🔩 Ocena stopnia złuszczenia powłok malarskich przez porównanie z wzorcami obrazowymi — ilość złuszczenia w skali 0–5 jako udział złuszczonej powierzchni (od 0,1 % do 15 %), rozmiar w skali 0–5 według największego wymiaru odsłoniętych miejsc (do 1 mm … powyżej 30 mm) i głębokość: odpadanie warstwy od warstwy (a) albo całego systemu od podłoża (b), zapis np. 3(S2)b, PN-EN ISO 4628-5

Materiały i NDT PN-EN ISO 4628-5

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 4628-5:2023-01 (wersja angielska), w całości: „W niniejszym dokumencie ustalono metodę oceny stopnia złuszczenia powłok przez porównanie z wzorcami obrazowymi. W ISO 4628-1 ustalono system przeznaczony do oznaczenia ilości i rozmiaru uszkodzeń oraz intensywności zmian w wyglądzie powłok. Przedstawiono również ogólne zasady systemu. System ten jest w szczególności przeznaczony do stosowania w przypadku uszkodzeń spowodowanych starzeniem i warunkami atmosferycznymi oraz w przypadku jednorodnych zmian, takich jak zmiany barwy, na przykład żółknięcie.” Tekst normy czytamy w próbce ISO 4628-5:2022 od okładki do bibliografii — to cały dokument (strony iv–6); tablice odczytane także z obrazu strony 2, zdjęć wzorców z rysunków 1 i 2 nie opisujemy.

WEDŁUG TEKSTU ISO 4628-5:2022 (całość). Normę przygotował ISO/TC 35 „Paints and varnishes”, podkomitet SC 9, we współpracy z CEN/TC 139 (porozumienie wiedeńskie). Czwarte wydanie zastąpiło trzecie (ISO 4628-5:2016); zmiany według przedmowy: skrócenie tytułu do trzech członów, poprawki w tablicy 2 wyjaśniające, jak ocenia się rozmiar złuszczenia, i przeredagowanie tekstu. Zakres (rozdział 1): metoda oceny stopnia złuszczenia powłok przez porównanie z wzorcami obrazowymi; system oznaczania ilości i rozmiaru uszkodzeń opisuje ISO 4628-1. Powołanie normatywne: ISO 13076 (oświetlenie i procedura oceny wizualnej powłok). Definicja (3.1): stopień złuszczenia — ocena charakteryzująca złuszczone obszary powłoki pod względem ilości, rozmiaru i głębokości. Ocena (rozdział 4): ilość złuszczenia ocenia się według tablicy 1, posługując się jako przykładami rysunkiem 1 (złuszczenie bez kierunku uprzywilejowanego) albo rysunkiem 2 (złuszczenie w kierunku uprzywilejowanym wskutek anizotropii podłoża); oba rysunki pokazują panele o powierzchni od 100 cm² do 200 cm² dla ilości 1–5. Tablica 1 — ocena ilości: 0 — 0 %, 1 — 0,1 %, 2 — 0,3 %, 3 — 1 %, 4 — 3 %, 5 — 15 % powierzchni złuszczonej. Średni rozmiar pojedynczych miejsc odsłoniętych przez złuszczenie ocenia się według tablicy 2 (rozmiar złuszczenia — największy wymiar): 0 — niewidoczne przy powiększeniu 10×, 1 — do 1 mm, 2 — do 3 mm, 3 — do 10 mm, 4 — do 30 mm, 5 — powyżej 30 mm. Gdy na badanym obszarze są złuszczenia różnej wielkości, jako rozmiar podaje się ocenę największych miejsc, które są dość liczne, by były typowe dla obszaru. Jeżeli to możliwe, głębokość złuszczenia podaje się przez wskazanie poziomu w systemie powłokowym, na którym nastąpiło zniszczenie; rozróżnia się dwa główne typy: odpadanie warstwy (warstw) od warstwy niżej położonej (typ a) i odpadanie całego systemu powłokowego od podłoża (typ b). Ocenę przeprowadza się przy dobrym oświetleniu według ISO 13076. Wyrażanie wyników (rozdział 5): podaje się liczbowe oceny ilości i rozmiaru złuszczenia, w miarę możliwości z głębokością (typ a albo b), oraz przybliżone wymiary ocenianego obszaru albo jego udział w całej powierzchni w procentach; przykład: ilość 3, rozmiar 2, cały system odpada od podłoża — „flaking; degree of flaking 3(S2)b”; ocenę można uzupełnić opisem słownym. Sprawozdanie (rozdział 6) zawiera co najmniej: dane identyfikujące powłokę, powołanie na ISO 4628-5:2022, rodzaj, wielkość i w razie potrzeby położenie badanej powierzchni, wynik według rozdziału 5, informację o oświetleniu, odstępstwa od procedury, zauważone nietypowe cechy i datę badania. Bibliografia: ISO 4628-1.

PORÓWNANIE Z WYDANIEM 2016 (próbka ISO 4628-5:2016, przedmowa i rozdziały 1–5). Tablica 1 jest identyczna; w tablicy 2 wydanie 2016 nie miało w nagłówku dopisku „(largest dimension)” — wydanie 2022 rozstrzyga, że rozmiar złuszczenia to jego największy wymiar. Wydanie 2016 wprowadziło (wobec ISO 4628-5:2003) powołanie na ISO 13076 dla oświetlenia; oznaczenia typów głębokości w 2016 brzmiały a) i b) bez dopisku „type”.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 4628-5:2023-01 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 19-01-2023, 18 stron, grupa cenowa J, Sektor Chemii, KT 175 Farb i Lakierów, ICS 87.040, „Wprowadza: EN ISO 4628-5:2022 [IDT], ISO 4628-5:2022 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 4628-5:2016-03 – wersja angielska”. PN-EN ISO 4628-5:2016-03 (wersja angielska) — wycofana 19-01-2023 i zastąpiona przez wydanie 2023-01; ona z kolei zastąpiła PN-EN ISO 4628-5:2005 (wersja polska). Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 4628-5” (02.10.2026) pokazuje także PN-EN ISO 4628-5:2004 (angielska) i PN-ISO 4628-5:1999. Polskiej wersji wydania 2023 nie ma. Normy powołane: PN-EN ISO 13076:2020-03 (oświetlenie i sposób ocen wzrokowych powłok; wprowadza ISO 13076:2019) i PN-EN ISO 4628-1:2016-03 (system określania) — obie bez nagłówka „Wycofana” (karty, odczyt 02.10.2026).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 4628-5 stoi w 10 rekordach u 9 laboratoriów: AB 023 (2), AB 089, AB 128, AB 163, AB 369, AB 1424, AB 1552, AB 1631, AB 1700 (po 1). W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania zakresów od 16.07.2025 do 01.09.2026) numer stoi u wszystkich 9: z rokiem „2023-01” u AB 089, AB 163, AB 1552, AB 1631 i AB 1700, z obydwoma wydaniami „2016-03” i „2023-01” u AB 1424, bez roku u AB 023, AB 128 i AB 369. Żaden wiersz z numerem nie jest złożony pogrubioną kursywą (u AB 1700 zawieszenie dotyczy innej części zakresu). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 4628-5” i pokazuje wszystkie 9 laboratoriów i 10 pozycji — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026; pod „ISO 4628-5” — 0.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Przedmiot: powłoki lakierowe i zestawy malarskie na podłożach metalowych, wyroby powłokowe do ochrony elementów; wszędzie numer stoi w zestawie z innymi częściami ISO 4628 (spęcherzenie, zardzewienie, spękanie, kredowanie, odwarstwienie wokół rysy, korozja nitkowa). U AB 1552 i AB 1424 obok PN-EN ISO 4628-1:2016-03. U AB 023 „złuszczenie — metoda wizualna, także in situ”. Cecha: „złuszczenie” albo „ocena stopnia złuszczenia”, metoda wizualna.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy ilości: skala 0–5 to udział złuszczonej powierzchni w procentach, a rysunki są tylko przykładami — przy rysunku 2 (podłoże anizotropowe, np. drewno) porównuje się z innym wzorcem niż przy rysunku 1. Przy rozmiarze: od wydania 2022 liczy się NAJWIĘKSZY wymiar odsłoniętych miejsc, i to tych, które są typowe dla obszaru (dość liczne), nie pojedynczego największego. Przy głębokości: typ a i typ b podaje się „w miarę możliwości” — wynik bez typu jest zgodny z normą, ale nie mówi, czy odsłonięte jest podłoże. Przy oświetleniu: warunki według ISO 13076 trzeba podać w sprawozdaniu. Przy powołaniu: zakresy z rokiem 2016-03 (AB 1424 obok 2023-01) wskazują wydanie wycofane — różni się ono zapisem nagłówka tablicy 2.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekst normy mamy w całości; nie opisujemy zdjęć wzorców z rysunków 1 i 2 (porównuje się z nimi wzrokowo) ani wymagań ISO 13076 dotyczących oświetlenia, bo tekstu tej normy nie czytaliśmy (znamy tylko jej kartę PKN).

Zasada metody

Badaną powierzchnię powłoki porównuje się wzrokowo z wzorcami obrazowymi (rysunek 1 albo 2) i ocenia ilość złuszczenia w skali 0–5 jako udział złuszczonej powierzchni (0; 0,1; 0,3; 1; 3; 15 %), rozmiar w skali 0–5 według największego wymiaru typowych odsłoniętych miejsc (do 1, 3, 10, 30 mm, powyżej 30 mm; 0 — niewidoczne przy powiększeniu 10×) i głębokość (a — warstwa od warstwy, b — system od podłoża) przy oświetleniu według ISO 13076; wynik zapisuje się np. jako 3(S2)b.

Zastosowania

• Powłoki lakierowe i zestawy malarskie na podłożach metalowych po badaniach starzeniowych i korozyjnych — 9 laboratoriów, zawsze w zestawie z innymi częściami ISO 4628
• Ocena in situ powłok na obiektach (AB 023)
• Powłoki na podłożach anizotropowych (np. drewno) — złuszczenie w kierunku uprzywilejowanym według rysunku 2

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 4628-5:2023-01 (wersja angielska; EN ISO 4628-5:2022 IDT, ISO 4628-5:2022 IDT)

Tytuł (PL)

Farby i lakiery — Ocena zniszczenia powłok — Określanie ilości i rozmiaru uszkodzeń oraz intensywności jednolitych zmian w wyglądzie — Część 5: Ocena stopnia złuszczenia

Title (EN)

Paints and varnishes — Evaluation of quantity and size of defects, and of intensity of uniform changes in appearance — Part 5: Assessment of degree of flaking

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie oceny

   Wybór i opis badanej powierzchni (rodzaj, wielkość, położenie); oświetlenie według ISO 13076. PN-EN ISO 4628-5:2023-01 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Ilość

   Porównanie z rysunkiem 1 (bez kierunku uprzywilejowanego) albo rysunkiem 2 (kierunek uprzywilejowany) i ocena 0–5 według tablicy 1 (udział złuszczonej powierzchni 0–15 %).

3. Rozmiar

   Ocena 0–5 według tablicy 2 — największy wymiar typowych (dość licznych) odsłoniętych miejsc; 0, gdy niewidoczne przy powiększeniu 10×.

4. Głębokość

   W miarę możliwości wskazanie poziomu zniszczenia: typ a (warstwa od warstwy) albo typ b (system od podłoża).

5. Wynik i sprawozdanie

   Zapis np. „degree of flaking 3(S2)b”, wymiary albo udział ocenianego obszaru, oświetlenie, odstępstwa, nietypowe cechy, data badania (rozdziały 5 i 6).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Ocena wizualna bez odczynników; przy ocenie in situ — zasady pracy na obiekcie; norma nie zawiera ostrzeżeń bhp
• UWAGA MERYTORYCZNA: rozmiar złuszczenia to największy wymiar miejsc TYPOWYCH dla obszaru, a nie pojedynczego największego odprysku; zakresy powołujące wydanie 2016-03 wskazują wydanie wycofane 19-01-2023

Najczęstsze pytania