🌿 N,N-Dimetyloacetamid (DMAC) w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID); najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 1 mg/m³; NDS 35 mg/m³ (9,7 ppm), NDSCh 70 mg/m³ (19 ppm), notacja „skóra”; PN-Z-04491:2017-10

Środowisko PN-Z-04491

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania N,N-dimetyloacetamidu (nr CAS: 127-19-5) w powietrzu na stanowiskach pracy, z zastosowaniem chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarno-higienicznych. Najmniejsze stężenie N,N dimetyloacetamidu, jakie można oznaczyć w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonywania oznaczania opisanych w normie, wynosi 1 mg/m3” (pisownia jak na karcie — w drugim zdaniu „N,N dimetyloacetamidu” bez łącznika; bez kropki na końcu). Karta nie podaje sposobu pobierania próbki, sorbentu ani objętości powietrza. Tekstu normy (8 stron) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje „N,N-Dimetyloacetamid – nr 1(87) 2016”; artykułu nie czytaliśmy i nic z niego nie podajemy.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 183: „N,N-Dimetyloacetamid [127-19-5]” — NDS 35 mg/m³ (9,7 ppm), NDSCh 70 mg/m³ (19 ppm), notacja „skóra”; substancja nie występuje w przepisach przejściowych § 2. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, 1 mg/m³, to około 3 % NDS.

STATUS (stan karty na 05.10.2026). Karta PN-Z-04491:2017-10 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 23-10-2017, 8 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie ma pola „Zastępuje”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04491” (05.10.2026) zwraca tylko tę normę, a pod hasłem „dimetyloacetamidu” — tę normę i dwa wydania normy o tekstyliach PN-EN ISO 1833-20 (2010, wycofane, i 2019-05).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04491 stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 11.06.2026 i 17.09.2026) — w 2 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Pozycja AB 1226 jest zawieszona — pogrubiona kursywa i przypis „Akredytacja zawieszona na wniosek podmiotu w części zakresu oznaczonego pogrubioną kursywą od 10.06.2026 r. do 07.12.2026 r.” (wyd. nr 26 z 17.09.2026). Postaci: „PN-Z-04491:2017-10” — AB 1226; „PN-Z-04491:2017” (bez miesiąca) — AB 1207, obok procedury PB-06B wydanie 8 z dnia 20.01.2025 r. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04491”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 05.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). AB 1226 — środowisko pracy, powietrze: stężenie i zawartość N,N-dimetyloacetamidu 2,0–160 mg/m³ (0,020–1,6 mg w próbce), chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID); pozycja zawieszona od 10.06.2026 do 07.12.2026 r. AB 1207 — stężenie i zawartość N,N-dimetyloacetamidu (DMAC) 0,33–670 mg/m³ (0,091–184,9 ppm; 0,002–4 mg w próbce), chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC-MS); pozycja stoi w grupie z trzema przedmiotami badań: środowisko pracy (próbki powietrza pobrane na rurki z sorbentem — żel krzemionkowy), środowisko ogólne (próbki powietrza atmosferycznego) i pomieszczenia.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — zawieszenie: laboratorium z GC-FID, czyli techniką z tytułu normy, ma tę pozycję zawieszoną do 7 grudnia 2026 r.; do tego czasu jedyna niezawieszona akredytacja z tą normą to AB 1207 z GC-MS. Drugie — technika: AB 1207 stosuje spektrometrię mas z procedurą PB-06B, a norma opisuje detekcję płomieniowo-jonizacyjną — sprawozdanie powinno podać technikę. Trzecie — przedmiot: u AB 1207 pozycja stoi w grupie obejmującej też powietrze atmosferyczne i pomieszczenia — dla tych przedmiotów NDS nie jest wartością odniesienia. Czwarte — oznaczenie dokumentu: AB 1207 zapisuje normę bez miesiąca („PN-Z-04491:2017”), co przy wyszukiwaniu po pełnym oznaczeniu łatwo przeoczyć. Piąte — skóra: NDS ma notację „skóra”, a pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy sposobu pobierania próbki, sorbentu, objętości ani strumienia powietrza, rozpuszczalnika, kolumny, warunków chromatografu ani obliczeń; treści artykułu CIOP z 2016 r. nie znamy.

Zasada metody

N,N-Dimetyloacetamid w powietrzu stanowiska pracy oznacza się chromatografią gazową z detekcją płomieniowo-jonizacyjną; najmniejsze oznaczalne stężenie według karty PKN — 1 mg/m³. Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 35 mg/m³ i NDSCh 70 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — N,N-dimetyloacetamid — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów (jedna pozycja zawieszona do 7 grudnia 2026 r.)
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 35 mg/m³ i NDSCh 70 mg/m³, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 183 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04491:2017-10

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie N,N-dimetyloacetamidu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną

Title (EN)

Air purity protection — Determination of N,N-dimethylacetamide at workplaces by gas chromatography with flame ionisation detection

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Według warunków opisanych w normie (karta PKN); sposobu, sorbentu i objętości NIE PODAJEMY.

2. Przygotowanie próbki

   Szczegółów NIE PODAJEMY — karta ich nie opisuje.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 35 mg/m³ i NDSCh 70 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); notacja „skóra” — pomiar w powietrzu nie obejmuje drogi przez skórę.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• N,N-Dimetyloacetamid — notacja „skóra” w wykazie NDS; zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: pozycja z GC-FID (AB 1226) zawieszona do 7 grudnia 2026 r.; AB 1207 stosuje GC-MS z procedurą PB-06B

Najczęstsze pytania