🌿 Pary nafty w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa, PN-Z-04227-02

Środowisko PN-92/Z-04227/02

Krótko: o co chodzi

Pary nafty z badanego powietrza pochłania się w rurce, węglowodory desorbuje disiarczkiem węgla i oznacza w otrzymanym roztworze chromatografią gazową. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04227-02:1992 (wersja polska); Status normy (karta PKN, 16.11.2026): PN-Z-04227-02:1992 — wersja polska, 28-09-1992, wycofana 27-11-2012; karta bez pól „Zastępuje” i „Zastąpiona przez”; KT 159. Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Pary nafty w powietrzu na stanowiskach pracy — kontrola sanitarno-higieniczna (zakres PN-Z-04227-02:1992), Ocena narażenia wobec NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, zał. nr 1, poz. 401) w ramach badań i pomiarów czynników szkodliwych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 949).

W skrócie

  • Norma: PN-Z-04227-02:1992 (wersja polska)
  • Kategoria: Środowisko
  • Kroków procedury: 5
  • Status normy (karta PKN, 16.11.2026): PN-Z-04227-02:1992 — wersja polska, 28-09-1992, wycofana 27-11-2012; karta bez pól „Zastępuje” i „Zastąpiona przez”; KT 159
  • Najmniejsze oznaczalne stężenie (karta PKN): 25 mg/m³ = 0,25 NDS
  • Zasada (karta PKN): pochłanianie par w rurce pochłaniającej; desorpcja disiarczkiem węgla; chromatografia gazowa; krzywa wzorcowa

Przegląd

STATUS (stan na 16.11.2026). PN-Z-04227-02:1992 — norma krajowa, wersja polska, opublikowana 28-09-1992, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; wycofana 27-11-2012. Karta PKN nie ma pól „Zastępuje” i „Zastąpiona przez”. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „Z-04227” i „nafty” nie pokazuje nowszej normy oznaczania nafty na stanowiskach pracy; arkusz 01 tej serii („Postanowienia ogólne”) wycofano 06-11-2007. Wycofana norma jest nadal udostępniana przez PKN (plik, papier, czytelnia).

ZAKRES Z KARTY PKN (w całości): „Metoda polega na absorpcji par nafty, desorpcji węglowodorów dwusiarczkiem węgla i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej. Najmniejsza ilość par nafty która może być oznaczona tą metodą wynosi 25 miligramów na metr sześcienny powietrza. Metoda jest stosowana do badania powietrza na stanowiskach pracy w przypadku prowadzenia kontroli sanitarno-higienicznej. Podano odczynniki i roztwory, aparaturę, przyrządy i materiały, przygotowanie rurek pochłaniających, pobieranie próbek, warunki chromatografii, sporządzanie krzywej wzorcowej, wykonanie oznaczania, obliczanie wyniku oznaczania”. „Dwusiarczek węgla” to dawna nazwa disiarczku węgla.

PRZEPISY. Załącznik nr 1 rozporządzenia w sprawie NDS i NDN w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 401 „Nafta [8008-20-6]”: NDS 100 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³, bez oznakowania „skóra”; przepisy przejściowe tego rozporządzenia (§ 2) nafty nie wymieniają. Najmniejsze oznaczalne stężenie z karty (25 mg/m³) to 0,25 NDS. Rozporządzenie w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (t.j. Dz.U. 2025 poz. 949) wiąże częstotliwość pomiarów z wynikiem ostatniego pomiaru: co najmniej raz na dwa lata przy stężeniu powyżej 0,1 do 0,5 NDS i co najmniej raz w roku powyżej 0,5 NDS (§ 4); jeżeli dwa ostatnie wyniki, uzyskane w odstępie co najmniej dwóch lat, nie przekroczyły 0,1 NDS, pracodawca może od pomiarów odstąpić (§ 7). Badania wykonuje się metodami z Polskich Norm, a w ich braku metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria (§ 16).

INNA OPUBLIKOWANA METODA O TEJ SAMEJ ZASADZIE. Metoda NIOSH 1550 „Naphthas” (wydanie 2 z 15 sierpnia 1994 r.), która obejmuje m.in. naftę (kerosene), opisuje ten sam przebieg: powietrze przepuszcza się przez rurkę z węglem aktywnym z łupin orzecha kokosowego (warstwy 100 mg i 50 mg), węglowodory desorbuje 1 ml disiarczku węgla i oznacza chromatografią gazową z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym; kalibruje się roztworami w disiarczku węgla próbki rozpuszczalnika pobranej ze stanowiska. Metoda zastrzega, że składniki nafty wymywają się w szerokim zakresie temperatur, więc inne substancje mogą przeszkadzać w oznaczaniu. To liczby metody NIOSH, nie normy PN.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Przebiegu oznaczania według normy poza tym, co podaje karta PKN: wypełnienia i budowy rurek pochłaniających, strumienia i objętości powietrza, warunków chromatografii, przygotowania krzywej wzorcowej i wzoru obliczeniowego — tekstu normy nie było w dostępnych źródłach.

Zasada metody

Według karty PKN: pary nafty z badanego powietrza pochłania się w rurce pochłaniającej, węglowodory desorbuje disiarczkiem węgla (na karcie: „dwusiarczkiem węgla”), a otrzymany roztwór analizuje metodą chromatografii gazowej; ilość nafty odczytuje się z krzywej wzorcowej. Stężenie w powietrzu oblicza się z ilości nafty w roztworze i objętości powietrza przepuszczonego przez rurkę.

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
Status normy (karta PKN, 16.11.2026)PN-Z-04227-02:1992 — wersja polska, 28-09-1992, wycofana 27-11-2012; karta bez pól „Zastępuje” i „Zastąpiona przez”; KT 159
Najmniejsze oznaczalne stężenie (karta PKN)25 mg/m³ = 0,25 NDS
Zasada (karta PKN)pochłanianie par w rurce pochłaniającej; desorpcja disiarczkiem węgla; chromatografia gazowa; krzywa wzorcowa
NDS (Dz.U. 2026 poz. 447, zał. nr 1, poz. 401)NDS 100 mg/m³; NDSCh 300 mg/m³; bez oznakowania „skóra”

Norma

Numer normy
PN-Z-04227-02:1992 (wersja polska)
Tytuł (PL)
Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości nafty — Oznaczanie par nafty na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej
Title (EN)
Air purity protection — Tests for kerosene content — Determination of kerosene vapour at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

  1. Zaplanowanie pomiaru

    Ustalić stanowiska, czas i liczbę próbek; najmniejsze oznaczalne stężenie metody (25 mg/m³) to 0,25 NDS.

  2. Pobranie próbki

    Przepuścić badane powietrze przez rurkę pochłaniającą i zanotować objętość przepuszczonego powietrza (rurki, strumień i objętość — według normy).

  3. Desorpcja

    Węglowodory zatrzymane w rurce zdesorbować disiarczkiem węgla.

  4. Analiza i obliczenie

    Roztwór przeanalizować chromatografią gazową, ilość nafty odczytać z krzywej wzorcowej i obliczyć stężenie w powietrzu w mg/m³ (warunki i wzór — według normy).

  5. Ocena

    Porównać wynik z NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³; termin następnego pomiaru — według § 4 i § 7 rozporządzenia w sprawie badań i pomiarów (t.j. Dz.U. 2025 poz. 949).

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Rurki pochłaniająceprzygotowanie rurek opisuje norma (karta PKN)—
Pompa ssąca albo aspirator z pomiarem objętości przepuszczonego powietrzaobjętość powietrza jest potrzebna do obliczenia stężenia—
Chromatograf gazowywarunki chromatografii podaje norma (karta PKN)—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
Disiarczek węgla75-15-0desorpcja węglowodorów z rurki (karta PKN: „dwusiarczek węgla”)
Nafta8008-20-6substancja do sporządzenia krzywej wzorcowej (karta PKN: „sporządzanie krzywej wzorcowej”)

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04227-02:1992 (wersja polska) — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości nafty — Oznaczanie par nafty na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for kerosene content — Determination of kerosene vapour at workplaces by gas chromatography”.

Na czym polega ta metoda?

Według karty PKN: pary nafty z badanego powietrza pochłania się w rurce pochłaniającej, węglowodory desorbuje disiarczkiem węgla (na karcie: „dwusiarczkiem węgla”), a otrzymany roztwór analizuje metodą chromatografii gazowej; ilość nafty odczytuje się z krzywej wzorcowej. Stężenie w powietrzu oblicza się z ilości nafty w roztworze i objętości powietrza przepuszczonego przez rurkę.

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

Status normy (karta PKN, 16.11.2026): PN-Z-04227-02:1992 — wersja polska, 28-09-1992, wycofana 27-11-2012; karta bez pól „Zastępuje” i „Zastąpiona przez”; KT 159; Najmniejsze oznaczalne stężenie (karta PKN): 25 mg/m³ = 0,25 NDS; Zasada (karta PKN): pochłanianie par w rurce pochłaniającej; desorpcja disiarczkiem węgla; chromatografia gazowa; krzywa wzorcowa; NDS (Dz.U. 2026 poz. 447, zał. nr 1, poz. 401): NDS 100 mg/m³; NDSCh 300 mg/m³; bez oznakowania „skóra”.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Rurki pochłaniające, Pompa ssąca albo aspirator z pomiarem objętości przepuszczonego powietrza, Chromatograf gazowy.

Gdzie stosuje się to badanie?

Pary nafty w powietrzu na stanowiskach pracy — kontrola sanitarno-higieniczna (zakres PN-Z-04227-02:1992); Ocena narażenia wobec NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, zał. nr 1, poz. 401) w ramach badań i pomiarów czynników szkodliwych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 949).

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Disiarczek węgla i naftę stosować zgodnie z kartami charakterystyki.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-92/Z-04227/02.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie