📏 Mierniki poziomu dźwięku — wymagania i klasy dokładności, PN-EN 61672-1

Metrologia PN-EN 61672-1

Przegląd

TRZY RODZAJE PRZYRZĄDÓW, JEDEN MOŻE ŁĄCZYĆ WSZYSTKIE. Karta katalogowa PKN w wersji POLSKIEJ podaje rozróżnienie dosłownie: „W niniejszej części IEC 61672 podano wymagania dotyczące elektroakustycznych właściwości trzech rodzajów przyrządów do pomiaru dźwięku: • miernika poziomu dźwięku z korekcją czasową, który mierzy skorygowany częstotliwościowo poziom dźwięku przy wykładniczej korekcji czasowej: • całkująco-uśredniającego miernika poziomu dźwięku, który mierzy skorygowany częstotliwościowo równoważny poziom dźwięku; • całkującego miernika poziomu dźwięku, który mierzy skorygowany częstotliwościowo poziom ekspozycji na dźwięk”. Są to trzy różne WIELKOŚCI mierzone, ale nie trzy rozłączne wyroby — karta stwierdza wprost: „Stwierdzono, że za pomocą pojedynczego przyrządu można mierzyć którekolwiek lub wszystkie spośród trzech podanych wielkości”. Współczesny miernik zwykle podaje je wszystkie; rzecz w tym, żeby wiedzieć, KTÓRĄ z nich odczytuje się do oceny narażenia. Do niej służy poziom równoważny; poziom z korekcją czasową, choć wyrażony w decybelach, nie jest wielkością, której wymaga ocena ekspozycji.

DLACZEGO WYMAGANIA WOBEC PRZYRZĄDU SĄ OSOBNĄ NORMĄ. Metody pomiaru hałasu — jak PN-EN ISO 9612 opisana w tej samej partii — odwołują się do klasy przyrządu jednym zdaniem, zamiast powtarzać u siebie kilkadziesiąt stron wymagań elektroakustycznych. Dzięki temu zmiana wymagań wobec mierników nie wymaga zmiany wszystkich norm metodycznych, a laboratorium ma jedno miejsce, w którym sprawdza, co znaczy „klasa 1".

DWIE KLASY DOKŁADNOŚCI I NA CZYM POLEGA MIĘDZY NIMI RÓŻNICA. Karta polska mówi o tym wprost i inaczej, niż się zwykle powtarza: „W niniejszej normie określono dwie klasy dokładności: klasę 1 i klasę 2. Zasadniczo w wymaganiach dotyczących mierników poziomu dźwięku klasy 1 i klasy 2 podano te same wartości docelowe, a różnice dotyczą głównie wartości granicznych akceptacji i zakresu temperatur pracy. Wartości graniczne akceptacji określone dla klasy 2 są równe odpowiednim wartościom określonym dla klasy 1 lub większe”. Wynika z tego rzecz praktyczna, którą łatwo przeoczyć: klasy nie różnią się tym, DO CZEGO przyrząd dąży, lecz tym, ile wolno mu odbiegać — oraz W JAKIEJ TEMPERATURZE zachowuje deklarowane właściwości. Miernik klasy 2 użyty zimą na zewnątrz może więc wyjść poza swoje wymagania z powodu, który nie ma nic wspólnego z akustyką. Wybór klasy nie jest kwestią staranności, tylko wymagania metody: jeżeli norma metodyczna albo przepis żąda klasy 1, przyrząd klasy 2 nie staje się dopuszczalny przez to, że jest sprawny i wzorcowany.

WYDANIE I WERSJE JĘZYKOWE. Wydanie obowiązujące, PN-EN 61672-1:2014-03, jest dostępne ZARÓWNO po polsku, jak i po angielsku — obie karty pobrano 15.09.2026 i żadna nie ma wiersza „Data wycofania”. Zastąpiło PN-EN 61672-1:2005 wraz z poprawką Ap1:2007 — pole „Zastępuje” wymienia oba dokumenty, więc zastąpienie objęło normę razem z jej poprawką. Odnotowujemy dostępność wersji polskiej, ponieważ przy większości norm tej i poprzedniej partii jest odwrotnie: nowsze wydania przestają być tłumaczone.

ZWIĄZEK Z WZORCOWANIEM. Zgodność z wymaganiami normy jest cechą TYPU przyrządu, potwierdzaną badaniami, a sprawność konkretnego egzemplarza — przedmiotem wzorcowania. Miernik klasy 1 po upadku albo po latach pracy nadal jest „klasy 1" w sensie typu, ale jego błędy mogą wykraczać poza dopuszczalne. Sprawdzenie kalibratorem akustycznym przed pomiarem i po nim nie zastępuje wzorcowania — wykrywa zmianę czułości w jednym punkcie, nie w całym paśmie.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mamy — PKN udostępnia ją odpłatnie (KT 105, ICS 17.140.50). Dlatego NIE PODAJEMY wartości tolerancji dla żadnej klasy, zakresów częstotliwości ani stałych czasowych. Wartości te bywają przytaczane z pamięci albo z materiałów producentów; wpis, który podałby je jako treść normy, twierdziłby więcej, niż sprawdziliśmy.

Zasada metody

Miernik poziomu dźwięku przetwarza ciśnienie akustyczne na wskazanie w decybelach, po drodze stosując filtry ważenia częstotliwościowego oraz uśrednianie w czasie. Norma określa, jak bardzo rzeczywista charakterystyka przyrządu może odbiegać od charakterystyki wzorcowej — osobno dla każdej klasy dokładności i osobno dla trzech rodzajów przyrządów, bo każdy z nich podaje inną wielkość: poziom uśredniony wykładniczo, poziom równoważny albo poziom scałkowany.

Zastosowania

• Dobór przyrządu do pomiarów hałasu na stanowiskach pracy i w środowisku
• Sprawdzenie, czy posiadany miernik odpowiada klasie wymaganej przez normę metodyczną albo przepis
• Specyfikacja zakupowa aparatury pomiarowej dla laboratorium akustycznego
• Ocena cudzego sprawozdania: czy rodzaj i klasa przyrządu odpowiadają mierzonej wielkości

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 61672-1:2014-03 (dostępna w wersji POLSKIEJ i angielskiej; wprowadza EN 61672-1:2013 [IDT] oraz IEC 61672-1:2013 [IDT]; zastępuje PN-EN 61672-1:2005 wraz z poprawką PN-EN 61672-1:2005/Ap1:2007)

Tytuł (PL)

Elektroakustyka -- Mierniki poziomu dźwięku -- Część 1: Wymagania

Title (EN)

Electroacoustics — Sound level meters — Part 1: Specifications

Procedura krok po kroku

1. Ustalenie mierzonej wielkości

   Rozstrzygnij, czy potrzebny jest poziom z korekcją czasową, równoważny czy poziom ekspozycji. Jeden przyrząd może podawać wszystkie trzy — upewnij się, KTÓRĄ odczytujesz.

2. Ustalenie wymaganej klasy

   Sprawdź w normie metodycznej albo w przepisie, jakiej klasy przyrządu wymagają. Klasa niższa nie staje się dopuszczalna przez sprawność egzemplarza.

3. Sprawdzenie zgodności typu

   Zgodność z wymaganiami tej normy deklaruje producent na podstawie badań typu — sprawdź, czy deklaracja obejmuje właściwe wydanie normy.

4. Wzorcowanie egzemplarza

   Aktualne świadectwo wzorcowania. Deklaracja klasy dotyczy typu, nie stanu konkretnego przyrządu po latach pracy.

5. Sprawdzenie kalibratorem

   Przed serią pomiarów i po niej. Rozbieżność między sprawdzeniem początkowym a końcowym unieważnia serię.

6. Zapis w sprawozdaniu

   Podaj rodzaj i klasę przyrządu, numer świadectwa wzorcowania oraz pełne oznaczenie normy z rokiem.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Pomiar prowadzi się w hałasie — obowiązują te same środki ochrony słuchu co pracowników mierzonego stanowiska
• UWAGA MERYTORYCZNA: odczyt poziomu z korekcją czasową zamiast równoważnego daje wielkość, której ocena narażenia nie przewiduje — nowoczesny miernik podaje obie i rozstrzyga wybór odczytu, nie sam przyrząd
• UWAGA MERYTORYCZNA: sprawdzenie kalibratorem potwierdza czułość w jednym punkcie pasma, nie zgodność z wymaganiami klasy

Najczęstsze pytania