🏗️ Ocena i weryfikacja stałości właściwości użytkowych cementu (AVCP) — PN-EN 197-2

Budownictwo PN-EN 197-2

Przegląd

DWIE CZĘŚCI, DWA RÓŻNE PYTANIA. PN-EN 197-1 (wpis w partii 43) definiuje cementy i podaje wymagania wobec nich — odpowiada na pytanie „jaki ma być wyrób". PN-EN 197-2 odpowiada na pytanie „skąd wiadomo, że stale taki jest". Rozdzielenie nie jest formalnością: laboratorium badające cement styka się zwykle z częścią 1, ale to część 2 określa, jak często badać, kto ma badać i co zrobić, gdy wynik wypadnie poza wymaganiem.

ZAKRES Z KARTY KATALOGOWEJ PKN, PRZYTOCZONY DOSŁOWNIE: „W niniejszym dokumencie określono system oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych (AVCP) cementów, w tym certyfikację stałości właściwości użytkowych. W dokumencie podano techniczne zasady zakładowej kontroli produkcji, opisano dalsze badania próbek pobranych w zakładzie produkcyjnym (badania autokontrolne) i ocenę właściwości użytkowych cementu, wstępną inspekcję zakładu produkcyjnego i zakładowej kontroli produkcji, kontynuację nadzoru, ocenę i ewaluację zakładowej kontroli produkcji oraz badań kontrolnych próbek. Podano również zasady postępowania w przypadku niezgodności i wymagania dotyczące składów. W niniejszym dokumencie wyraz „cement" stosowany jest zarówno w odniesieniu do cementów powszechnego użytku, zdefiniowanych w EN 197-1, jak również w odniesieniu do innych cementów i spoiw podlegających certyfikacji, jeżeli w odpowiednich normach wyrobu powołano niniejszy dokument. Cement jak wyżej, produkowany w danym zakładzie, jest zaliczany do danego rodzaju i danej klasy wytrzymałości, zdefiniowanych i określonych w odpowiedniej normie wyrobu. [...] Niniejszy dokument powiązany jest z Załącznikami ZA do Norm Europejskich dotyczących cementów i spoiw, tj. EN 197-1, EN 14216, EN 14647, EN 413-1, EN 15743. UWAGA Powodem opracowania niniejszego odrębnego dokumentu jest to, że podane w nim postanowienia mają zastosowanie do różnych wyrobów uwzględnionych w różnych Normach Europejskich."

PIĘĆ NORM WYROBU WYMIENIONYCH Z NAZWY. Zakres nie poprzestaje na ogólniku „inne cementy i spoiwa” — wylicza dokumenty, z których Załącznikami ZA ten system jest powiązany: EN 197-1 (cementy powszechnego użytku), EN 14216, EN 14647, EN 413-1 oraz EN 15743. Wyliczenie jest zamknięte i sprawdzalne, więc pytanie „czy mój wyrób podlega temu systemowi” ma odpowiedź w samym zakresie, a nie w domysłach. UWAGA na końcu podaje przy tym powód wydzielenia dokumentu: jego postanowienia stosują się do różnych wyrobów opisanych w różnych normach — i właśnie dlatego nie umieszczono ich w części 1.

ZAKRES SZERSZY NIŻ CEMENTY POWSZECHNEGO UŻYTKU. Ostatnie zdanie cytatu rozstrzyga rzecz, którą łatwo przeoczyć: system opisany w tej normie dotyczy nie tylko cementów z EN 197-1, ale także INNYCH cementów i spoiw — pod warunkiem, że ich własna norma wyrobu powołuje ten dokument. Powołanie PN-EN 197-2 w dokumentacji spoiwa niebędącego cementem powszechnego użytku może być więc poprawne; rozstrzyga o tym norma wyrobu tego spoiwa, a nie sama nazwa materiału.

SIEDEM ELEMENTÓW SYSTEMU. Zakres wylicza je po kolei: techniczne zasady zakładowej kontroli produkcji; badania autokontrolne próbek pobranych w zakładzie; ocena właściwości użytkowych; wstępna inspekcja zakładu i kontroli produkcji; kontynuacja nadzoru; ocena i ewaluacja kontroli produkcji oraz badań kontrolnych; zasady postępowania w przypadku niezgodności. Do tego dochodzą wymagania dotyczące składów. Jest to więc pełny cykl nadzoru, a nie pojedyncza procedura — i dlatego pojedyncze badanie zlecone przez odbiorcę nie zastępuje tego systemu ani go nie podważa.

„STAŁOŚĆ WŁAŚCIWOŚCI UŻYTKOWYCH" — POJĘCIE, KTÓRE NIE JEST TYM SAMYM CO „ZGODNOŚĆ". Ocenie podlega nie pojedyncza partia, lecz zdolność zakładu do utrzymania właściwości w czasie. Stąd nacisk na kontrolę produkcji, inspekcje i nadzór ciągły. Certyfikat wydawany w tym systemie mówi o PRODUKCJI, a nie o konkretnym worku cementu — i to jest różnica, która bywa źródłem nieporozumień przy reklamacjach.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mamy — PKN udostępnia ją odpłatnie (24 strony, KT 196, Cementu i Wapna). Dlatego NIE PODAJEMY częstości badań autokontrolnych, liczby próbek, kryteriów statystycznych oceny ani szczegółów postępowania przy niezgodności.

Zasada metody

Ocena i weryfikacja stałości właściwości użytkowych opiera się na trzech filarach: zakładowej kontroli produkcji prowadzonej przez producenta, badaniach próbek pobieranych w zakładzie oraz nadzorze sprawowanym z zewnątrz — od wstępnej inspekcji po nadzór ciągły. Przedmiotem oceny jest zdolność zakładu do utrzymania właściwości wyrobu w czasie, a nie zgodność pojedynczej partii.

Zastosowania

• System nadzoru nad produkcją cementu — podstawa certyfikacji stałości właściwości użytkowych
• Zakładowa kontrola produkcji i badania autokontrolne w cementowniach
• Inspekcje i nadzór prowadzone przez jednostki certyfikujące
• Ocena spoiw innych niż cementy powszechnego użytku, jeżeli ich norma wyrobu powołuje ten dokument

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 197-2:2020-09 (wersja polska; wprowadza EN 197-2:2020 [IDT]; zastępuje PN-EN 197-2:2014-05 w obu wersjach językowych)

Tytuł (PL)

Cement -- Część 2: Ocena i weryfikacja stałości właściwości użytkowych

Title (EN)

Cement — Part 2: Assessment and verification of constancy of performance

Procedura krok po kroku

1. Ustalenie, czy wyrób podlega temu systemowi

   Cementy z EN 197-1 — tak. Inne cementy i spoiwa — tylko jeżeli ich norma wyrobu powołuje ten dokument.

2. Zakładowa kontrola produkcji

   Techniczne zasady określa norma. Jest to obowiązek producenta, nie laboratorium zewnętrznego.

3. Badania autokontrolne

   Na próbkach pobranych w zakładzie, wg PN-EN 196-7 i metod z serii PN-EN 196. CZĘSTOŚCI NIE PODAJEMY — jest w tekście normy.

4. Inspekcja i nadzór zewnętrzny

   Wstępna inspekcja zakładu i kontroli produkcji, następnie nadzór ciągły wraz z oceną i ewaluacją.

5. Postępowanie przy niezgodności

   Zasady są częścią normy. Pojedynczy wynik poza wymaganiem uruchamia procedurę, a nie automatyczne orzeczenie o wyrobie.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Cement ma odczyn silnie zasadowy — powoduje oparzenia skóry i uszkodzenia spojówek
• Pobieranie próbek w zakładzie produkcyjnym: praca w zapyleniu, przy urządzeniach transportu materiałów sypkich
• UWAGA MERYTORYCZNA: certyfikat wydany w tym systemie dotyczy produkcji i jej stałości, nie konkretnej dostawy

Najczęstsze pytania