🔩 Stopień zardzewienia powierzchni pokrytych farbami i lakierami oraz systemów duplex (powłoka metalowa i organiczna) — porównanie z wzorcami obrazowymi Ri 0–Ri 5, w wydaniu 2024 także rdza biała (WRi) i procent powierzchni skorodowanej, PN-EN ISO 4628-3

Materiały i NDT PN-EN ISO 4628-3

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 4628-3:2025-02, w całości: „W niniejszym dokumencie ustalono metodę oceny stopnia zardzewienia powierzchni pokrytych farbami i lakierami (powłoki organiczne) jak również powłoką metaliczną i powłoką organiczną (system duplex) przez porównanie z wzorcami obrazowymi. Wzorce obrazowe zamieszczone w niniejszym dokumencie przedstawiają powierzchnie, które zostały zniszczone w różnym stopniu na skutek połączenia rdzy przenikającej przez powłokę i widocznej korozji podpowłokowej. Ocena stopnia zardzewienia według niniejszego dokumentu stanowi jedynie ocenę obszaru dotkniętego rdzą na próbce. Krawędzie nie są uwzględnione.” Tekstu opublikowanego wydania 2024 nie mamy. Czytamy dwa projekty ostateczne: ISO/FDIS 4628-3:2024 (głosowanie 26.08–21.10.2024; od okładki do rysunku 3, strona 5: przedmowa z wykazem zmian, wstęp, rozdziały 1–5.1) oraz ISO/FDIS 4628-3:2015 — projekt wydania 2016 (od okładki do końca rozdziału 6, z tablicą 1 i rysunkami) — i przy każdej treści podajemy, z którego pochodzi.

WEDŁUG PROJEKTU WYDANIA 2024 (przedmowa, wstęp, rozdziały 1–5.1). Normę przygotował ISO/TC 35/SC 9 z CEN/TC 139 (porozumienie wiedeńskie); wydanie czwarte zastępuje trzecie (ISO 4628-3:2016). Zmiany według przedmowy: skrócony tytuł; zaktualizowane powołania; usunięty termin „stopień zardzewienia”, dodane „rdza czerwona”, „rdza biała” i „ślady rdzy”; nowy rozdział 4 z symbolami; „powierzchnia zardzewiała” zastąpiona przez „powierzchnię skorodowaną”; uwaga o oryginalnym rozmiarze rysunków; nowa tablica 1 do oznaczania rozmiaru zardzewienia; poprawiony procent powierzchni skorodowanej na rysunku A.5; dodana ocena rdzy białej z nowymi wzorcami; dodana ocena przez szacowanie procentu powierzchni skorodowanej; w sprawozdaniu nowy punkt d) — zastosowana metoda (1 albo 2); nowy załącznik B z przykładem płytki po badaniu w obojętnej mgle solnej (NSS) według ISO 9227 o stopniu Ri 4; dawny załącznik B stał się C, a korelację ze skalą ASTM dopasowano do ASTM D610-08. Wstęp: wzorce rdzy czerwonej wybrano z „Europejskiej skali rdzy” CEPE (korelacja w tablicy C.1), korelacja z ASTM D610-08 — w tablicy C.2. Zakres jak na karcie PKN. Powołania normatywne: ISO 4618 (słownik) i ISO 13076 (oświetlenie i procedura oceny wizualnej). Definicje: rdza czerwona — produkty korozji na podłożach żelaznych (żelazo, stal), zwykle porowate, kruche lub pyliste; rdza biała — produkty korozji na podłożach nieżelaznych (cynk, aluminium), wodorotlenki i tlenki metali powstające w wilgoci; ślady rdzy — zabrudzenie przez wypływające produkty korozji. Symbole: R, Ri, R% (rdza czerwona — wzorce, procent), WR, WRi, WR% (rdza biała), NSS. Spis treści: 5 — ocena rdzy czerwonej, metoda 1 (wzorce Ri) i metoda 2 (procent R%); 6 — ocena rdzy białej, metoda 1 (WRi) i metoda 2 (WR%); 7 — wyrażanie wyników; 8 — sprawozdanie; załącznik A (normatywny) — obrazy do wzorcowania; B (informacyjny) — przykład po NSS; C — korelacja z innymi systemami. Punkt 5.1: stopień rdzy czerwonej ocenia się wzorcami Ri z rysunków 1–5; oryginalne zdjęcia są tylko przykładami powierzchni stali z powłoką organiczną po naturalnym starzeniu i nie pokazują reakcji po krótkich badaniach korozyjnych (przykład po NSS — załącznik B); śladów rdzy się nie ocenia; zdjęcia oglądane w formacie A4 mają oryginalny rozmiar do porównania.

WEDŁUG PROJEKTU WYDANIA 2016 (ISO/FDIS 4628-3:2015, rozdziały 1–6). Zakres: ocena stopnia zardzewienia powłok przez porównanie z wzorcami obrazowymi pomalowanych powierzchni stalowych (rdza przenikająca przez powłokę plus widoczna korozja podpowłokowa); uwagi: korelacja z „Europejską skalą rdzy” i z ASTM D 610 w załączniku B; rdzę na niepomalowanej stali oznacza się według ISO 8501-1 (stopnie A, B, C, D); system oznaczania — ISO 4628-1. Wydanie 2016 zmieniło wobec 2003 m.in.: dodało powołanie ISO 13076 i uwagę o powierzchni stopnia Ri 5. Ocena (rozdział 4): stopień Ri ocenia się wzorcami z rysunków 1–5; przybliżona powierzchnia zardzewiała (rdza przenikająca plus widoczna podpowłokowa) według tablicy 1: Ri 0 — 0 %, Ri 1 — 0,05 %, Ri 2 — 0,5 %, Ri 3 — 1 %, Ri 4 — 8 %, Ri 5 — 40 % do 50 % (przypis: zmierzona na rysunku A.5 powierzchnia to ok. 35 %, wrażenie wizualne z rysunku 5 — 40 % do 50 %, m.in. dlatego, że częściowo odspojonych płatków rdzy nie odróżnia się od innych obszarów; norma uznaje to za pomijalne, bo Ri 5 zwykle leży poza każdą specyfikacją). Niewidoczną korozję podpowłokową ocenia się, jeśli trzeba, według procedury uzgodnionej między stronami; przy różnych stopniach w różnych częściach podaje się każdy z częścią, której dotyczy; ocena w dobrym oświetleniu według ISO 13076; gdy średni rozmiar plam rdzy wyraźnie odbiega od wzorców, można go podać według ISO 4628-1:2015, tablica 2; wzorce przewidziano zasadniczo dla stali z powłoką — dla metali nieżelaznych z powłoką można ich użyć, jeśli postać zniszczenia jest porównywalna; przy ocenie systemem obrazowania optycznego system wzorcuje się obrazami z załącznika A. Wynik (5): klasa Ri, ewentualnie z podziałem na części powierzchni i z liczbowym rozmiarem plam, np. dla Ri 3 i plam od 0,5 mm do 5 mm: „zardzewienie; stopień zardzewienia Ri3 (S4)”. Sprawozdanie (6): identyfikacja powłoki, powołanie ISO 4628-3, rodzaj, wielkość i położenie ocenianej powierzchni, wynik, oświetlenie, nieprawidłowości, data.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 4628-3:2025-02 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana” — to wydanie jest AKTUALNE: publikacja 20-02-2025, 36 stron, grupa cenowa R, Sektor Chemii, KT 175 Farb i Lakierów, ICS 87.040, „Wprowadza: EN ISO 4628-3:2024 [IDT], ISO 4628-3:2024 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 4628-3:2016-03 - wersja angielska”. Wersji polskiej wydania 2025 w katalogu nie ma: wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 4628-3” (02.10.2026) pokazuje pięć pozycji — PN-ISO 4628-3:1999 (polska), PN-EN ISO 4628-3:2004 (angielska), 2005 (polska), 2016-03 (angielska) i 2025-02 (angielska). Karta PN-EN ISO 4628-3:2016-03 (wersja angielska): „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 4628-3:2025-02 - wersja angielska”, data wycofania 20-02-2025; karta PN-EN ISO 4628-3:2005 (wersja polska): wycofana 09-03-2016, zastąpiona przez 2016-03. Co przejście z 2016 na 2025 zmienia dla wyniku: według przedmowy projektu FDIS — druga metoda (procent powierzchni skorodowanej), ocena rdzy białej, tablica rozmiaru zardzewienia, poprawiony procent na rysunku A.5 i obowiązek podania metody w sprawozdaniu; wartości nowej tablicy 1 i wzorców rdzy białej NIE PODAJEMY. Karta PN-EN ISO 4628-1:2016-03 (wersja angielska; wprowadzenie ogólne i system oznaczania): bez nagłówka „Wycofana”. Statusu ISO 4628-3:2024 na stronie ISO i statusu ASTM D610 nie sprawdzaliśmy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 4628-3 stoi w 9 rekordach u 9 laboratoriów: AB 023, AB 089, AB 128, AB 163, AB 369, AB 1424, AB 1552, AB 1631, AB 1700. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania zakresów od 16.07.2025 do 01.09.2026): po jednym wierszu z numerem u każdego. Wydania w PCA: 2025-02 — AB 089, AB 163, AB 1424, AB 1631, AB 1700; 2016-03 (wycofane) — AB 1552; bez daty — AB 023, AB 128, AB 369. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona (u AB 1700 przypis o zawieszeniu części zakresu dotyczy wierszy pogrubioną kursywą — wiersze z 4628-3 nie są tak złożone; u AB 023 słowo „zawieszenia” dotyczy wyrobu — „systemów zawieszenia”). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 4628-3” i pokazuje wszystkie 9 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026: 9 (pod „EN ISO 4628-3” i „ISO 4628-3” — 0).

CO OCENIAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Przedmiot: wyroby powłokowe do ochrony elementów metalowych (AB 023 — „metoda wizualna także in situ”), metale i stopy, tworzywa, kompozyty i polimery, powłoki malarskie organiczne i nieorganiczne (AB 089), powłoki organiczne i nieorganiczne oraz wyroby metalowe (AB 128 — obok ASTM D610), powłoki (AB 163), zestawy malarskie i powłoki przeciwkorozyjne (AB 369), powłoki metalowe i zestawy malarskie na podłożach metalowych (AB 1424), wyroby i materiały konstrukcyjne, okucia budowlane, elementy maszyn i urządzeń elektrycznych, w tym górniczych (AB 1552), zestawy malarskie na podłożach metalowych (AB 1631), powłoki organiczne i nieorganiczne (metalowe, tlenkowe) na podłożach ferromagnetycznych i nieferromagnetycznych (AB 1700). U ośmiu laboratoriów (wszystkich poza AB 1631) numer stoi w jednej pozycji albo w bloku pozycji z innymi częściami serii ISO 4628 (ocena spęcherzenia, spękania, złuszczenia, kredowania, odwarstwienia wokół rysy, korozji nitkowej) — u AB 163, AB 369, AB 1424, AB 1552 i AB 1700 razem z PN-EN ISO 4628-1 jako systemem oznaczania (wydanie 2016-03, u AB 369 bez daty); w zakresach AB 1424, AB 1552 i AB 1700 stoją też badania w mgle solnej albo w cyklicznych warunkach korozyjnych, po których ocenia się zniszczenie powłok. Ocena stopnia spęcherzenia według PN-EN ISO 4628-2 ma osobny wpis w Bazie Wiedzy.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy przedmiocie: wzorce Ri przedstawiają stal z powłoką organiczną po naturalnym starzeniu — nie pokazują wyglądu po krótkich badaniach korozyjnych (przykład po NSS dopiero w załączniku B wydania 2024); rdzy na stali bez powłoki ta norma nie ocenia (według projektu 2016 — ISO 8501-1), a powłoki metalowe bez powłoki organicznej według pola „Zakres” wydania 2024 nie mieszczą się w nim (powłoki organiczne i systemy duplex) — w zakresach stoją przy tej normie „powłoki metalowe” (AB 1424) i „powłoki nieorganiczne (metalowe, tlenkowe)” (AB 1700); produkty korozji cynku i aluminium to rdza biała, którą wydanie 2024 ocenia osobną skalą WRi, a nie skalą Ri. Przy ocenie: krawędzi się nie ocenia, śladów rdzy (zacieków) również (wydanie 2024); niewidoczna korozja podpowłokowa nie wchodzi do Ri bez osobnej, uzgodnionej procedury; oświetlenie według ISO 13076; rysunki porównuje się w oryginalnym rozmiarze (wydruk A4) — pomniejszony wydruk zmienia wrażenie powierzchni. Przy wyniku: Ri jest klasą z porównania, a nie pomiarem powierzchni — według projektu wydania 2016 dla Ri 5 wrażenie wizualne (40–50 %) i pomiar na rysunku A.5 (ok. 35 %) się różniły; wydanie 2024 według przedmowy poprawiło procent powierzchni na rysunku A.5 — nowej wartości nie znamy; wynik według wydania 2024 trzeba opatrzyć metodą (1 — wzorce, 2 — procent), a R% i Ri to różne wielkości; laboratorium podające wydanie 2016-03 (AB 1552) albo numer bez daty (AB 023, AB 128, AB 369) może stosować inną skalę rozmiaru plam i nie mieć oceny rdzy białej; korelacja z ASTM D610 zmieniła się w wydaniu 2024 (dopasowanie do ASTM D610-08), więc przeliczenie Ri na skalę ASTM według starego wydania może dać inną liczbę.

CZEGO NIE PODAJEMY. Z wydania 2024 nie mamy punktu 5.2 (metoda procentowa), rozdziałów 6–8 (rdza biała, wyrażanie wyników, sprawozdanie — poza zmianami wymienionymi w przedmowie), nowej tablicy 1 (rozmiar zardzewienia) ani załączników A–C (obrazy do wzorcowania, przykład po NSS, tablice korelacji); nie wiemy, czy zmieniły się procenty powierzchni dla Ri 0–Ri 5 — podajemy je z projektu wydania 2016. Treści ISO 4628-1 (system oznaczania, skala rozmiaru S) i ISO 13076 nie podajemy.

Zasada metody

Powierzchnię z powłoką ocenia się wzrokowo, w oświetleniu według ISO 13076, porównując ją z wzorcami obrazowymi: dla rdzy czerwonej na stali — klasy Ri 0 do Ri 5, odpowiadające według wydania 2016 ok. 0 %, 0,05 %, 0,5 %, 1 %, 8 % i 40–50 % powierzchni zardzewiałej (rdza przenikająca przez powłokę plus widoczna korozja podpowłokowa); krawędzi nie ocenia się. Wydanie 2024 dodało ocenę rdzy białej na podłożach nieżelaznych (WRi) i drugą metodę — szacowanie procentu powierzchni skorodowanej (R%, WR%) — z obowiązkiem podania zastosowanej metody.

Zastosowania

• Ocena powłok malarskich i zestawów malarskich na podłożach metalowych po badaniach korozyjnych (mgła solna, cykliczne warunki korozyjne) i ekspozycji naturalnej — 9 laboratoriów
• Ocena w terenie („in situ”) wyrobów powłokowych do ochrony elementów metalowych — AB 023
• Systemy duplex (powłoka metalowa i organiczna) — w zakresie wydania 2024

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 4628-3:2025-02 (wersja angielska; EN ISO 4628-3:2024, ISO 4628-3:2024 IDT)

Tytuł (PL)

Farby i lakiery — Ocena ilości i rozmiaru uszkodzeń oraz intensywności jednolitych zmian w wyglądzie — Część 3: Ocena stopnia zardzewienia

Title (EN)

Paints and varnishes — Evaluation of quantity and size of defects, and of intensity of uniform changes in appearance — Part 3: Assessment of degree of rusting

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie oceny

   Powierzchnia po badaniu korozyjnym albo ekspozycji; krawędzie wyłączone z oceny; oświetlenie według ISO 13076. PN-EN ISO 4628-3:2025-02 aktualna (stan karty na 02.10.2026).

2. Rdza czerwona — wzorce

   Porównanie z rysunkami 1–5 i przypisanie klasy Ri 0–Ri 5; ślady rdzy (zacieki) nie są oceniane; przy różnych stopniach na różnych częściach — każdy stopień z częścią powierzchni.

3. Metoda procentowa i rdza biała

   Wydanie 2024: szacowanie procentu powierzchni skorodowanej (R%) oraz ocena rdzy białej na podłożach nieżelaznych (WRi, WR%) — szczegółów punktów 5.2 i 6 NIE PODAJEMY.

4. Rozmiar plam

   Gdy rozmiar plam wyraźnie odbiega od wzorców — dopisanie klasy rozmiaru według ISO 4628-1 (w wydaniu 2024 — tablica 1 rozmiaru zardzewienia, wartości NIE PODAJEMY).

5. Wynik i sprawozdanie

   Klasa Ri (ewentualnie z rozmiarem, np. Ri3 (S4)); według wydania 2024 także zastosowana metoda (1 albo 2); identyfikacja powłoki, powierzchnia, oświetlenie, nieprawidłowości, data.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Ocena wizualna — przeczytany tekst normy nie zawiera ostrzeżeń bhp; zagrożenia wynikają z poprzedzających badań korozyjnych (komory solne, roztwory) według ich norm
• UWAGA MERYTORYCZNA: Ri to klasa z porównania z wzorcem, nie pomiar powierzchni; rdza biała (cynk, aluminium) ma w wydaniu 2024 osobną skalę WRi; AB 1552 podaje wydanie 2016-03, wycofane 20-02-2025

Najczęstsze pytania