🌿 Naftalen w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja par na żelu krzemionkowym, desorpcja acetonem, chromatografia gazowa; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 2,5 mg/m³, NDS 20 mg/m³, NDSCh 50 mg/m³, notacja „skóra”; PN-Z-04098-3:2005

Środowisko PN-Z-04098-3

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par naftalenu na żelu krzemionkowym, desorpcji związku acetonem i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej. Najmniejsze stężenie naftalenu, jakie można oznaczyć tą metodą wynosi 2,5 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu). Tekstu normy (7 stron) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje metodę dla naftalenu w „Podstawach i Metodach Oceny Środowiska Pracy” nr 4(34) z 2002 r.; tego artykułu nie czytaliśmy i nic z niego nie podajemy.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 402: „Naftalen [91-20-3]” — NDS 20 mg/m³, NDSCh 50 mg/m³, notacja „skóra” (według przypisu 4 wykazu wchłanianie przez skórę „może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową”). Najmniejsze stężenie oznaczalne według karty, 2,5 mg/m³, to 12,5 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04098-3:2005 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 23-06-2005, 7 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; norma krajowa, bez pól „Wprowadza” i „Zastępuje”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04098-3” (04.10.2026) zwraca tylko tę normę; pod hasłem „naftalenu” — także wcześniejsze arkusze serii z 1975 r., wszystkie z etykietą „Wycofana”: PN-Z-04098-00 (postanowienia ogólne i zakres normy), PN-Z-04098-01 (metoda kolorymetryczna) i PN-Z-04098-02 (metoda spektrofotometryczna), oraz aktualne normy dla 1-metylonaftalenu (PN-Z-04328:2004) i 2-metylonaftalenu (PN-Z-04411:2011).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04098-3 stoi w 10 rekordach u 7 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 04.09.2025 do 08.09.2026) — w 10 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Wszystkie zapisy mają postać „PN-Z-04098-3:2005”: AB 1207 — obok procedury PB-06B wydanie 8 z 20.01.2025 r.; AB 632 — obok instrukcji IB-44 wydanie 1 z 09.01.2021 r.; AB 522 — obok procedury PB-17-21 wydanie 7 z 20.06.2022 r. (w pozycji „zawartość” z wyłączeniem pkt. 5.3); AB 719 — w drugiej pozycji, dla gazów odlotowych, „z wyłączeniem pkt. 8”. AB 300 ma dwie pozycje o tym samym zakresie — w siedzibie w Jastrzębiu-Zdroju i w Oddziale Zabrze. ZAWIESZENIE: w zakresie AB 522 (wydanie nr 26 z 18.08.2026) obie pozycje z tą normą są zapisane pogrubioną kursywą i oznaczone gwiazdką — „Akredytacja zawieszona na wniosek podmiotu w części zakresu oznaczonego pogrubioną kursywą od 18.08.2026 r. do 14.02.2027 r.”; u pozostałych 6 laboratoriów pozycje nie są zawieszone. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04098-3”) pokazuje 7 laboratoriów, w tym AB 522 — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, próbki pobrane na rurki z sorbentem (AB 719: z żelem krzemionkowym); AB 719 także środowisko ogólne — próbki gazów odlotowych. Wielkość: stężenie (zawartość) naftalenu. Zakresy w mg/m³: 0,28–200 (AB 300, obie lokalizacje), 0,5–460 (AB 1207), 0,62–100 (AB 746), 1–100 (AB 632), 2,5–160 (AB 935), 2,61–68,89 (AB 522, zawieszone); w próbce: 0,050–1,60 mg (AB 719, powietrze i gazy odlotowe), 47–1240 µg (AB 522, zawieszone). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — 6 laboratoriów; AB 1207 — chromatografia gazowa z detekcją spektrometrią mas (GC-MS).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — granica oznaczalności: według karty najmniejsze stężenie oznaczalne tą metodą to 2,5 mg/m³; cztery laboratoria podają dolną granicę niższą (AB 300 — 0,28, AB 1207 — 0,5, AB 746 — 0,62, AB 632 — 1 mg/m³), co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Drugie — sorbent: norma przewiduje żel krzemionkowy i desorpcję acetonem; karta nie mówi, czy wolno użyć innego sorbentu, i tego NIE PODAJEMY. Trzecie — zawieszenie: wynik z pozycji AB 522 w okresie od 18.08.2026 do 14.02.2027 nie jest wynikiem akredytowanym. Czwarte — przedmiot i detektor: pozycja AB 719 dla gazów odlotowych dotyczy środowiska ogólnego, a NDS i NDSCh — tylko stanowisk pracy; AB 1207 oznacza naftalen techniką GC-MS według procedury PB-06B. Piąte — skóra i NDSCh: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę; warunków pomiaru krótkotrwałego wobec NDSCh 50 mg/m³ NIE PODAJEMY.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, masy żelu krzemionkowego, objętości acetonu, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu, współczynnika desorpcji, obliczeń ani treści punktów 5.3 i 8, które wyłączają AB 522 i AB 719. Treści wycofanych arkuszy PN-Z-04098 z 1975 r. ani norm dla metylonaftalenów nie opisujemy.

Zasada metody

Pary naftalenu z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na żelu krzemionkowym, związek desorbuje acetonem, a otrzymany roztwór analizuje chromatografią gazową; wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 20 mg/m³ i NDSCh 50 mg/m³. Najmniejsze stężenie oznaczalne tą metodą — 2,5 mg/m³ (karta PKN). Szczegółów pobierania, desorpcji i warunków chromatografii NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — naftalen — w zakresach 7 laboratoriów (AB 522 zawieszone od 18.08.2026 do 14.02.2027)
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 20 mg/m³ i NDSCh 50 mg/m³, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 402 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04098-3:2005

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości naftalenu — Część 3: Oznaczanie naftalenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for naphthalene content — Part 3: Determination of naphthalene at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Status i zakres

   PN-Z-04098-3:2005 aktualna (stan karty na 04.10.2026); pary naftalenu w powietrzu stanowisk pracy.

2. Pobieranie

   Adsorpcja na żelu krzemionkowym; szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Desorpcja i analiza

   Desorpcja acetonem, chromatografia gazowa; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 20 mg/m³ i NDSCh 50 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie 2,5 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Aceton jako rozpuszczalnik desorpcji — praca pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: pozycje AB 522 zawieszone od 18.08.2026 do 14.02.2027; dolna granica poniżej 2,5 mg/m³ wymaga warunków innych niż w normie

Najczęstsze pytania