🍎 Napoje bezalkoholowe — pobieranie próbek i badania: organoleptyka, ekstrakt, kwasowość, CO₂, alkohol, bakterie, PN-A-79033

Chemia żywności PN-A-79033

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „W normie podano procedurę pobierania próbek napojów bezalkoholowych, ich przechowywania i przygotowania do badań. Opisano trzy rodzaje badań organoleptycznych, 17 rodzajów badań fizykochemicznych (sprawdzanie szczelności, zawartość dwutlenku węgla, benzoesanu sodowego, metali) i 5 rodzajów badań mikrobiologicznych (oznaczanie liczby drożdży, bakterii itd.). Opisy metod badań zawierają zasady metod, sprzęt, odczynniki, opis czynności, obliczanie wyników. W normie zamieszczono 7 tabel, 13 wzorów, 2 rysunki. Podano zasady oceny wadliwości partii". To jedna norma na wiele badań — dlatego 16 z 26 pozycji w zakresach akredytacji wskazuje punkt, z którego laboratorium korzysta.

STATUS (stan karty na 29.09.2026). Karta ma nagłówek „Wycofana i zastąpiona przez PN-A-04019:1998 - wersja polska" i datę wycofania 27-07-2015; „Zastępuje: PN-A-79033:1979". Wydanie: publikacja 09-03-1985, 16 stron, organ techniczny: RS SRZ (Rada Sektorowa Sektora Żywności, Rolnictwa i Leśnictwa), ICS 67.160.20. Wskazany następca to NIE jest norma o napojach: PN-A-04019:1998 „Produkty spożywcze — Oznaczanie zawartości witaminy C" (karta bez nagłówka „Wycofana", odczyt 29.09.2026) podaje metodę miareczkową według Tillmansa dla produktów bezbarwnych i słabo zabarwionych oraz spektrofotometryczną dla silnie zabarwionych, a PN-A-79033:1985 wymienia wśród czterech norm, które zastępuje (obok PN-A-75101-11:1990, PN-A-86030:1978 i PN-R-87020:1992). Opublikowano ją 18-02-1998, a PN-A-79033 wycofano dopiero 27-07-2015. Dla badań, które laboratoria rzeczywiście powołują — ekstraktu, kwasowości, dwutlenku węgla, alkoholu, organoleptyki i liczby bakterii — karta następcy nie wskazuje.

CO LABORATORIA Z NIEJ BIORĄ (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 79033: 26 pozycji u 14 laboratoriów, zawsze przedmiot „napoje bezalkoholowe". Ekstrakt ogólny metodą refraktometryczną — 7 laboratoriów (punkt 3.6.1, u AB 452 punkt 3.6): od 0,02 g/100 g w stopniach Brixa (AB 592) do 95 % (AB 452). Kwasowość ogólna albo w przeliczeniu na kwas cytrynowy lub „użyty kwas" — 6 laboratoriów (punkty 3.8, 3.8.1 i 3.8.2; AB 1334 miareczkowaniem potencjometrycznym). Kwasowość lotna — AB 313 (punkt 3.9), AB 381 (punkt 3.9, w przeliczeniu na kwas octowy) i AB 1095. Dwutlenek węgla metodą ciśnieniową — AB 285 (0,10–0,90 g/100 ml) i AB 1095 (1,0–8,0 g/l), czyli podobne zakresy w różnych jednostkach. Ocena organoleptyczna prostym testem opisowym (klarowność, barwa, zapach, smak, u części także nasycenie CO₂) — AB 444, AB 518 (punkty 3.4 i 3.5), AB 1334 i AB 1473. Alkohol etylowy — AB 313 (punkt 3.14, metoda destylacyjno-oscylacyjna, 0,05–2,0 %, razem z procedurą własną). Napełnienie opakowań — AB 285 (58–2000 ml). Liczba bakterii w 22 °C i w 37 °C metodą płytkową — AB 313. Sprawdzania szczelności, benzoesanu sodu, metali ani drożdży — badań wymienionych na karcie — nie powołuje żadne z 14 laboratoriów.

POSTAĆ ZAPISU I ZAKŁADKA. Postaci: „PN-A-79033:1985" — 8 laboratoriów (13 pozycji), „PN-85/A-79033" — 8 laboratoriów (13 pozycji); AB 313 i AB 518 używają obu. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-A-79033" i pokaże 8 laboratoriów w 13 pozycjach; sześciu, które piszą wyłącznie „PN-85/A-79033" (AB 285, AB 381, AB 444, AB 592, AB 704, AB 705), nie zobaczy. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 30.10.2025 do 08.07.2026): wszystkie 26 pozycji stoją w obowiązujących wydaniach z takim samym zakresem jak w kopii i żadna nie jest zawieszona.

PRZEPIS, Z KTÓRYM PORÓWNUJE SIĘ WYNIK ALKOHOLU. Ustawa z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 2151), art. 46 ust. 1: „Napojem alkoholowym w rozumieniu niniejszej ustawy jest produkt przeznaczony do spożycia zawierający alkohol etylowy pochodzenia rolniczego w stężeniu przekraczającym 0,5% objętościowych alkoholu". Zmiana ustawy z 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 875, od 01.01.2027) dodaje tylko przepis w art. 18 i tej definicji nie rusza. Zakres AB 313 (0,05–2,0 %) obejmuje granicę 0,5 %; w zakresie jednostka to „%", bez dopisku, czy objętościowo. Ustawa nie wskazuje metody oznaczania alkoholu, a przepisu, który powoływałby PN-A-79033, NIE USTALILIŚMY. Dla ekstraktu, kwasowości i dwutlenku węgla norma nie ma odpowiednika w przepisach, który podawałby wartości graniczne — NIE USTALILIŚMY żadnego.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (16 stron). Numery punktów podajemy tak, jak zapisują je laboratoria; spisu treści normy nie widzieliśmy. Nie podajemy sposobu pobierania i liczności próbek, zasad oceny wadliwości partii, warunków pomiaru refraktometrycznego i ciśnieniowego, wskaźników miareczkowania, podłoży, temperatur i czasów inkubacji ani precyzji.

Zasada metody

Według karty normy: pobiera się próbki napojów bezalkoholowych, przechowuje je i przygotowuje do badań, a następnie wykonuje badania organoleptyczne (3 rodzaje), fizykochemiczne (17 — m.in. szczelność, dwutlenek węgla, benzoesan sodu, metale) i mikrobiologiczne (5 — m.in. liczba drożdży i bakterii); norma podaje też zasady oceny wadliwości partii. W zakresach akredytacji: ekstrakt ogólny refraktometrycznie, kwasowość i kwasowość lotna miareczkowo, dwutlenek węgla metodą ciśnieniową, alkohol etylowy, ocena organoleptyczna prostym testem opisowym, liczba bakterii metodą płytkową. Wynik alkoholu porównuje się z granicą 0,5 % obj. z ustawy o wychowaniu w trzeźwości. Szczegółów metod NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Napoje bezalkoholowe — gazowane i niegazowane; w zakresie AB 313 także soki i syropy
• Kontrola jakości: ekstrakt ogólny, kwasowość, kwasowość lotna, nasycenie dwutlenkiem węgla, napełnienie opakowań, ocena organoleptyczna
• Alkohol etylowy wobec granicy 0,5 % obj., powyżej której produkt jest napojem alkoholowym (art. 46 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-A-79033:1985 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Napoje bezalkoholowe — Pobieranie próbek i metody badań

Title (EN)

Soft drinks — Sampling and test methods

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: norma wycofana 27-07-2015, „zastąpiona przez PN-A-04019:1998" — normę o witaminie C (stan karty na 29.09.2026). Dla ekstraktu, kwasowości, CO₂, alkoholu i organoleptyki następcy karta nie wskazuje; w sprawozdaniu warto podać punkt normy.

2. Pobranie i przygotowanie próbek

   Według karty norma opisuje pobieranie próbek, ich przechowywanie i przygotowanie do badań oraz zasady oceny wadliwości partii. Liczności i warunków NIE PODAJEMY.

3. Badania organoleptyczne

   Klarowność, barwa, zapach, smak, nasycenie CO₂ — prosty test opisowy (punkty 3.4 i 3.5 w zakresach AB 444 i AB 518).

4. Badania fizykochemiczne

   Ekstrakt ogólny refraktometrycznie (punkt 3.6.1), kwasowość (3.8), kwasowość lotna (3.9), alkohol etylowy (3.14), dwutlenek węgla metodą ciśnieniową, napełnienie — numeracja z zakresów akredytacji.

5. Badania mikrobiologiczne i ocena

   Liczba bakterii w 22 °C i 37 °C metodą płytkową (AB 313). Wynik alkoholu porównuje się z granicą 0,5 % obj.; dla pozostałych cech wartości granicznych w przepisach NIE USTALILIŚMY.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Butelki z napojem gazowanym są pod ciśnieniem — pomiar dwutlenku węgla i otwieranie opakowań wykonuje się w osłonie oczu
• UWAGA MERYTORYCZNA: następca wskazany na karcie (PN-A-04019:1998) dotyczy wyłącznie witaminy C — nie jest zamiennikiem dla ekstraktu, kwasowości ani dwutlenku węgla

Najczęstsze pytania