🏗️ Nominalne wymiary otworów sit badawczych do kruszyw — PN-EN 933-2

Budownictwo PN-EN 933-2

Przegląd

CO ROZSTRZYGA TA NORMA. Oznaczanie składu ziarnowego polega na przesianiu próbki przez zestaw sit i zważeniu tego, co na każdym zostało. Wynik zależy więc nie tylko od kruszywa, ale i od tego, JAKIE sita wzięto. Gdyby każde laboratorium dobierało wymiary dowolnie, krzywe uziarnienia nie dałyby się porównać ani ze sobą, ani z wymaganiami norm wyrobu, które są wyrażone przez procenty przechodzące przez konkretne sita. PN-EN 933-2 ustala ten wspólny zestaw.

ZAKRES Z KARTY KATALOGOWEJ PKN, W CAŁOŚCI: „Niniejszy dokument określa nominalne wymiary otworów sit badawczych wykorzystywanych do oznaczania uziarnienia kruszyw. Dokument ma zastosowanie wobec: a) sit badawczych z metalowej blachy perforowanej posiadających kwadratowe otwory o rozmiarze od 4 mm do 125 mm; b) sit badawczych z metalowej siatki drucianej o rozmiarze otworów mniejszym niż 4 mm aż do 0,063 mm".

DWA RODZAJE SIT I GRANICA 4 mm — RZECZ, KTÓRĄ ŁATWO PRZEOCZYĆ. Powyżej 4 mm są to sita z BLACHY PERFOROWANEJ o otworach kwadratowych; poniżej 4 mm — sita z SIATKI DRUCIANEJ. To nie jest szczegół wykonawczy: ziarno przechodzi przez otwór w blasze i przez oczko siatki w różny sposób, bo grubość materiału i kształt krawędzi są inne. Zestaw sit zebrany „byle jaki, byle o właściwych wymiarach" może więc dać wynik odbiegający od wzorcowego, mimo że liczby na obręczach się zgadzają. Przy zamawianiu i wzorcowaniu sit rodzaj wykonania jest równie ważny jak wymiar.

WYMIAR NOMINALNY WOBEC RZECZYWISTEGO. Norma określa wymiary NOMINALNE — czyli wartości, którymi zestaw się opisuje i nazywa. Rzeczywisty rozrzut wymiarów otworów konkretnego egzemplarza sita jest przedmiotem wymagań i sprawdzania w innych dokumentach oraz we wzorcowaniu. Sito ma więc dwie liczby: tę z normy, którą podaje się w sprawozdaniu, i tę ze świadectwa wzorcowania, która mówi, jak dalece egzemplarz od niej odbiega. Podanie w sprawozdaniu samego wymiaru nominalnego jest poprawne; przemilczenie wzorcowania już nie.

ZMIANA WYDANIA I ZMIANA JĘZYKA. Wydanie z 2021-01 zastąpiło PN-EN 933-2:1999 — wersję POLSKĄ, a samo jest dostępne wyłącznie w wersji angielskiej. To ta sama sytuacja co przy PN-EN 482 opisanej w tej partii: laboratorium chcące czytać dokument po polsku musi sięgnąć po tekst, który już nie obowiązuje. Odnotowujemy to, bo w zakresach akredytacji spotyka się oba oznaczenia i samo „PN-EN 933-2" bez roku nie rozstrzyga, o które chodzi.

MIEJSCE W CIĄGU BADANIA. Kolejność jest taka: pobranie próbki, pomniejszenie wg PN-EN 932-2 (osobny wpis tej partii), dobór sit o wymiarach wg PN-EN 933-2, przesianie i obliczenie składu ziarnowego wg PN-EN 933-1. Wymagania dla kruszyw do betonu, mieszanek mineralno-asfaltowych czy niezwiązanych podają odrębne normy wyrobu — PN-EN 12620, PN-EN 13043, PN-EN 13242 — i to one mówią, jakie procenty przechodzące są dopuszczalne; 933-2 mówi jedynie, na jakich sitach się to mierzy.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mamy — PKN udostępnia ją odpłatnie (9 stron, KT 108, ICS 91.100.15). Dlatego NIE WYPISUJEMY samego szeregu wymiarów. Szeregi krążące w opracowaniach bywają przepisywane z wydań wcześniejszych albo mieszane z szeregami z norm innych dziedzin; wpis, który podałby je jako treść tej normy, twierdziłby więcej, niż sprawdziliśmy.

Zasada metody

Skład ziarnowy wyraża się jako udziały masy zatrzymane na kolejnych sitach zestawu, więc wynik jest opisany nie tylko liczbami, ale i tym, jakie sita zestaw zawierał. Norma ustala wspólny szereg wymiarów nominalnych, dzieląc go według sposobu wykonania sita: powyżej 4 mm blacha perforowana z otworami kwadratowymi, poniżej 4 mm siatka druciana, aż do 0,063 mm. Dzięki temu krzywa uziarnienia z jednego laboratorium daje się porównać z krzywą z drugiego oraz z wymaganiami norm wyrobu, które są wyrażone przez procenty przechodzące przez sita o tych właśnie wymiarach.

Zastosowania

• Dobór i kompletowanie zestawu sit do oznaczania uziarnienia kruszyw
• Oznaczanie składu ziarnowego kruszyw do betonu, mieszanek mineralno-asfaltowych i mieszanek niezwiązanych
• Sprawdzanie zgodności kruszywa z wymaganiami norm wyrobu wyrażonymi jako procenty przechodzące przez określone sita
• Ocena porównywalności krzywych uziarnienia z dwóch laboratoriów — rozbieżność bywa skutkiem innego zestawu sit, nie innego kruszywa

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 933-2:2021-01 (wersja angielska; wprowadza EN 933-2:2020 [IDT]; zastępuje PN-EN 933-2:1999 — wersję polską)

Tytuł (PL)

Badania geometrycznych właściwości kruszyw -- Oznaczanie składu ziarnowego -- Nominalne wymiary otworów sit badawczych

Title (EN)

Tests for geometrical properties of aggregates — Determination of particle size distribution — Test sieves, nominal size of apertures

Procedura krok po kroku

1. Ustalenie wymaganych sit

   Sprawdź w normie wyrobu albo w specyfikacji, przez które sita wyrażone są wymagania dla danego kruszywa. Zestaw kompletuje się pod te sita, a nie odwrotnie.

2. Sprawdzenie rodzaju wykonania

   Powyżej 4 mm — blacha perforowana z otworami kwadratowymi; poniżej 4 mm — siatka druciana. Sito o właściwym wymiarze, ale niewłaściwego rodzaju, nie jest sitem z tego zestawu.

3. Sprawdzenie wzorcowania

   Wymiar nominalny opisuje sito, świadectwo wzorcowania mówi, jak dalece egzemplarz od niego odbiega. Sito zużyte albo odkształcone zachowuje nominał na obręczy, ale nie w otworach.

4. Przesianie i obliczenie

   Samo przesiewanie i obliczenie składu ziarnowego prowadzi się wg PN-EN 933-1 — ta norma dostarcza wyłącznie wymiarów sit.

5. Zapis w sprawozdaniu

   Podaj wymiary nominalne użytych sit oraz pełne oznaczenie normy z rokiem wydania — samo „PN-EN 933-2" nie rozstrzyga między wydaniem z 1999 a z 2021.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Pylenie przy przesiewaniu frakcji drobnych — przy kruszywach zawierających krzemionkę krystaliczną wymagana ochrona dróg oddechowych
• Hałas wstrząsarki sitowej — przy pracy ciągłej w małym pomieszczeniu bywa czynnikiem szkodliwym
• UWAGA MERYTORYCZNA: zgodność wymiarów nominalnych nie dowodzi porównywalności — sita zużyte dają zawyżone przesiewy przy zachowanym nominale

Najczęstsze pytania