🔩 Ocena stopnia spękania powłok malarskich przez porównanie z wzorcami obrazowymi — ilość pęknięć w skali 0–5 (od braku do gęstej siatki), rozmiar w skali 0–5 (od niewidocznych przy powiększeniu 10× do szerokości ponad 1 mm), głębokość: a — pęknięcia powierzchniowe warstwy wierzchniej, b — przez warstwę wierzchnią, c — przez cały system, zapis np. 2(S3)b, PN-EN ISO 4628-4

Materiały i NDT PN-EN ISO 4628-4

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 4628-4:2016-03 (wersja angielska), w całości: „W niniejszej części ISO 4628 ustalono metodę oceny stopnia spękania powłok poprzez porównanie z wzorcami obrazowymi. UWAGA Patrz ISO 4628-1 dotyczącą systemu określania ilości i rozmiaru uszkodzeń oraz intensywności zmian w wyglądzie powłok, a także ogólnych zasad systemu.” Tekstu wydania 2016 NIE MAMY: czytamy projekt końcowy ISO/FDIS 4628-4:2015 (głosowanie 17.09–17.11.2015) z próbki iTeh, od okładki do rysunku A.2 załącznika A — rozdziały 1–6, rysunki 1–2 i początek załącznika A; druga próbka (SIST EN ISO 4628-4:2016) zawiera tylko projekt wcześniejszy ISO/DIS 4628-4 z 2014 r. Liczby podajemy więc z FDIS — w wydaniu mogły zostać zmienione redakcyjnie.

WEDŁUG TEKSTU ISO/FDIS 4628-4:2015 (rozdziały 1–6, rysunki 1–2, załącznik A do rysunku A.2). Normę przygotował ISO/TC 35, podkomitet SC 9 (sekretariat BSI). Wydanie trzecie zastępuje drugie (ISO 4628-4:2003); według przedmowy projektu DIS zmiany to wprowadzenie w tablicy 2 dolnej granicy oceny wizualnej uszkodzeń i powołanie na ISO 13076 dla oświetlenia. Zakres (rozdział 1): metoda oceny stopnia spękania powłok przez porównanie z wzorcami obrazowymi; system oznaczania opisuje ISO 4628-1. Powołania normatywne: ISO 4628-1 i ISO 13076. Definicja (3.1): stopień spękania — ocena charakteryzująca pęknięcia w powłoce pod względem ilości, rozmiaru i głębokości. Ocena (rozdział 4): ilość spękania ocenia się według tablicy 1, posługując się jako przykładem rysunkiem 1 (spękanie bez kierunku uprzywilejowanego) albo rysunkiem 2 (spękanie w jednym kierunku, występujące przy podłożach takich jak drewno, „anizotropowych”); występują też inne formy spękania, ale zasada oceny ilości jest ta sama. Tablica 1 — ilość pęknięć: 0 — brak, tzn. brak wykrywalnych pęknięć; 1 — bardzo mało, tzn. mała, ledwie znacząca liczba pęknięć; 2 — mało, tzn. mała, ale znacząca liczba; 3 — umiarkowana liczba; 4 — znaczna liczba; 5 — gęsta siatka pęknięć. Jeżeli jest to wymagane, średni rozmiar pęknięć ocenia się według tablicy 2: 0 — niewidoczne przy powiększeniu 10×; 1 — widoczne tylko przy powiększeniu do 10×; 2 — ledwie widoczne przy normalnym, skorygowanym wzroku (do 0,2 mm); 3 — wyraźnie widoczne przy normalnym, skorygowanym wzroku (powyżej 0,2 mm do 0,5 mm); 4 — duże pęknięcia, o szerokości powyżej 0,5 mm do 1 mm; 5 — bardzo duże pęknięcia, zwykle o szerokości ponad 1 mm; przypis: uszkodzenia większe niż 0,2 mm są zwykle widoczne przy normalnym, skorygowanym wzroku. Przy pęknięciach różnej wielkości podaje się ocenę największych pęknięć, które są dość liczne, by były typowe dla obszaru. Jeżeli to możliwe, głębokość spękania podaje się przez wskazanie poziomu systemu powłokowego, do którego sięgają pęknięcia; rozróżnia się trzy główne typy: a) pęknięcia powierzchniowe, które nie przechodzą w pełni przez warstwę wierzchnią („checking”); b) pęknięcia przechodzące przez warstwę wierzchnią przy zasadniczo nienaruszonych warstwach niżej położonych; c) pęknięcia przechodzące przez cały system powłokowy. Ocenę przeprowadza się przy dobrym oświetleniu według ISO 13076. Wyrażanie wyników (rozdział 5): liczbowe oceny ilości i — jeżeli wymagane — rozmiaru, razem z głębokością (a, b albo c) oraz przybliżonymi wymiarami obszaru albo jego udziałem w całej powierzchni w procentach; przykład: ilość 2, rozmiar 3, pęknięcia przez warstwę wierzchnią przy nienaruszonych warstwach niżej — „cracking; degree of cracking 2(S3)b”; ocenę można uzupełnić słownie, np. „spękanie w jednym kierunku”, z użyciem opisów z załącznika A. Sprawozdanie (rozdział 6): dane identyfikujące powłokę, powołanie na ISO 4628-4, rodzaj, wielkość i położenie badanej powierzchni, wynik według rozdziału 5, oświetlenie, nietypowe cechy, data badania. Rysunki 1 i 2: panele o powierzchni od 100 cm² do 200 cm² dla ilości 1–5; rysunek 2 — spękanie w jednym kierunku, np. od śladów pędzla albo słojów drewna. Załącznik A (informacyjny): przykłady typów spękania z oznaczeniami ASTM (np. ASTM 8, 6, 4, 2) i TNO — rysunek A.1 „nieregularne”, rysunek A.2 „długie liniowe”; tu kończy się przeczytany fragment.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 4628-4:2016-03 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 08-03-2016, 26 stron, grupa cenowa M, Sektor Chemii, KT 175 Farb i Lakierów, ICS 87.040, „Wprowadza: EN ISO 4628-4:2016 [IDT], ISO 4628-4:2016 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 4628-4:2005 – wersja polska”. PN-EN ISO 4628-4:2005 (wersja polska, wprowadzała ISO 4628-4:2003) — wycofana 08-03-2016 i zastąpiona przez wydanie 2016-03. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 4628-4” (02.10.2026) pokazuje też PN-EN ISO 4628-4:2004 (angielska) i PN-ISO 4628-4:1999. Polskiej wersji wydania 2016 nie ma. Normy powołane: PN-EN ISO 13076:2020-03 (oświetlenie i sposób ocen wzrokowych powłok; wprowadza ISO 13076:2019) i PN-EN ISO 4628-1:2016-03 (system określania) — obie bez nagłówka „Wycofana” (karty, odczyt 02.10.2026).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 4628-4 stoi w 9 rekordach u 9 laboratoriów: AB 023, AB 089, AB 128, AB 163, AB 369, AB 1424, AB 1552, AB 1631, AB 1700. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026) numer stoi u wszystkich 9: z rokiem „2016-03” u AB 089, AB 163, AB 1424, AB 1552, AB 1631 i AB 1700, bez roku u AB 023, AB 128 i AB 369. Żaden wiersz z numerem nie jest złożony pogrubioną kursywą (u AB 1700 zawieszenie dotyczy innej części zakresu). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 4628-4” i pokazuje wszystkie 9 laboratoriów i 9 pozycji — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Te same 9 laboratoriów co przy części 5 (złuszczenie): powłoki lakierowe, zestawy malarskie na podłożach metalowych, wyroby powłokowe; cecha „spękanie” albo „ocena stopnia spękania”, metoda wizualna, u AB 023 „także in situ”; u AB 1552 i AB 1424 obok PN-EN ISO 4628-1:2016-03, u AB 128 obok ASTM D714 (spęcherzenie) w tej samej grupie ocen.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy ilości: skala 0–5 jest OPISOWA (od „bardzo mało” do „gęsta siatka”), nie liczbowa — rozstrzyga porównanie z rysunkiem 1 albo 2; przy podłożu drewnianym albo przy śladach pędzla trzeba wziąć rysunek 2. Przy rozmiarze: ocena jest wymagana tylko wtedy, gdy ją wyspecyfikowano; ocena 2 sięga do 0,2 mm, a granica 0,2 mm to próg widoczności przy normalnym, skorygowanym wzroku — ocena 0 i 1 wymaga lupy 10×. Przy głębokości: typ a („checking”) nie przechodzi przez warstwę wierzchnią; mylenie a z b zmienia wniosek o ochronie podłoża przy tej samej liczbie. Przy tekście: liczby pochodzą z projektu FDIS, nie z opublikowanego wydania 2016.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy opublikowanego tekstu wydania 2016 ani dalszej części załącznika A (rysunki po A.2 i opisy pozostałych typów spękania); nie opisujemy zdjęć wzorców ani wymagań ISO 13076 dotyczących oświetlenia.

Zasada metody

Badaną powierzchnię powłoki porównuje się wzrokowo z wzorcami obrazowymi (rysunek 1 albo 2) i ocenia ilość pęknięć w opisowej skali 0–5, a jeżeli wymagane — rozmiar w skali 0–5 (od niewidocznych przy powiększeniu 10× przez progi 0,2 mm, 0,5 mm i 1 mm szerokości) oraz głębokość (a — w warstwie wierzchniej, b — przez warstwę wierzchnią, c — przez cały system) przy oświetleniu według ISO 13076; wynik zapisuje się np. jako 2(S3)b.

Zastosowania

• Powłoki lakierowe i zestawy malarskie na podłożach metalowych po badaniach starzeniowych i korozyjnych — 9 laboratoriów, zawsze w zestawie z innymi częściami ISO 4628
• Ocena in situ powłok na obiektach (AB 023)
• Powłoki na drewnie i z wyraźnymi śladami pędzla — spękanie w jednym kierunku według rysunku 2

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 4628-4:2016-03 (wersja angielska; EN ISO 4628-4:2016 IDT, ISO 4628-4:2016 IDT)

Tytuł (PL)

Farby i lakiery — Ocena zniszczenia powłok — Określanie ilości i rozmiaru uszkodzeń oraz intensywności jednolitych zmian w wyglądzie — Część 4: Ocena stopnia spękania

Title (EN)

Paints and varnishes — Evaluation of degradation of coatings — Designation of quantity and size of defects, and of intensity of uniform changes in appearance — Part 4: Assessment of degree of cracking

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie oceny

   Opis badanej powierzchni (rodzaj, wielkość, położenie); oświetlenie według ISO 13076. PN-EN ISO 4628-4:2016-03 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Ilość

   Porównanie z rysunkiem 1 (bez kierunku uprzywilejowanego) albo 2 (jeden kierunek — drewno, ślady pędzla) i ocena 0–5 według tablicy 1.

3. Rozmiar (jeżeli wymagany)

   Ocena 0–5 według tablicy 2 dla największych pęknięć typowych dla obszaru; oceny 0 i 1 — z lupą 10×, od oceny 2 — okiem.

4. Głębokość

   W miarę możliwości wskazanie typu a, b albo c według poziomu, do którego sięgają pęknięcia.

5. Wynik i sprawozdanie

   Zapis np. „degree of cracking 2(S3)b”, wymiary albo udział obszaru, opis słowny według załącznika A, oświetlenie, nietypowe cechy, data badania.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Ocena wizualna bez odczynników; przy ocenie in situ — zasady pracy na obiekcie; przeczytany projekt normy nie zawiera ostrzeżeń bhp
• UWAGA MERYTORYCZNA: skala ilości jest opisowa i wymaga porównania z właściwym rysunkiem; liczby rozmiaru we wpisie pochodzą z projektu ISO/FDIS 4628-4:2015, nie z opublikowanego wydania

Najczęstsze pytania