⛽ Nawrót sprężysty lepiszczy asfaltowych w duktylometrze w temperaturze badania (zwykle 25 °C albo 10 °C) — rozciągnięcie próbki w nitkę na 200 mm, przecięcie na dwie połówki i pomiar odległości między ich końcami po 30 min, wynik w procentach, PN-EN 13398

Petrochemia PN-EN 13398

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „W niniejszej Normie Europejskiej określono metodę oznaczania nawrotu sprężystego lepiszczy asfaltowych z użyciem duktylometru w temperaturze badania (zwykle 25 °C lub 10 °C, ale może być stosowana również inna temperatura). Metoda ta jest szczególnie przydatna do lepiszczy asfaltowych modyfikowanych elastomerami termoplastycznymi, ale może również zostać wykorzystana do badań innych lepiszczy asfaltowych o małym nawrocie sprężystym. OSTRZEŻENIE ― Stosowanie niniejszej Normy Europejskiej może być związane z użyciem niebezpiecznych materiałów i wyposażenia oraz wykonywaniem niebezpiecznych czynności. W niniejszej Normie Europejskiej nie zostały ujęte wszystkie zagadnienia związane z bezpieczeństwem jej stosowania. Użytkownik niniejszej Normy Europejskiej jest odpowiedzialny za dobranie odpowiednich przepisów związanych z bezpieczeństwem pracy i ochroną zdrowia oraz za sprawdzenie, przed zastosowaniem normy, dotrzymania ograniczeń regulowanych tymi przepisami.” Mamy podgląd BSI wydania BS EN 13398:2017 (przedmowa krajowa, strona tytułowa EN, przedmowa europejska) i podgląd wersji ze śledzeniem zmian wobec BS EN 13398:2010 (do definicji 3.3).

WEDŁUG WYDANIA 2017 (przedmowy, spis treści, rozdz. 1–3). EN 13398:2017 przygotował CEN/TC 336 „Bituminous binders” (sekretariat AFNOR); CEN zatwierdził ją 15 października 2017 r.; zastąpiła EN 13398:2010. Zmiany wobec wydania 2010: usunięto błędne odwołanie do ISO 5725 przy zaokrąglaniu (rozdz. 2 i 9); w zasadzie (rozdz. 4) wspomniano możliwość innych warunków pomiaru; w 5.1 i w bibliografii usunięto odwołanie do ASTM D113; w 6.3 najwyższą temperaturę wstępnego ogrzewania form powiązano z temperaturą mięknienia (pierścień i kula) próbki albo — gdy jej nie znamy — z 70 °C; dawny rozdział 11 „inne warunki badania” wszedł do rozdziału 4; do bibliografii dodano kilka metod badań. Wcześniejsze wydanie 2010 zmieniło wobec 2003 roku trzy rzeczy: temperatura badania nie musi już wynosić 25 °C; wymiary próbki i jej termostatowanie ujednolicono z EN 13589; wzór na nawrót wyrażono przez wydłużenie L, co pozwala wyznaczyć nawrót także przy przedwczesnym zerwaniu nitki (np. z powodu kruchości). Powołania normatywne: EN 58 (pobieranie próbek), EN 1427 (temperatura mięknienia — pierścień i kula), EN 12594 (przygotowanie próbek), EN 13589 (właściwości przy rozciąganiu metodą siła–duktylność). Definicje: nitka asfaltowa — próbka uformowanego asfaltu rozciągnięta w nitkę (3.1); połówki nitki — dwa kawałki uzyskane po rozciągnięciu próbki o 200 mm i przecięciu jej w połowie (3.2); nawrót sprężysty RE — odległość między końcami połówek nitki, która ustala się 30 min po przecięciu, wyrażona w procentach wydłużenia, zwykle 200 mm (3.3). Spis treści: aparatura — urządzenia do formowania próbek, łaźnia wodna, urządzenie rozciągające, nożyczki; przygotowanie (formy, napełnianie i kondycjonowanie, sprawdzenie temperatury łaźni); postępowanie, obliczanie, wyrażanie wyników, precyzja (powtarzalność i odtwarzalność), sprawozdanie.

STATUS (stan karty na 30.09.2026). Karta PN-EN 13398:2017-12 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 23-11-2018, 12 stron, grupa cenowa F, Sektor Chemii, KT 222/PK 2 Asfaltów, ICS 75.140 i 91.100.50, „Wprowadza: EN 13398:2017 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 13398:2012 - wersja polska”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN 13398” (30.09.2026): wydanie 2017-12 w wersji polskiej i angielskiej bez etykiet oraz łańcuch wydań wycofanych — 2005 (EN) zastąpione przez 2009 (PL), to przez 2010 (EN), to przez 2012 (PL), a to przez 2017-12.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 30.09.2026). 10 rekordów u 10 laboratoriów — tyle samo komórek w aktualnych dokumentach PCA. Zapis „PN-EN 13398:2017-12” — 8 laboratoriów (AB 422, AB 474, AB 484, AB 1414, AB 1483, AB 1484, AB 1486, AB 1529), bez roku — AB 937 i AB 1269. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 13398” i pokaże wszystkie 10 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 30.09.2026: 10. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 30.09.2026, wydania od 16.12.2025 do 09.09.2026): pozycje z tą normą nie są zawieszone (AB 484 ma zawieszoną inną część zakresu).

WIELKOŚĆ, PRZEDMIOT I ZAKRES. Nawrót sprężysty — 9 laboratoriów, nawrót sprężysty asfaltów modyfikowanych — AB 937. Przedmiot: asfalty i lepiszcza asfaltowe — 6 laboratoriów, asfalty modyfikowane — AB 422 i AB 1269, asfalty drogowe, przemysłowe i wyroby asfaltowe (w grupie „inne przetwory naftowe”) — AB 474 i AB 484. Zakres: od 0 % do 100 % (AB 422), od 15 % do 98 % (AB 484), od 40 % do 100 % (AB 474); technika — metoda w duktylometrze (AB 422) albo duktylometryczna (AB 474, AB 484); pozostałe siedem pozycji bez zakresu i techniki.

OBOK TEJ NORMY. W żadnej z tych pozycji nie stoi inny dokument i w kopii nie ma pozycji nawrotu sprężystego asfaltów bez tej normy. Penetracja igłą według PN-EN 1426 i temperatura mięknienia metodą pierścienia i kuli według PN-EN 1427 (od niej zależy temperatura ogrzewania form) mają osobne wpisy w Bazie Wiedzy.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — temperatura: norma dopuszcza badanie w 25 °C, 10 °C albo innej temperaturze — nawrót bez podanej temperatury badania jest nieporównywalny. Drugie — czas: odległość między połówkami nitki mierzy się 30 min po przecięciu; odczyt wcześniejszy albo późniejszy daje inny wynik. Trzecie — wydłużenie: nawrót odnosi się do wydłużenia, zwykle 200 mm; przy przedwczesnym zerwaniu nitki wzór z wydłużeniem L pozwala podać wynik, ale trzeba to zaznaczyć. Czwarte — formy: od 2017 roku temperatura wstępnego ogrzewania form zależy od temperatury mięknienia próbki (albo wynosi 70 °C, gdy jej nie znamy) — przegrzanie zmienia próbkę. Piąte — przedmiot: metoda jest przeznaczona szczególnie dla asfaltów modyfikowanych elastomerami termoplastycznymi; asfalty niemodyfikowane mają mały nawrót i wynik bliski dolnej granicy.

CZEGO NIE PODAJEMY. Podglądy kończą się na definicjach: nie podajemy wymagań dla aparatury (wymiarów form, łaźni, prędkości rozciągania), przebiegu przygotowania i badania, wzoru obliczenia, danych precyzji ani wymagań dla sprawozdania.

Zasada metody

Próbkę lepiszcza uformowaną w formie i termostatowaną w łaźni wodnej rozciąga się w duktylometrze w temperaturze badania (zwykle 25 °C albo 10 °C) w nitkę — zwykle o 200 mm — i przecina w połowie. Nawrót sprężysty RE to odległość między końcami połówek nitki ustalona 30 min po przecięciu, wyrażona w procentach wydłużenia. Wymiarów, prędkości i wzoru NIE PODAJEMY — podglądy kończą się na definicjach.

Zastosowania

• Asfalty i lepiszcza asfaltowe, zwłaszcza modyfikowane elastomerami termoplastycznymi — w zakresach 10 laboratoriów
• Asfalty drogowe, przemysłowe i wyroby asfaltowe (AB 474, AB 484)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 13398:2017-12 (wersja polska; EN 13398:2017 IDT)

Tytuł (PL)

Asfalty i lepiszcza asfaltowe — Oznaczanie nawrotu sprężystego asfaltów modyfikowanych

Title (EN)

Bitumen and bituminous binders — Determination of the elastic recovery of modified bitumen

Procedura krok po kroku

1. Próbka

   Norma powołuje EN 58 (pobieranie próbek) i EN 12594 (przygotowanie próbek); napełnienie form i kondycjonowanie — rozdz. 6, NIE PODAJEMY. PN-EN 13398:2017-12 aktualna (stan karty na 30.09.2026).

2. Rozciąganie

   W duktylometrze w temperaturze badania (zwykle 25 °C albo 10 °C) do wydłużenia, zwykle 200 mm.

3. Przecięcie i odczyt

   Przeciąć nitkę w połowie; po 30 min zmierzyć odległość między końcami połówek.

4. Wynik

   Nawrót sprężysty w procentach wydłużenia; przy zerwaniu nitki — według wzoru z wydłużeniem L (wzoru NIE PODAJEMY).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Stosowanie normy może wiązać się z niebezpiecznymi materiałami, wyposażeniem i czynnościami — użytkownik odpowiada za przepisy bhp (ostrzeżenie normy); gorący asfalt przy napełnianiu form
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik bez temperatury badania i wydłużenia nie jest porównywalny; odczyt dokładnie 30 min po przecięciu

Najczęstsze pytania