🌿 Pary nafty w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa, PN-Z-04227-02

Środowisko PN-92/Z-04227/02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Metoda polega na absorpcji par nafty, desorpcji węglowodorów dwusiarczkiem węgla i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej. Najmniejsza ilość par nafty która może być oznaczona tą metodą wynosi 25 miligramów na metr sześcienny powietrza. Metoda jest stosowana do badania powietrza na stanowiskach pracy w przypadku prowadzenia kontroli sanitarno-higienicznej. Podano odczynniki i roztwory, aparaturę, przyrządy i materiały, przygotowanie rurek pochłaniających, pobieranie próbek, warunki chromatografii, sporządzanie krzywej wzorcowej, wykonanie oznaczania, obliczanie wyniku oznaczania". „Dwusiarczek węgla" to dawna nazwa disiarczku węgla (CS₂).

STATUS (stan karty na 28.09.2026). Karta ma nagłówek „Wycofana" i wiersz „Data wycofania: 27-11-2012". Pola „Zastąpiona przez" nie ma — katalog nie wskazuje następcy; pola „Zastępuje" też nie ma. Wydanie: publikacja 28-09-1992, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30. Czy dla par nafty stoi dziś w katalogu PKN inny, obowiązujący dokument — NIE USTALILIŚMY. Przy naftie w powietrzu zakresy akredytacji powołują poza tą normą procedury własne laboratoriów, AB 934 — zapis ogólny „Normy, Procedury badawcze" (zakres PCA wyd. nr 32 z 03.07.2026, s. 34/41), a AB 1642 — wyłącznie metodę NIOSH 1550 (wydanie 2 z 15 sierpnia 1994 r.; zakres PCA wyd. nr 23 z 28.07.2026); innej normy PN nie znaleźliśmy (przesiew nazw badań, odczyt 28.09.2026).

WARTOŚĆ DOPUSZCZALNA, Z KTÓRĄ PORÓWNUJE SIĘ WYNIK. Wykaz NDS — załącznik do rozporządzenia z 12 czerwca 2018 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 401 „Nafta" [8008-20-6]: NDS 100 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³, bez oznakowania „skóra". Najmniejsze stężenie oznaczalne według karty — 25 mg/m³ — to jedna czwarta NDS i jedna dwunasta NDSCh.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 04227 z arkuszem 02 w polu dokumentu odniesienia: 22 pozycje u 17 laboratoriów (jeden wiersz zakresu AB 886 jest w bazie rozbity na trzy pozycje). Trzy postaci zapisu: „PN-92/Z-04227/02" — 7 laboratoriów, 9 pozycji; „PN-Z-04227-02:1992" — 7 laboratoriów, 8 pozycji; „PN-92/Z-04227.02" (z kropką) — 4 laboratoria, 5 pozycji; AB 882 używa dwóch pierwszych. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-92/Z-04227/02" i pokaże 7 laboratoriów w 9 pozycjach. Dziesięciu pozostałych nie zobaczy: AB 340, AB 562, AB 719, AB 746, AB 940 i AB 1226 (zapis „PN-Z-04227-02:1992") oraz AB 522, AB 632, AB 849 i AB 875 (zapis z kropką). ZAWIESZENIA: w aktualnych zakresach PCA pozycje tej normy u AB 522 (zakres wyd. nr 26 z 18.08.2026) i AB 1226 (wyd. nr 26 z 17.09.2026) są zawieszone na wniosek laboratoriów — od 18.08.2026 do 14.02.2027 i od 10.06.2026 do 07.12.2026 (przypis „*)" przy pozycjach złożonych pogrubioną kursywą; odczyt 29.09.2026). Liczby wyżej je obejmują.

TECHNIKA W ZAKRESACH. Wszystkie 17 laboratoriów zapisuje chromatografię gazową z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym (GC-FID); AB 882 ma dodatkowo pozycję z detekcją spektrometrią mas (GC-MS). Przedmiotem badań jest powietrze na stanowiskach pracy, często z dopiskiem „próbki powietrza pobrane na rurki z sorbentem" albo „na rurki sorpcyjne"; wyjątek to pozycja AB 940 „Zawartość nafty" (z wyłączeniem punktu 8), która w zakresie PCA stoi w bloku „Środowisko ogólne — próbki gazów odlotowych pobrane na rurki z sorbentem" (wyd. nr 21 z 17.09.2026).

GRANICA METODY A ZAKRESY LABORATORIÓW — MIEJSCE NA WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Karta podaje 25 mg/m³ jako najmniejsze stężenie oznaczalne „tą metodą". W zakresach 16 laboratoriów podaje zakres w mg/m³ (w tym AB 886 — 1,0–1000 mg/m³ według zakresu PCA wyd. nr 26 z 12.02.2026; w naszej kopii ten wiersz jest rozbity na trzy pozycje i zakres w mg/m³ się w nich nie zachował) i WSZYSTKIE deklarują dolną granicę niższą: od 0,35 mg/m³ (AB 849), 0,61 mg/m³ (AB 746) i 0,625 mg/m³ (AB 940) do 10 mg/m³ (AB 632, AB 875 oraz AB 1226 — pozycja zawieszona do 07.12.2026). Górne granice sięgają od 150 mg/m³ (AB 849) do 5333 mg/m³ (AB 481). Siedem laboratoriów powołuje normę razem z własną procedurą lub instrukcją (AB 300, AB 481, AB 522, AB 562, AB 719, AB 882, AB 886); AB 481 i AB 940 wyłączają punkt 8 normy, a AB 719 powołuje sam punkt 8 razem z procedurą własną. Z czego wynikają granice niższe od podanej na karcie — NIE USTALILIŚMY; zakres akredytacji tego nie mówi, a tekstu normy nie mieliśmy. Dla czytelnika sprawozdania znaczy to jedno: wynik poniżej 25 mg/m³ opisany samym numerem tej normy nie mówi, jak laboratorium osiągnęło taką granicę — o to trzeba zapytać laboratorium.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (3 strony). Nie podajemy rodzaju sorbentu w rurce, objętości i strumienia powietrza, warunków chromatografii, sposobu sporządzania krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji. Co zawiera punkt 8, który trzy laboratoria wyłączają albo powołują osobno — NIE USTALILIŚMY.

Zasada metody

Według karty normy: pary nafty z powietrza na stanowisku pracy pochłania się w rurce pochłaniającej, węglowodory desorbuje disiarczkiem węgla (na karcie: „dwusiarczkiem węgla"), a otrzymany roztwór analizuje metodą chromatografii gazowej; wynik oblicza się z krzywej wzorcowej. Najmniejsze stężenie oznaczalne tą metodą według karty: 25 mg/m³ powietrza. Stężenie porównuje się z NDS nafty 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³. Warunków pobierania próbek i chromatografii NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Pomiary par nafty w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 401)
• W zakresach akredytacji 16 laboratoriów podaje zakres jako stężenie w mg/m³, a 15 — jako masę nafty w próbce (w mg albo µg)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04227-02:1992 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości nafty — Oznaczanie par nafty na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for kerosene content — Determination of kerosene vapour at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: norma wycofana 27-11-2012, bez pola „Zastąpiona przez" (stan karty na 28.09.2026). W sprawozdaniu podaje się pełne oznaczenie z rokiem: PN-Z-04227-02:1992.

2. Pobranie próbki powietrza

   Pary nafty pochłania się w rurce pochłaniającej przygotowanej według normy. Objętości i strumienia powietrza NIE PODAJEMY.

3. Desorpcja

   Węglowodory zatrzymane w rurce desorbuje się disiarczkiem węgla.

4. Oznaczenie chromatograficzne

   Otrzymany roztwór analizuje się metodą chromatografii gazowej; zawartość nafty odczytuje się z krzywej wzorcowej. Warunków chromatografii NIE PODAJEMY.

5. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³ porównuje się z NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³. Wynik poniżej 25 mg/m³ leży poniżej granicy metody podanej na karcie — sprawdź, jak laboratorium ją obniżyło.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Disiarczek węgla jest skrajnie łatwopalny i szkodliwy dla zdrowia — pracuje się z nim pod wyciągiem, z dala od źródeł zapłonu; obowiązuje jego karta charakterystyki
• UWAGA MERYTORYCZNA: najmniejsze stężenie oznaczalne według karty (25 mg/m³) to jedna czwarta NDS nafty; granice niższe deklarowane w zakresach nie wynikają z karty

Najczęstsze pytania