🏗️ Mrozoodporność kruszyw w obecności soli (1 % NaCl, 10 cykli) — PN-EN 1367-6

Budownictwo PN-EN 1367-6

Przegląd

ZAKRES (karta PKN i rozdz. 1 EN 1367-6:2008): metoda oceny mrozoodporności kruszywa poddawanego cyklicznemu zamrażaniu i rozmrażaniu w 1 % roztworze NaCl w wodzie dejonizowanej lub destylowanej. Wyniki służą do oceny odporności kruszywa tam, gdzie częste cykle zamrażania i rozmrażania idą w parze z mgłą morską albo dużą ilością środków odladzających — i gdzie wyniki badania wg EN 1367-1 (w wodzie) nie opisują poprawnie zachowania kruszywa w warunkach skrajnych. GRANICE STOSOWANIA: kruszywa grube albo frakcje grube kruszyw o ciągłym uziarnieniu. Metoda NIE nadaje się do kruszyw lekkich objętych EN 13055 ani do kruszyw, których nie można suszyć w 110 °C. Rozmrażanie można prowadzić przez zanurzenie w wodzie albo obiegiem powietrza w zamrażarce — norma daje wybór, byle temperatura w punkcie odniesienia szła po krzywej z rysunku 1.

PRZEBIEG (rozdz. 4, 7 i 8 — tekst normy): • frakcja zalecana 8–16 mm (d–D); gdy wyrób jest drobniejszy niż 8 mm — frakcja 4–8 mm; TRZY oddzielne próbki o masie 2000 g (8–16 mm) albo 1000 g (4–8 mm), ±5 %; • próbki płucze się na sicie 8 mm (albo 4 mm), suszy do stałej masy w (110 ± 5) °C i waży (M1) z dokładnością 0,1 g; • nasycanie: (24 ± 1) h w puszkach w (20 ± 3) °C pod warstwą 1 % roztworu NaCl sięgającą co najmniej 10 mm ponad próbkę; • każdy z 10 cykli: obniżenie temperatury z (20 ± 3) °C do (-1,0 ± 0,5) °C w (150 ± 30) min i utrzymanie do (360 ± 30) min od początku cyklu; potem do (-17,5 ± 2,5) °C w (540 ± 30) min od początku cyklu i utrzymanie co najmniej 240 min; rozmrażanie do (20 ± 3) °C i utrzymanie od 1 h do 10 h; cały cykl w 24 h; • temperatura powietrza w zamrażarce nigdy poniżej -22 °C; puszki co najmniej 50 mm od ścian i niestykające się ze sobą; • przerwa (np. weekend przy sterowaniu ręcznym) tylko w stanie zamrożenia, w (-17,5 ± 2,5) °C, łącznie najwyżej 72 h; • po 10. cyklu zawartość puszki przesiewa się na mokro ręcznie na sicie o oczku równym połowie dolnego wymiaru frakcji (dla 8–16 mm — sito 4 mm), pozostałość suszy do stałej masy w (110 ± 5) °C i waży (M2). WYNIK (rozdz. 4): udział kruszywa, które przeszło przez sito d/2, liczony osobno dla każdej z trzech próbek i podawany jako średni procent masy. ROZTWÓR: 20,0 g NaCl cz.d.a. i 1980 g wody dejonizowanej lub destylowanej — razem 2000 g roztworu (pkt 5.7). Punkt odniesienia temperatury to środek przykrytej puszki z próbką i roztworem, ustawionej w środku chłodzonej przestrzeni (definicja 3.3).

MIEJSCE BŁĘDU Z POZORNIE POPRAWNYM WYNIKIEM: sterowanie zamrażarką według temperatury POWIETRZA zamiast według temperatury w puszce odniesienia. Wtedy cykle wyglądają poprawnie na wydruku regulatora, a próbka nie przechodzi zadanej krzywej — norma wymaga regulacji według punktu odniesienia (pkt 8.2) i dopuszcza kilka takich punktów na różnych wysokościach.

STATUS (stan kart PKN na 25.09.2026). PN-EN 1367-6:2008 — wersja angielska, publikacja 22-09-2008, 10 stron, KT 108 Kruszyw i Kamienia Budowlanego, ICS 91.100.15; wprowadza EN 1367-6:2008 [IDT]; karta bez nagłówka „Wycofana". Wersji polskiej katalog nie ma. Norma bazowa tej serii, PN-EN 1367-1:2007 (mrozoodporność w wodzie, osobny wpis w tej bazie), też jest aktualna.

JAK NORMĘ POWOŁUJĄ ZAKRESY AKREDYTACJI. Pomiar 25.09.2026 na bazie zakresów akredytacji PL (1310 laboratoriów z pozycjami): 20 pozycji u 19 laboratoriów — zapisy „PN-EN 1367-6:2008" (17) i „PN-EN 1367-6" bez roku (3). Przedmiot: kruszywa; metodyka: „Mrozoodporność w obecności soli" (14), „Mrozoodporność w soli" (3). Dwie pozycje łączą w jednym wierszu badanie w wodzie i w soli („PN-EN 1367-6 ; PN-EN 1367-1", „PN-EN 1367-1:2007 ; PN-EN 1367-6:2008") pod wspólną metodyką „Mrozoodporność" — z takiego zapisu nie wynika, który z dwóch wyników dotyczy którego badania. Jedna pozycja deklaruje frakcje „(4 - 63) mm" — norma przewiduje frakcje 8–16 mm i 4–8 mm.

KLUCZ ZAKŁADKI „LABORATORIA": „PN-EN 1367-6" — 19 laboratoriów i 20 pozycji, bez pozycji obcych i bez laboratoriów pominiętych.

DOKĄD SIĘGA TEKST: fragment EN 1367-6:2008 udostępniony przez wydawcę obejmuje rozdziały 1–8 z rysunkiem 1 (krzywa temperatury). Nie mamy rozdziału 9 „Calculation and expression of results" ani rozdziału 10 o sprawozdaniu — wynik opisujemy słowami zasady z rozdziału 4, bez wzoru.

Zasada metody

Trzy próbki kruszywa jednej frakcji nasyca się 1 % roztworem NaCl, a następnie w przykrytych puszkach, pod warstwą tego roztworu, poddaje 10 dobowym cyklom: zamrażanie do -17,5 °C według zadanej krzywej temperatury w puszce odniesienia i rozmrażanie do 20 °C (w wodzie albo obiegiem powietrza). Po cyklach przesiewa się kruszywo na sicie o oczku d/2; ubytek masy każdej próbki w procentach i ich średnia są miarą mrozoodporności w obecności soli.

Zastosowania

• Kruszywa do nawierzchni narażonych na środki odladzające
• Kruszywa do budowli morskich i przybrzeżnych (mgła solna)
• Ocena kruszyw, dla których badanie w wodzie wg PN-EN 1367-1 nie oddaje zachowania w warunkach skrajnych
• Kruszywa grube i frakcje grube kruszyw o ciągłym uziarnieniu — nie kruszywa lekkie (EN 13055)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 1367-6:2008 (wersja angielska; wprowadza EN 1367-6:2008 [IDT])

Tytuł (PL)

Badania właściwości cieplnych i odporności kruszyw na działanie czynników atmosferycznych — Część 6: Mrozoodporność w obecności soli

Title (EN)

Tests for thermal and weathering properties of aggregates — Part 6: Determination of resistance to freezing and thawing in the presence of salt (NaCl)

Procedura krok po kroku

1. Próbki

   Pobieranie wg EN 932-1, pomniejszanie wg EN 932-2; trzy próbki frakcji 8–16 mm (2000 g) albo 4–8 mm (1000 g); usunąć ziarna zatrzymane na sicie D i przechodzące przez d.

2. Płukanie, suszenie, ważenie

   Płukać na sicie 8 mm (albo 4 mm) wg EN 933-1, suszyć do stałej masy w (110 ± 5) °C, ostudzić i zważyć (M1) z dokładnością 0,1 g.

3. Nasycanie

   W puszkach, (24 ± 1) h w (20 ± 3) °C, 1 % NaCl co najmniej 10 mm nad próbką.

4. Ustawienie w zamrażarce

   Sprawdzić poziom roztworu (≥ 10 mm), przykryć puszki; odstęp od ścian ≥ 50 mm, puszki się nie stykają; regulacja według puszki odniesienia.

5. 10 cykli zamrażania i rozmrażania

   Według krzywej z rysunku 1: -1,0 °C, potem -17,5 °C (≥ 240 min), rozmrażanie do 20 °C (1–10 h); powietrze nie zimniejsze niż -22 °C; każdy cykl w 24 h.

6. Przesianie i ważenie

   Zawartość puszki przesiać na mokro ręcznie na sicie d/2, pozostałość wysuszyć w (110 ± 5) °C do stałej masy, ostudzić i zważyć (M2).

7. Wynik

   Dla każdej próbki udział masy, która przeszła przez sito d/2; wynik końcowy — średnia z trzech próbek w procentach masy.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Praca z zamrażarką -22 °C i zamrożonymi puszkami — rękawice chroniące przed zimnem
• Ciężkie puszki z kruszywem i roztworem (około 2 kg kruszywa + roztwór) — ergonomia podnoszenia
• Suszarka 110 °C — gorące tace i puszki

Najczęstsze pytania