paints and varnishes — Evaluation of degradation of coatings — Designation of quantity and size of defects, and of intensity of uniform changes in appearance — Part 1: General introduction and designation system

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie oceny

   Identyfikacja powłoki i ocenianej powierzchni (rodzaj, wielkość, położenie); oświetlenie według ISO 13076. PN-EN ISO 4628-1:2016-03 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Ocena wzrokowa

   Pierwsza ocena bez powiększenia; rozpoznanie rodzaju uszkodzenia albo zmiany (dla rodzajów z części 2–10 — ich wzorce).

3. Ilość i rozmiar

   Stopień ilości 0–5 według tablicy 1; rozmiar S0–S5 według tablicy 2 dla największych uszkodzeń typowych dla obszaru (lupa ×10 dla S0/S1).

4. Zmiany jednolite

   Intensywność zmiany wyglądu, np. żółknięcia, w skali 0–5 według tablicy 3.

5. Wynik i sprawozdanie

   Zapis np. 2(S2) z udziałem obszaru w % albo jego wymiarami, ewentualny opis słowny; w sprawozdaniu oświetlenie, nietypowe cechy i data.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Ocena wzrokowa bez zagrożeń szczególnych; przy ocenie in situ na konstrukcjach — zasady pracy na wysokości; norma nie zawiera ostrzeżeń bhp
• UWAGA MERYTORYCZNA: skala ISO (0 = brak, 5 = najgorzej) jest odwrotna niż np. w ASTM D610 (10 = brak zmian) — wyników nie wolno przepisywać między normami bez przeliczenia

Najczęstsze pytania