🍎 Przewodnik doboru warunków i metod badania migracji globalnej z tworzyw sztucznych przeznaczonych do kontaktu z żywnością — rodzaje badań (migracyjne z płynami modelowymi, substytucyjne z izooktanem, 95 % etanolem i zmodyfikowanym tlenkiem polifenylenu, alternatywne z mediami lotnymi, ekstrakcyjne), płyny modelowe A–D, wybór płynu według rodzaju żywności (tablice 1 i 2) i współczynniki redukcji 2–5 dla żywności tłustej, PN-EN 1186-1

Chemia żywności PN-EN 1186-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST EN 1186-1:2002 (tekst EN 1186-1:2002, angielski): od strony tytułowej przez spis treści, przedmowę, wstęp i rozdziały 1–5 do rozdziału 6 z tablicą 2 do pozycji 05.02 (tłuszcze i oleje) na stronie 13 włącznie. Poza próbką zostaje dalsza część tablicy 2 i rozdziału 6, rozdziały 7 (warunki badań migracyjnych, substytucyjnych i alternatywnych), 8 (aparatura), 9 (próbki i geometria), 10 (metody z tłuszczowymi płynami modelowymi), 11 (precyzja), 12 (sprawozdanie) oraz załączniki A–C i ZA.

WEDŁUG TEKSTU EN 1186-1:2002 (przedmowa, wstęp, rozdziały 1–6, tablice 1–2 do 05.02). Normę przygotował CEN/TC 194 „Przybory do kontaktu z żywnością” (sekretariat BSI) na mandat Komisji Europejskiej i EFTA; CEN zatwierdził ją 05.01.2002, zastąpiła ENV 1186-1:1994; przedmowa zaleca, by przed badaniem sięgnąć do najnowszych dyrektyw, bo prawo UE dla tworzyw w kontakcie z żywnością nie było wtedy kompletne; seria EN 1186 ma części 2–15 (m.in. 2 i 3 — całkowite zanurzenie w oliwie i w wodnych płynach modelowych, 4 i 5 — komora, 6 i 7 — torebka, 8 i 9 — napełnienie wyrobu, 13 — wysokie temperatury, 14 — badania substytucyjne, 15 — metody alternatywne). Wstęp: nie ma jednej metody dla wszystkich temperatur i płynów; część 1 doradza wybór rodzaju badania, warunków i metody i należy przeczytać ją w całości przed ustaleniem protokołu; dla większości wyrobów odpowiednie są części 2–9; zaleca się walidację procedur na certyfikowanych próbkach odniesienia i udział w badaniach biegłości. Zakres (1): przewodnik doboru warunków i metod badania migracji globalnej do płynów modelowych i mediów badawczych z tworzyw sztucznych do kontaktu z żywnością. Terminy (3): m.in. wyrób finalny, próbka, próbka do badań, kawałek do badań; płyn modelowy; badanie migracyjne; badanie substytucyjne (media badawcze w umownych warunkach, gdy badanie migracyjne jest niewykonalne); media badawcze — izooktan, 95 % etanol w roztworze wodnym, zmodyfikowany tlenek polifenylenu (MPPO); badanie alternatywne (media lotne zamiast tłuszczowych płynów modelowych); badania ekstrakcyjne (media o bardzo silnej ekstrakcji w surowych warunkach); migracja globalna — masa materiału przeniesiona do płynu modelowego lub medium; współczynnik redukcji — liczby od 2 do 5 dla niektórych żywności tłustych, uwzględniające większą zdolność ekstrakcyjną płynu modelowego; torebka, torebka odwrócona, komora; powtarzalność r i odtwarzalność R (prawdopodobieństwo 95 %). Rodzaje badań (4): migracyjne — płyny modelowe w umownych warunkach; substytucyjne — gdy badanie z tłuszczowym płynem modelowym jest technicznie niewykonalne (np. zakłócenia, niepełna ekstrakcja oleju, niestabilna masa tworzywa, nadmierna absorpcja tłuszczu, reakcja składników z tłuszczem): wszystkie media, nowa próbka do każdego, współczynniki redukcji 2–5, do oceny zgodności — najwyższy wynik; alternatywne z mediami lotnymi — dopuszczalne, jeśli w badaniu porównawczym dają wynik równy lub wyższy niż badanie migracyjne z płynem tłuszczowym i po współczynnikach redukcji nie przekraczają limitu, inaczej trzeba wykonać badanie migracyjne; ekstrakcyjne — jeśli naukowo uznano, że dają wyniki równe lub wyższe niż z płynem D. Płyny i media (5): A — woda destylowana lub równoważna, B — 3 % (m/v) kwas octowy (30 g kwasu octowego na 1 l), C — 10 % (v/v) etanol (przy napojach mocniejszych niż 10 % — etanol o zbliżonej mocy); płyny wodne mają dawać suchą pozostałość poniżej 5 mg/l po odparowaniu i suszeniu w 105–110 °C; D — rektyfikowana oliwa jako „płyn odniesienia D”, który można zastąpić syntetyczną mieszaniną triglicerydów, olejem słonecznikowym lub kukurydzianym o znormalizowanych właściwościach (załącznik A). Wybór płynów (6): według uwagi dyrektywa 85/572/EWG przewidywała 15 % etanol jako płyn C, zastąpiony przez 10 % etanol dyrektywą 97/48/WE; wyrób do kontaktu ze wszystkimi rodzajami żywności — płyny B, C i D bez współczynników redukcji, a przy przekroczeniu limitu w płynie D innym niż oliwa — potwierdzenie oliwą, jeśli to technicznie możliwe; tablica 1 — wybór przy wskazaniu ogólnym (np. tylko żywność wodna — A, kwaśna — B, alkoholowa — C, tłusta — D, wszystkie tłuste, alkoholowe i kwaśne — D, C i B); tablica 2 — wykaz żywności z oznaczeniem płynów „X”, z współczynnikiem redukcji (np. X/5, X/3, X/2) i „X(a)” — płyn A przy pH powyżej 4,5, płyn B przy pH 4,5 lub niższym; pozycja szczegółowa ma pierwszeństwo przed ogólną.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN 1186-1”, 03.10.2026) jest PN-EN 1186-1:2005 (wersja polska, „Wprowadza: EN 1186-1:2002 [IDT]”) bez adnotacji o wycofaniu oraz wycofana PN-EN 1186-1:2003 (wersja angielska, zastąpiona przez PN-EN 1186-1:2005); pozostałe pozycje to części 10–15 serii (m.in. PN-EN 1186-15:2010 wycofana i zastąpiona przez PN-EN 1186-3:2023-01). W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) EN 1186-1:2002 ma status „Published”. Migrację globalną do wodnych płynów modelowych przez całkowite zanurzenie opisuje osobny wpis o PN-EN 1186-3.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 1186-1 (bez części 10–15) stoi w 12 rekordach u 5 laboratoriów: AB 185, AB 311, AB 451 (5), AB 910, AB 1296 (4). W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 31.10.2023 do 06.07.2026) numer stoi w 12 wierszach tych samych laboratoriów (AB 451 — 5, AB 1296 — 4, pozostałe po 1). Zawsze razem z PN-EN 1186-3:2023-01 (u AB 910 także z częściami 5, 7, 9, 14, 15 i innymi, zakres elastyczny „E”). Postać „PN-EN 1186-1:2005” (AB 451), „PN-EN 1186-1 :2005” ze spacją (AB 311), „PN EN 1186-1:2005” bez łącznika (AB 185), „PN-EN 1186-1:2005 z wył. p. 5, 6, 7, 10” po PN-EN 1186-3:2023-01 (AB 1296), „PN-EN 1186-1” bez roku (AB 910). Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN 1186-1”) pokazuje 4 laboratoria: AB 311, AB 451, AB 910 i AB 1797 — to ostatnie z powodu PN-EN 1186-13 (hasło jest prefiksem); AB 185 jest pod „PN EN 1186-1”, a AB 1296 pod „PN-EN 1186-3” — sprawdzone zapytaniami zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Materiały i wyroby z tworzyw sztucznych przeznaczone do kontaktu z żywnością (AB 185, AB 1296; u AB 451 materiały opakowaniowe, u AB 311 folia opakowaniowa i inne wyroby), materiały i wyroby do kontaktu z żywnością (AB 910, „E”). Cechy: migracja globalna do wodnych płynów modelowych — przez całkowite zanurzenie, w komorze, w torebce, przez napełnienie wyrobu (AB 451, AB 1296), do mediów substytucyjnych (izooktan, 95 % etanol), u AB 311 woda, 3 % kwas octowy, 10 %, 20 % i 50 % etanol oraz media substytucyjne; metoda wagowa. Przykładowe zakresy: woda (0,5–12,0) mg/dm2, izooktan i 95 % etanol (0,5–13,0) mg/dm2 (AB 1296), izooktan (0,54–12,00) mg/dm2 (AB 451). Etanol 20 % i 50 % nie jest wymieniony wśród płynów A–C w punkcie 5.1 (punkt 5.1 dopuszcza etanol o mocy zbliżonej do napoju powyżej 10 %).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy wyborze płynu: według przeznaczenia wyrobu — tablica 1 przy wskazaniu ogólnym, tablica 2 dla konkretnej żywności; pozycja szczegółowa przed ogólną (6.2). Przy „X(a)”: płyn A dla pH > 4,5, płyn B dla pH ≤ 4,5 (6.2). Przy współczynnikach redukcji: 2–5 tylko dla wskazanej żywności tłustej; przy kontakcie ze wszystkimi rodzajami żywności — bez nich (3.14, 6.1). Przy badaniu substytucyjnym: wszystkie media, każda na nowej próbce, liczy się najwyższy wynik (4.2). Przy badaniu alternatywnym: wymagane badanie porównawcze z płynem tłuszczowym (4.3.1). Przy płynach wodnych: sucha pozostałość poniżej 5 mg/l (5.1). Przy przekroczeniu limitu w płynie D innym niż oliwa — potwierdzenie oliwą (6.1).

CZEGO NIE PODAJEMY. Warunków czasu i temperatury badań (rozdział 7), aparatury, geometrii próbek, metod z płynami tłuszczowymi, precyzji, tolerancji czasu i temperatury (załącznik B) ani dalszej części tablicy 2 nie czytaliśmy. Nie podajemy też limitów migracji globalnej z rozporządzenia (UE) nr 10/2011 ani tego, czy dobór płynów według dyrektyw z 2002 r. odpowiada obecnym przepisom.

Zasada metody

Rodzaj badania i płyn modelowy dobiera się do przeznaczenia wyrobu z tworzywa: badanie migracyjne z płynami A (woda), B (3 % kwas octowy), C (10 % etanol) i D (oliwa lub inny płyn tłuszczowy), a gdy badanie z płynem tłuszczowym jest technicznie niewykonalne — badanie substytucyjne z izooktanem, 95 % etanolem i MPPO lub alternatywne z mediami lotnymi. Płyny wskazują tablice 1 i 2 według rodzaju żywności, wraz ze współczynnikami redukcji 2–5 dla niektórych żywności tłustych; samo oznaczenie wykonuje się według dalszych części EN 1186.

Zastosowania

• Tworzywa sztuczne przeznaczone do kontaktu z żywnością — dobór badania migracji globalnej (1)
• Wybór płynów modelowych według rodzaju żywności i oznakowania wyrobu (6, tablice 1 i 2)
• Materiały i wyroby z tworzyw sztucznych, opakowania i folie — migracja globalna razem z PN-EN 1186-3 w zakresach akredytacji 5 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 1186-1:2005

Tytuł (PL)

Materiały i wyroby przeznaczone do kontaktu z produktami spożywczymi — Tworzywa sztuczne — Część 1: Przewodnik dotyczący wyboru warunków i metod badań migracji globalnej

Title (EN)

Materials and articles in contact with foodstuffs — Plastics — Part 1: Guide to the selection of conditions and test methods for overall migration

Procedura krok po kroku

1. Przeznaczenie wyrobu

   Ustalić, z jaką żywnością wyrób będzie w kontakcie (wszystkie rodzaje, wskazanie ogólne, konkretna żywność). PN-EN 1186-1:2005 bez adnotacji o wycofaniu (03.10.2026).

2. Płyny modelowe

   Według 6.1, tablicy 1 lub tablicy 2; współczynniki redukcji tylko gdzie wskazane.

3. Rodzaj badania

   Migracyjne; przy niewykonalności z płynem tłuszczowym — substytucyjne (wszystkie media) lub alternatywne (z badaniem porównawczym).

4. Metoda

   Oznaczenie według właściwej części EN 1186 (np. EN 1186-3 — całkowite zanurzenie w wodnych płynach modelowych).

5. Warunki

   Czas i temperatura według rozdziału 7 i tolerancje według załącznika B (nieczytane).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Izooktan i etanol — ciecze łatwopalne; praca pod wyciągiem
• Gorąca oliwa i suszarka — ryzyko poparzeń

Najczęstsze pytania