🌿 Miedź przyswajalna w glebie mineralnej — kolorymetria z dwukupralem albo absorpcyjna spektrometria atomowa przy 324,8 nm, PN-R-04017
Krótko: o co chodzi
Oznaczanie miedzi przyswajalnej w glebie mineralnej jedną z dwóch metod normy: kolorymetryczną z dwukupralem albo absorpcyjną spektrometrią atomową, z oceną zawartości według tabeli klas zależnej od ciężkości gleby. Badanie wykonuje się według normy PN-R-04017:1992 (wersja polska); STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 15-11-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; następcy w katalogu PKN nie ma. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Ocena zasobności gleb mineralnych w miedź przyswajalną — tabela klas dla gleb bardzo lekkich, lekkich, średnich i ciężkich (od 0,9 do 15,0 mg/kg), Nie dla gleb organicznych: publikacja KSChR podaje dla nich wyciąg 0,5 mol/dm³ HCl i granice 6,0 i 12,0 mg/kg.
W skrócie
- Norma: PN-R-04017:1992 (wersja polska)
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 4
- STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 15-11-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; następcy w katalogu PKN nie ma
- Wydanie (z karty PKN): PN-R-04017:1992, wersja polska; publikacja 30-06-1992, 4 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10
- Dwie metody (z karty): kolorymetryczna — żółty związek miedzi z dwukupralem w roztworze alkoholowym, środowisko kwaśne; AAS — 324,8 nm, lampa z katodą miedziową
Przegląd
STATUS (stan na 17.11.2026). Karta PKN PN-R-04017:1992 (wersja polska, publikacja 30-06-1992, 4 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10) ma nagłówek „Wycofana” i datę wycofania 15-11-2012; pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje” nie ma. Wyszukiwarka PKN na hasła „przyswajalnego” i „przyswajalnej” (odczyt 17.11.2026) pokazuje tylko normy tej samej serii — PN-R-04016 … PN-R-04025 z lat 1992–1997 i zmiany PN-R-04020:1994/Az1:2004 oraz PN-R-04022:1996/Az1:2002 — następcy nie ma. Wycofaną normę PKN nadal sprzedaje (plik i papier). Przepisu, który powoływałby tę normę jako metodę badania, nie ustaliliśmy. Tekstu normy nie mieliśmy.
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Opisano dwa rodzaje metod: metoda kolorymetryczna z dwukupralem i metoda absorbcyjnej spektrometrii atomowej. Metoda kolorymetryczna polega na pomiarze spektrofotometrycznym intensywności żółtego zabarwienia związku miedzi powstałego w wyniku reakcji miedzi z dwukupralem w roztworze alkoholowym w środowisku kwaśnym. Metoda druga polega na selektywnej absorpcji promieniowania o długości fali 324,8 nm emitowanego przez lampę z katodą miedziową przez atomy miedzi”. Karta nie mówi, czym sporządza się wyciąg z gleby ani czy w normie jest tabela ocen — tabelę dla miedzi przytacza publikacja KSChR z dopiskiem „Źródło: PKN, 1992”.
WYCIĄG I TECHNIKA — WEDŁUG PUBLIKACJI KRAJOWEJ STACJI CHEMICZNO-ROLNICZEJ. W. Lipiński (Krajowa Stacja Chemiczno-Rolnicza), „Zasobność gleb Polski w mikroelementy”, Studia i Raporty IUNG-PIB 34(8), 2013, s. 121–131: próbki gleby do badań mikroelementów stacje pobierały zgodnie z PN-R-04031:1997, a miedź, cynk, mangan, żelazo i bor oznaczały po ekstrakcji roztworem kwasu solnego o stężeniu 1 mol/dm³; miedź w glebach mineralnych — techniką AAS (tabela 8). Wspólny roztwór 1 mol/dm³ HCl wprowadzono w 1986 r. z inicjatywy IUNG; autor: „Mimo szerokiej krytyki, metoda została znormalizowana i do chwili obecnej jest stosowana w praktyce”. W latach 1965–1983 miedź wyciągano według Westerhoffa 0,43 N kwasem azotowym i oznaczano kolorymetrycznie. Wynik to zawartość „przyswajalna” w znaczeniu umownym — to, co przechodzi do tego wyciągu, a nie całkowita zawartość pierwiastka w glebie.
OCENA ZAWARTOŚCI — TABELA Z NORMY, WEDŁUG TEJ PUBLIKACJI. Tabela 4 publikacji („Źródło: PKN, 1992”), mg miedzi na kg gleby: gleba bardzo lekka — zawartość niska poniżej 0,9, średnia 0,9–2,5, wysoka powyżej 2,5; lekka — poniżej 1,6, 1,6–4,9, powyżej 4,9; średnia — poniżej 2,3, 2,3–6,7, powyżej 6,7; ciężka — poniżej 5,0, 5,0–15,0, powyżej 15,0. W latach 2009–2012 według tej oceny zawartość niską miało 34 %, średnią 57 %, a wysoką 9 % gleb przebadanych przez stacje (tabela 9 publikacji). Autor pisze w 2013 r., że są to „aktualnie obowiązujące liczby graniczne”; czy stacje stosują je w tej postaci dziś — nie ustaliliśmy. Dla gleb organicznych publikacja podaje osobną tabelę 7 z wyciągiem 0,5 mol/dm³ HCl: miedź niska poniżej 6,0, średnia 6,0–12,0, wysoka powyżej 12,0 mg/kg — to nie jest zakres tej normy.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Masy próbki, objętości i czasu ekstrakcji, sposobu przygotowania gleby, składu roztworu dwukupralu i długości fali pomiaru kolorymetrycznego, warunków pracy spektrometru poza długością fali z karty, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji — tekstu normy nie mieliśmy, a publikacja KSChR tego nie opisuje.
Zasada metody
Według karty normy miedź oznacza się jedną z dwóch metod: kolorymetrycznie — mierząc spektrofotometrem żółte zabarwienie związku miedzi z dwukupralem w roztworze alkoholowym w środowisku kwaśnym — albo absorpcyjną spektrometrią atomową, w której atomy miedzi pochłaniają promieniowanie 324,8 nm z lampy z katodą miedziową. Według publikacji Krajowej Stacji Chemiczno-Rolniczej (2013) wyciąg z gleby mineralnej sporządza się kwasem solnym 1 mol/dm³, a miedź oznacza techniką AAS. Wynik w mg/kg ocenia się tabelą klas dla czterech kategorii ciężkości gleby.
Zastosowania
- Ocena zasobności gleb mineralnych w miedź przyswajalną — tabela klas dla gleb bardzo lekkich, lekkich, średnich i ciężkich (od 0,9 do 15,0 mg/kg)
- Nie dla gleb organicznych: publikacja KSChR podaje dla nich wyciąg 0,5 mol/dm³ HCl i granice 6,0 i 12,0 mg/kg
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan na 17.11.2026) | wycofana 15-11-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; następcy w katalogu PKN nie ma |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-R-04017:1992, wersja polska; publikacja 30-06-1992, 4 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10 |
| Dwie metody (z karty) | kolorymetryczna — żółty związek miedzi z dwukupralem w roztworze alkoholowym, środowisko kwaśne; AAS — 324,8 nm, lampa z katodą miedziową |
| Wyciąg (według publikacji KSChR 2013, nie z karty) | kwas solny 1 mol/dm³ — wspólny dla Cu, Zn, Mn i Fe w glebach mineralnych, od 1986 r. |
| Granice klas — gleba bardzo lekka / lekka (mg/kg) | bardzo lekka: niska < 0,9, średnia 0,9–2,5, wysoka > 2,5; lekka: < 1,6, 1,6–4,9, > 4,9 |
| Granice klas — gleba średnia / ciężka (mg/kg) | średnia: niska < 2,3, średnia 2,3–6,7, wysoka > 6,7; ciężka: < 5,0, 5,0–15,0, > 15,0 |
Norma
- Numer normy
- PN-R-04017:1992 (wersja polska)
- Tytuł (PL)
- Analiza chemiczno-rolnicza gleby — Oznaczanie zawartości przyswajalnej miedzi
- Title (EN)
- Agricultural chemical analysis of soil — Determination of available copper content
Procedura krok po kroku
-
Status dokumentu
Karta PKN: norma wycofana 15-11-2012, bez wskazania następcy (stan na 17.11.2026). W sprawozdaniu oznaczenie z rokiem i metoda: PN-R-04017:1992, AAS albo kolorymetryczna.
-
Pobranie próbki i wyciąg
Próbki według PN-R-04031:1997; wyciąg z gleby mineralnej kwasem solnym 1 mol/dm³ (publikacja KSChR). Masy próbki i warunków NIE PODAJEMY.
-
Pomiar
Kolorymetrycznie z dwukupralem (żółte zabarwienie) albo AAS przy 324,8 nm (karta).
-
Ocena zawartości
Wynik w mg/kg; klasę odczytuje się z tabeli dla kategorii ciężkości gleby.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Spektrometr absorpcji atomowej | Metoda AAS z karty: 324,8 nm. Rodzaju płomienia i warunków karta nie podaje | — |
| Lampa z katodą miedziową | Z karty — źródło promieniowania 324,8 nm | — |
| Spektrofotometr | Dla metody kolorymetrycznej z dwukupralem. Długości fali NIE PODAJEMY | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Kwas solny, roztwór 1 mol/dm³ | 7647-01-0 | Roztwór ekstrakcyjny według publikacji KSChR (2013), nie według karty |
| Dwukupral | — | Odczynnik metody kolorymetrycznej (z karty): z miedzią daje żółty związek w roztworze alkoholowym, w środowisku kwaśnym. Stężenia i przygotowania NIE PODAJEMY |
| Roztwory wzorcowe miedzi | — | Do kalibracji obu metod. Stężeń NIE PODAJEMY |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Wykazu zagrożeń normy nie znamy — obowiązują karty charakterystyki użytych odczynników (kwas solny, roztwór alkoholowy dwukupralu)
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-R-04017:1992 (wersja polska) — „Analiza chemiczno-rolnicza gleby — Oznaczanie zawartości przyswajalnej miedzi”. Tytuł angielski: „Agricultural chemical analysis of soil — Determination of available copper content”.
Na czym polega ta metoda?
Według karty normy miedź oznacza się jedną z dwóch metod: kolorymetrycznie — mierząc spektrofotometrem żółte zabarwienie związku miedzi z dwukupralem w roztworze alkoholowym w środowisku kwaśnym — albo absorpcyjną spektrometrią atomową, w której atomy miedzi pochłaniają promieniowanie 324,8 nm z lampy z katodą miedziową. Według publikacji Krajowej Stacji Chemiczno-Rolniczej (2013) wyciąg z gleby mineralnej sporządza się kwasem solnym 1 mol/dm³, a miedź oznacza techniką AAS.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 15-11-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; następcy w katalogu PKN nie ma; Wydanie (z karty PKN): PN-R-04017:1992, wersja polska; publikacja 30-06-1992, 4 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10; Dwie metody (z karty): kolorymetryczna — żółty związek miedzi z dwukupralem w roztworze alkoholowym, środowisko kwaśne; AAS — 324,8 nm, lampa z katodą miedziową; Wyciąg (według publikacji KSChR 2013, nie z karty): kwas solny 1 mol/dm³ — wspólny dla Cu, Zn, Mn i Fe w glebach mineralnych, od 1986 r.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Spektrometr absorpcji atomowej, Lampa z katodą miedziową, Spektrofotometr.
Gdzie stosuje się to badanie?
Ocena zasobności gleb mineralnych w miedź przyswajalną — tabela klas dla gleb bardzo lekkich, lekkich, średnich i ciężkich (od 0,9 do 15,0 mg/kg); Nie dla gleb organicznych: publikacja KSChR podaje dla nich wyciąg 0,5 mol/dm³ HCl i granice 6,0 i 12,0 mg/kg.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Wykazu zagrożeń normy nie znamy — obowiązują karty charakterystyki użytych odczynników (kwas solny, roztwór alkoholowy dwukupralu).
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-R-04017.