🌿 n-Butan (składnik gazu płynnego) w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID), próbki pobierane do rurek pochłaniających; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 190 mg/m³, NDS 1900 mg/m³, NDSCh 3000 mg/m³; PN-Z-04252-1:2012

Środowisko PN-Z-04252-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania zawartości n-butanu (nr CAS: 106-97-8) w powietrzu na stanowiskach pracy z zastosowaniem chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarno-higienicznych. Najmniejsze stężenie n-butanu, jakie można oznaczyć w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonywania oznaczania opisanych w normie, wynosi 190 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu). Z tytułu: próbki pobiera się „do rurek pochłaniających”; sorbentu ani objętości powietrza karta nie podaje. Tekstu normy (6 stron) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje „n-Butan – nr 1(63) 2010”; artykułu nie czytaliśmy i nic z niego nie podajemy.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 69: „Butan [106-97-8]” — NDS 1900 mg/m³, NDSCh 3000 mg/m³, bez notacji „skóra”. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, 190 mg/m³, to 10 % wartości NDS.

STATUS (stan kart na 04.10.2026). Karta PN-Z-04252-1:2012 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana”: publikacja 28-09-2012, 6 stron, grupa cenowa C, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30, „Zastępuje PN-Z-04252-1:1997”. Karta poprzedniczki PN-Z-04252-1:1997 („… Oznaczanie propanu i n-butanu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej”) ma nagłówek „Wycofana i zastąpiona przez PN-Z-04252-1:2012”: publikacja 19-12-1997, data wycofania 28-09-2012, 4 strony; jej zakres w całości: „Podano metodę polegającą na izolacyjnym pobieraniu badanego powietrza do pipety gazowej i oznaczaniu stężenia propanu i n-butanu metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną. Najmniejsze stężenie składników gazu płynnego, jakie można oznaczyć tą metodą wynoszą dla propanu 290 mg/m3 i dla n-butanu 380 mg/m3. Metoda umożliwia również ilościowe oznaczanie innych składników gazu płynnego np. etanu, propenu, izobutenu i izobutanu” (pisownia jak na karcie). Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04252” (04.10.2026) pokazuje trzy pozycje: arkusze 1:2012 (n-butan) i 2:2012 (propan) bez etykiety „Wycofana” oraz wycofany arkusz 1:1997. Propan opisuje osobny wpis tej bazy (PN-Z-04252-2:2012).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04252-1 stoi w 6 rekordach u 3 laboratoriów — we wszystkich z rokiem 2012; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 26.01.2026 do 02.07.2026) — w 4 wierszach u tych samych laboratoriów (u AB 875 wiersz gazów odlotowych obejmuje trzy rekordy kopii: pobieranie, stężenie i emisję); przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Wydania 1997 nie powołuje żadne laboratorium. Postać „PN-Z-04252-1:2012” — AB 632 i AB 849; AB 875 — obok Procedury Badawczej PB 052 wydanie 2 z 02.05.2013 r. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04252-1”) pokazuje wszystkie 3 laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Środowisko pracy — powietrze, próbki pobrane na rurki z sorbentem: AB 632 — n-butan, 190–6000 mg/m³ (0,57–18,0 mg w próbce); AB 849 — butan, 190–4800 mg/m³ (0,57–14,4 mg w próbce); AB 875 — butan, 20,0–6000 mg/m³ (0,060–4,50 mg w próbce). AB 875 stosuje normę także do gazów odlotowych (środowisko ogólne, próbki pobrane na rurki z sorbentem): pobieranie próbek metodą aspiracyjną, stężenie butanu 20,0–6000 mg/m³ i emisję butanu z obliczeń. Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — wszystkie 3 laboratoria.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — granica oznaczalności: według karty 190 mg/m³; AB 632 i AB 849 podają tę granicę, a AB 875 — 20,0 mg/m³, co wymaga warunków innych niż w normie (AB 875 stosuje własną procedurę PB 052) — sprawozdanie powinno je nazwać. Drugie — „butan” a „n-butan”: norma i AB 632 mówią o n-butanie, wykaz NDS i dwa laboratoria — o butanie; wynik dotyczy n-butanu; karta wycofanego wydania 1997 mówiła o możliwości oznaczania innych składników gazu płynnego (etanu, propenu, izobutenu, izobutanu), karta wydania 2012 o nich nie wspomina. Trzecie — przedmiot: u AB 875 ta sama norma służy do gazów odlotowych, czyli pomiaru emisji, dla którego NDS nie jest wartością odniesienia. Czwarte — NDSCh 3000 mg/m³ wymaga pomiaru krótkotrwałego, którego warunków NIE PODAJEMY.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy sorbentu w rurkach, objętości ani strumienia pobierania powietrza, sposobu uwalniania n-butanu z rurki, kolumny, warunków chromatografu ani obliczeń; nie opisujemy, czym metoda z 2012 r. różni się od metody z 1997 r. poza tym, co mówią karty.

Zasada metody

n-Butan z powietrza stanowiska pracy pobiera się do rurek pochłaniających (tytuł normy) i oznacza chromatografią gazową z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (karta PKN); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 1900 mg/m³ i NDSCh 3000 mg/m³. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 190 mg/m³. Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — n-butan (składnik gazu płynnego) — w aktualnych zakresach 3 laboratoriów; u AB 875 także gazy odlotowe
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 1900 mg/m³ i NDSCh 3000 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 69 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04252-1:2012

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości składników gazu płynnego — Część 1: Oznaczanie n-butanu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z pobieraniem próbek do rurek pochłaniających

Title (EN)

Air purity protection — Tests for liquefied petroleum gas components — Part 1: Determination of n-butane at workplaces by gas chromatography with sampling into absorption tubes

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Powietrze do rurek pochłaniających (tytuł normy); sorbentu, objętości i strumienia NIE PODAJEMY.

2. Przygotowanie próbki

   Sposobu przeniesienia n-butanu z rurki do analizy NIE PODAJEMY — karta go nie opisuje.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 1900 mg/m³ i NDSCh 3000 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie 190 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• n-Butan — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: dolna granica poniżej 190 mg/m³ wymaga warunków innych niż w normie; norma z 2012 r. oznacza tylko n-butan

Najczęstsze pytania