🌿 N,N-Dimetyloacetamid (DMAC) w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID); najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 1 mg/m³; NDS 35 mg/m³, NDSCh 70 mg/m³, „skóra”; PN-Z-04491:2017-10

Środowisko PN-Z-04491

Krótko: o co chodzi

Oznaczanie N,N-dimetyloacetamidu w powietrzu na stanowiskach pracy chromatografią gazową z detekcją płomieniowo-jonizacyjną według krajowej normy z 2017 roku. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04491:2017-10 (wersja polska); STATUS (stan na 18.11.2026): aktualna, bez adnotacji o wycofaniu. Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Pomiary N,N-dimetyloacetamidu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 35 mg/m³ i NDSCh 70 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 183).

W skrócie

  • Norma: PN-Z-04491:2017-10 (wersja polska)
  • Kategoria: Środowisko
  • Kroków procedury: 5
  • STATUS (stan na 18.11.2026): aktualna, bez adnotacji o wycofaniu
  • Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04491:2017-10, wersja polska; publikacja 23-10-2017, 8 stron, KT 159, ICS 13.040.30
  • Najmniejsze oznaczalne stężenie (z karty): 1 mg/m³ — około 1/35 NDS

Przegląd

STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PKN PN-Z-04491:2017-10 (wersja polska) nie ma adnotacji o wycofaniu — norma AKTUALNA: publikacja 23-10-2017, 8 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30.

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania N,N-dimetyloacetamidu (nr CAS: 127-19-5) w powietrzu na stanowiskach pracy, z zastosowaniem chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarno-higienicznych. Najmniejsze stężenie N,N dimetyloacetamidu, jakie można oznaczyć w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonywania oznaczania opisanych w normie, wynosi 1 mg/m3” (pisownia jak na karcie).

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 183 „N,N-Dimetyloacetamid” [127-19-5]: NDS 35 mg/m³ (9,7 ppm), NDSCh 70 mg/m³ (19 ppm), oznakowanie „skóra”; przepisy przejściowe aktów zmieniających tej substancji nie wymieniają. Najmniejsze stężenie oznaczalne według karty (1 mg/m³) to około 1/35 NDS. § 16 rozporządzenia o badaniach i pomiarach (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 949): badania i pomiary wykonuje się metodami z Polskich Norm, a w ich braku — metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria z § 15; ta norma jest aktualną Polską Normą, przepis nie wymienia jej z nazwy.

PRZEBIEG WEDŁUG PROCEDURY Z 2016 R. (drugie źródło; liczby procedury, nie normy). A. Wziątek, D. Adamus, S. Brzeźnicki, „N,N-Dimetyloacetamid. Oznaczanie w powietrzu środowiska pracy metodą kapilarnej chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną” (Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2016, nr 1(87)) — procedura z tą samą oznaczalnością co karta normy z 2017 r., 1 mg/m³. Przez rurkę z żelem krzemionkowym (warstwy 150 mg i 75 mg) przepuszcza się do 20 l powietrza ze strumieniem nie większym niż 6,6 l/h; próbki w chłodziarce są trwałe co najmniej 30 dni. Żel desorbuje się 1 ml metanolu przez 60 min w łaźni ultradźwiękowej, a roztwór analizuje GC-FID (przykładowa kolumna: ZB-WAX, 60 m); średni współczynnik desorpcji wynosił 100,6 %. Metoda NIOSH 2004 (1994) stosuje ten sam sorbent i rozpuszczalnik: żel krzemionkowy 150 mg/75 mg, 1 ml metanolu przez 1 h w łaźni ultradźwiękowej, GC-FID.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04491:2017-10 nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (8 stron). Nie wiemy, czy norma przyjęła sorbent, rozpuszczalnik i warunki procedury z 2016 r. bez zmian, i nie podajemy warunków chromatografu ani danych walidacyjnych normy.

Zasada metody

Pary N,N-dimetyloacetamidu adsorbuje się na żelu krzemionkowym, desorbuje metanolem, a roztwór analizuje chromatografią gazową z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym (procedura z 2016 r.; karta normy: GC-FID, 1 mg/m³). Wynik porównuje się z NDS 35 mg/m³ i NDSCh 70 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 183).

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
STATUS (stan na 18.11.2026)aktualna, bez adnotacji o wycofaniu
Wydanie (z karty PKN)PN-Z-04491:2017-10, wersja polska; publikacja 23-10-2017, 8 stron, KT 159, ICS 13.040.30
Najmniejsze oznaczalne stężenie (z karty)1 mg/m³ — około 1/35 NDS
Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynikNDS 35 mg/m³ (9,7 ppm), NDSCh 70 mg/m³ (19 ppm), oznakowanie „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 183
Pobieranie i desorpcja (procedura z 2016 r.)żel krzemionkowy 150/75 mg; do 20 l, ≤ 6,6 l/h; 1 ml metanolu, 60 min w łaźni ultradźwiękowej; GC-FID

Norma

Numer normy
PN-Z-04491:2017-10 (wersja polska)
Tytuł (PL)
Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie N,N-dimetyloacetamidu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną
Title (EN)
Air purity protection — Determination of N,N-dimethylacetamide at workplaces by gas chromatography with flame ionisation detection

Procedura krok po kroku

  1. Status dokumentu

    Karta PKN: PN-Z-04491:2017-10 aktualna (stan na 18.11.2026).

  2. Pobranie próbki

    Procedura z 2016 r.: rurka z żelem krzemionkowym (150 mg i 75 mg), do 20 l powietrza, ≤ 6,6 l/h; próbki w chłodziarce trwałe co najmniej 30 dni.

  3. Desorpcja

    1 ml metanolu, 60 min w łaźni ultradźwiękowej (procedura z 2016 r.).

  4. Analiza chromatograficzna

    GC-FID (karta PKN); najmniejsze oznaczalne stężenie 1 mg/m³.

  5. Wynik i ocena

    Stężenie N,N-dimetyloacetamidu w mg/m³; porównanie z NDS 35 mg/m³ i NDSCh 70 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Oznakowanie „skóra”: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Chromatograf gazowy z detektorem płomieniowo-jonizacyjnymTechnika normy według karty PKN; w procedurze z 2016 r. przykładowo kolumna ZB-WAX, 60 m—
Rurki z żelem krzemionkowym i pompa ssącaProcedura z 2016 r.: warstwy 150 mg i 75 mg; do 20 l powietrza, ≤ 6,6 l/h—
Łaźnia ultradźwiękowa i naczynka do desorpcjiDesorpcja 1 ml metanolu przez 60 min (procedura z 2016 r.)—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
N,N-Dimetyloacetamid — substancja wzorcowa127-19-5Do roztworów wzorcowych (procedura z 2016 r.)
Metanol67-56-1Do desorpcji, 1 ml na próbkę (procedura z 2016 r.; karta normy rozpuszczalnika nie podaje)

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04491:2017-10 (wersja polska) — „Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie N,N-dimetyloacetamidu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Determination of N,N-dimethylacetamide at workplaces by gas chromatography with flame ionisation detection”.

Na czym polega ta metoda?

Pary N,N-dimetyloacetamidu adsorbuje się na żelu krzemionkowym, desorbuje metanolem, a roztwór analizuje chromatografią gazową z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym (procedura z 2016 r.; karta normy: GC-FID, 1 mg/m³).

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

STATUS (stan na 18.11.2026): aktualna, bez adnotacji o wycofaniu; Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04491:2017-10, wersja polska; publikacja 23-10-2017, 8 stron, KT 159, ICS 13.040.30; Najmniejsze oznaczalne stężenie (z karty): 1 mg/m³ — około 1/35 NDS; Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik: NDS 35 mg/m³ (9,7 ppm), NDSCh 70 mg/m³ (19 ppm), oznakowanie „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 183.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Chromatograf gazowy z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym, Rurki z żelem krzemionkowym i pompa ssąca, Łaźnia ultradźwiękowa i naczynka do desorpcji.

Gdzie stosuje się to badanie?

Pomiary N,N-dimetyloacetamidu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 35 mg/m³ i NDSCh 70 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 183).

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Czynności, podczas których używa się rozpuszczalników organicznych, wykonuje się pod sprawnie działającym wyciągiem (procedura z 2016 r.); UWAGA MERYTORYCZNA: N,N-dimetyloacetamid ma w wykazie NDS oznakowanie „skóra” — pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04491.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie