🔩 Mikrostruktura stalowych wyrobów hutniczych — ocena przez porównanie z wzorcami w 9 skalach (perlit, sferoidyt, martenzyt, azotki, siatka i pasmowość węglików, udział perlitu, ferrytu, martenzytu i sferoidytu); PN-H-04505:1966 (wycofana 10-11-2011, karta nie wskazuje następcy)

Materiały i NDT PN-H-04505

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Pole „Zakres” karty PKN PN-H-04505:1966, w całości: „Przedmiotem normy są wzorce i oznaczanie mikrostruktur stalowych wyrobów hutniczych. Norma obejmuje wzorce (podane na str. 5—32) stosowane do oceny: — grubości płytek w perlicie (skala 1), — wielkości węglików w sferoidycie (skala 2), — długości igieł w martenzycie (skala 3), — liczby i wielkości azotków (skala 4), — nasilenia siatki węglików (skala 5), — stopnia niejednorodności rozłożenia i pasmowości węglików (skala 6), — procentowego udziału perlitu i ferrytu w strukturze (skala 7), — procentowego udziału martenzytu w strukturze (skala 8), — procentowego udziału sferoidytu i perlitu w strukturze (skala 9).” Norma jest więc zbiorem wzorców do oceny porównawczej w dziewięciu skalach. Liczby stopni w skalach, sposobu zapisu wyniku, powiększeń ani obrazów wzorców karta nie podaje.

STATUS (stan karty PKN na 06.11.2026). Karta PN-H-04505:1966 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 09-12-1966, data wycofania 10-11-2011, 32 strony, grupa cenowa P, Sektor Hutnictwa, KT 123 Badań Własności Metali, ICS 77.040.99 i 77.140.01. Karta nie ma pól „Zastąpiona przez”, „Zastępuje” ani „Wprowadza” — normy zastępującej nie wskazuje. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-H-04505” (06.11.2026) zwraca tylko to jedno wydanie. Sąsiednia norma tego samego komitetu, PN-H-04504:1963 „Badanie mikrostruktury stalowych wyrobów hutniczych — Cementyt trzeciorzędowy — Pasmowość — Struktura Widmannstaettena”, powoływana obok PN-H-04505 u AB 001 i AB 053, a u AB 490 w osobnej pozycji (cementyt trzeciorzędowy, pasmowość, struktura Widmannstättena, metoda porównawcza według skali wzorców), też jest wycofana: karta (odczyt 06.11.2026) — nagłówek „Wycofana”, publikacja 31-12-1963, data wycofania 05-09-2014, 13 stron, KT 123, bez wskazanego następcy; jej pole „Zakres” mówi o badaniu i ocenie mikrostruktury stalowych wyrobów hutniczych przez porównanie z określonymi wzorcami: ilości, wielkości i rozmieszczenia wydzieleń cementytu trzeciorzędowego, stopnia pasmowości struktury i nasilenia struktury Widmannstättena.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji z 02.11.2026 i aktualne dokumenty PCA pobrane 06.11.2026). Numer 04505 (z „H” przed nim) stoi w 13 rekordach u 7 polskich laboratoriów: AB 053 (7 rekordów — w dokumencie PCA to jedna pozycja, zapisana w kopii osobno dla każdej metodyki i wersji językowej), AB 001, AB 128, AB 193, AB 369, AB 490, AB 699 (po 1). W aktualnych dokumentach PCA tych 7 laboratoriów norma stoi w jednej pozycji u każdego. Zapisy: „PN-66/H-04505” (AB 001, AB 193, AB 369, AB 490, AB 699), „PN-H-04505:1966” (AB 053) i „PN-H-04505” bez roku (AB 128). Jako jedyny dokument odniesienia — u AB 193 i AB 369; u AB 490 obok procedury własnej QR-04-01-09; u AB 001, AB 053, AB 128 i AB 699 — w pozycjach z kilkoma normami, w tym z PN-EN ISO 945-1 i wycofaną PN-H-04661 (osobny wpis tej bazy). Laboratoriów czeskich z tym numerem nie ma. Zakładka „Laboratoria” („PN-H-04505”) pokazuje tych samych 7 laboratoriów (zapytanie zakładki odtworzone na kopii bazy 06.11.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA, całe pozycje). Stalowe wyroby hutnicze i wyroby konstrukcyjne — mikrostruktura, składniki fazowe struktury, metoda mikroskopii optycznej (AB 193); wyroby i materiały konstrukcyjne metalowe — mikrostruktura, metoda mikroskopii optycznej (AB 369); metale, stopy metali, wyroby metalowe — mikrostruktura, składniki fazowe struktury, metoda mikroskopii optycznej (AB 490, z procedurą QR-04-01-09 wyd. 4); wyroby z metali i stopów oraz złącza spawane — mikrostruktura, mikroskopia optyczna (AB 001, z PN-63/H-04504 — wycofaną 05-09-2014, PN-ISO 3057:2000, PN-EN ISO 945-1:2019-09, PN-75/H-04661 i instrukcją LW-1/IN/103); wyroby metalowe w elastycznym zakresie akredytacji — mikrostruktury materiałów w stanie surowym, odlewanych, wyżarzonych, po obróbce cieplnej, cieplno-chemicznej i plastycznej (AB 128, z BOSMAL/I-7-44, PN-EN ISO 945-1, PN-H-04661 i ASTM A247); metale, stopy metali, wyroby z tworzyw metalicznych i sztucznych, kompozyty, spieki, ceramika — mikrostruktura, mikroskopia optyczna (AB 699, z PB-01, PN-EN ISO 945-1:2019-09 i PN-75/H-04661); wyroby i materiały metalowe — w jednej pozycji mikrostruktura, ilościowa i jakościowa analiza składników struktury i pomiary grubości powłok metalowych i tlenkowych (AB 053, z PN-H-04504:1963 — wycofaną 05-09-2014, PN-H-04517:1992, PN-H-04661:1975 — wycofaną 29-11-2010, PN-EN ISO 945-1:2019-09 z wyłączeniem p. 8.5, PN-EN ISO 1463:2021-10 i IP-BLM-07). U AB 053 i AB 699 pozycja jest oznaczona jako badanie, na podstawie którego laboratorium formułuje opinie i interpretacje. Statusu PN-H-04517, PN-ISO 3057, PN-EN ISO 1463 i ASTM A247 nie sprawdzaliśmy.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma wycofana od 10-11-2011 bez wskazanego następcy, a 7 laboratoriów ma ją w zakresach wydanych w latach 2025–2026; u AB 193 i AB 369 jest jedynym dokumentem odniesienia do oceny mikrostruktury. Drugie — wynik porównawczy: ocena wzorcami odnosi się do jednej z dziewięciu skal — wynik bez wskazania skali (1–9) jest niejednoznaczny, a wynik według innego zbioru wzorców (np. procedury własnej) nie jest wynikiem według tej normy. Trzecie — przedmiot: karta mówi o stalowych wyrobach hutniczych, a u AB 001, AB 053, AB 128, AB 490 i AB 699 norma stoi w pozycjach szerszych — obejmujących ogólnie metale i ich stopy, złącza spawane, powłoki, a u AB 699 także tworzywa sztuczne, kompozyty i ceramikę; mikrostruktura materiału innego niż stal nie jest oceniana według tej normy. Czwarte — skale udziału (7–9) dają procent faz z porównania obrazu, a nie z pomiaru ilościowego; w pozycji AB 053 obok stoi „ilościowa i jakościowa analiza składników struktury” — sprawozdanie powinno rozróżnić, czy udział oceniono wzorcem, czy policzono. Piąte — pasmowość: skala 6 tej normy ocenia niejednorodność rozłożenia i pasmowość węglików, a wycofana PN-H-04504:1963 — stopień pasmowości struktury; u AB 001 i AB 053 obie stoją w tej samej pozycji, więc „pasmowość” bez wskazania normy i skali jest niejednoznaczna.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy obrazów wzorców, liczby stopni w skalach, powiększeń, sposobu przygotowania i trawienia zgładów, sposobu oznaczania wyniku ani sprawozdania. Nie wiemy, który dokument (jeśli jakikolwiek) przejął jej treść — karta PKN go nie wskazuje. Powołań normy w przepisach nie sprawdzaliśmy.

Zasada metody

Mikrostrukturę stalowego wyrobu hutniczego ocenia się pod mikroskopem przez porównanie z wzorcami normy w jednej z dziewięciu skal (płytki perlitu, węgliki w sferoidycie, igły martenzytu, azotki, siatka i pasmowość węglików, udział perlitu i ferrytu, martenzytu, sferoidytu i perlitu) — pole „Zakres” karty PKN. Norma jest wycofana (10-11-2011, bez wskazanego następcy); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Stalowe wyroby hutnicze — ocena mikrostruktury według wzorców w 9 skalach (karta PKN)
• W aktualnych zakresach 7 polskich laboratoriów — składniki fazowe struktury, mikroskopia optyczna; u AB 193 i AB 369 jako jedyny dokument odniesienia

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-H-04505:1966

Tytuł (PL)

Mikrostruktura stalowych wyrobów hutniczych — Wzorce i oznaczanie

Title (EN)

Microstructure of steel metallurgical products — Reference charts and designation

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-H-04505:1966 wycofana 10-11-2011; karta nie wskazuje następcy (stan karty PKN na 06.11.2026).

2. Badanie

   Obserwacja zgładu pod mikroskopem optycznym i porównanie z wzorcami właściwej skali (1–9) (pole „Zakres” karty PKN); przygotowania zgładu i powiększeń NIE PODAJEMY.

3. Wynik

   Wynik oceny wzorcami PN-H-04505:1966 ze wskazaniem skali (1–9); sposobu zapisu wyniku NIE PODAJEMY; przy pozycjach z kilkoma normami — wskazanie, według której oceniono.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 10-11-2011 bez wskazanego następcy
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik oceny wzorcami bez wskazania skali (1–9) jest niejednoznaczny
• Przygotowanie zgładów — zasady bezpiecznej pracy przy szlifowaniu i trawieniu

Najczęstsze pytania