🌿 Miedź przyswajalna w glebie mineralnej — kolorymetria z dwukupralem albo płomieniowa AAS przy 324,8 nm, PN-R-04017

Środowisko PN-R-04017

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Opisano dwa rodzaje metod: metoda kolorymetryczna z dwukupralem i metoda absorbcyjnej spektrometrii atomowej. Metoda kolorymetryczna polega na pomiarze spektrofotometrycznym intensywności żółtego zabarwienia związku miedzi powstałego w wyniku reakcji miedzi z dwukupralem w roztworze alkoholowym w środowisku kwaśnym. Metoda druga polega na selektywnej absorpcji promieniowania o długości fali 324,8 nm emitowanego przez lampę z katodą miedziową przez atomy miedzi". Karta nie mówi, czym sporządza się wyciąg z gleby ani czy tabela ocen jest w tej normie — tabelę dla miedzi przytacza drugie źródło z dopiskiem „PKN, 1992".

STATUS (stan karty na 28.09.2026). Karta ma nagłówek „Wycofana" i wiersz „Data wycofania: 15-11-2012". Pól „Zastąpiona przez" i „Zastępuje" nie ma. Wydanie: publikacja 30-06-1992, 4 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10. Wyszukiwarka PKN (29.09.2026) na hasło „przyswajalnej" pokazuje tylko tę normę, a na hasło „przyswajalnego" — tylko normy tej samej serii (PN-R-04016 … PN-R-04025 z lat 1992–1997 i dwie zmiany do nich) — następcy NIE USTALILIŚMY. Przepisu, który powoływałby tę normę jako metodę badania, NIE USTALILIŚMY.

WYCIĄG I TECHNIKA — WEDŁUG PUBLIKACJI KRAJOWEJ STACJI CHEMICZNO-ROLNICZEJ. W. Lipiński, „Zasobność gleb Polski w mikroelementy", Studia i Raporty IUNG-PIB 34(8), 2013: w stacjach chemiczno-rolniczych miedź w glebach mineralnych oznacza się po ekstrakcji kwasem solnym 1 mol/dm³, techniką AAS; w latach 1965–1983 wyciągano ją według Westerhoffa 0,43 N kwasem azotowym i oznaczano kolorymetrycznie. Wspólny roztwór 1 mol/dm³ HCl dla miedzi, cynku, manganu i żelaza wprowadzono w 1986 r. „Przyswajalna" znaczy tu: przechodząca do tego wyciągu — nie całkowita zawartość miedzi w glebie.

OCENA ZAWARTOŚCI — TABELA Z NORMY. Publikacja KSChR, tabela 4 („Źródło: PKN, 1992"), mg miedzi na kg gleby: bardzo lekka — niska poniżej 0,9, średnia 0,9–2,5, wysoka powyżej 2,5; lekka — poniżej 1,6, 1,6–4,9, powyżej 4,9; średnia — poniżej 2,3, 2,3–6,7, powyżej 6,7; ciężka — poniżej 5,0, 5,0–15,0, powyżej 15,0. W latach 2009–2012 według tej oceny 34 % gleb przebadanych przez stacje miało zawartość niską, 57 % średnią i 9 % wysoką (tabela 9 publikacji). Autor pisze w 2013 r. (s. 122): „Aktualnie obowiązujące liczby graniczne stosowane do wyceny gleb pod względem zasobności w mikroelementy przedstawiono w tab. 1-7 (…)"; czy stacje stosują je dziś — NIE USTALILIŚMY. Dla gleb organicznych ta sama publikacja podaje inny wyciąg (0,5 mol/dm³ HCl) i inne granice: niska poniżej 6,0, średnia 6,0–12,0, wysoka powyżej 12,0 mg/kg.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru R-04017: 16 pozycji u 16 laboratoriów — tych samych, które powołują normy o cynku, manganie i żelazie przyswajalnym. Postaci: „PN-R-04017:1992" — 10 laboratoriów; „PN-92/R-04017" — 6 (AB 317, AB 333, AB 759, AB 789, AB 798, AB 921). Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-R-04017" i pokaże 10 laboratoriów; sześciu z zapisem „PN-92/R-04017" nie zobaczy. Technikę zapisują wszystkie jednakowo: płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS). Metody kolorymetrycznej z dwukupralem nie zapisuje żadne. AB 317 obejmuje tą normą „gleby mineralne i organiczne" i powołuje obok niej instrukcję własną (IB.19 z 04.04.2017). Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026): wszystkie 16 pozycji stoją w obowiązujących wydaniach z takim samym zakresem jak w kopii i żadna nie jest zawieszona.

PUNKTY NORMY W ZAKRESACH — ŚLAD DWÓCH METOD. Laboratoria z techniką FAAS powołują punkty 1, 2 i 4 (AB 312, AB 317, AB 921) albo sam punkt 4 (AB 1172), a wyłączają punkt 3 (AB 759; AB 787 — „pkt. 3 i 4.8"). Zgodnie z kolejnością na karcie wygląda to na podział: punkt 3 — metoda kolorymetryczna, punkt 4 — AAS; tekstu normy nie mieliśmy, więc to wniosek z zapisów, nie cytat. Wyjątek: AB 930 powołuje „pkt. 1, 2, 3" przy technice FAAS. AB 333 wyłącza „pkt. 3.5" — tak samo w normach o cynku, manganie i żelazie. Co zawierają punkty 3.5 i 4.8 — NIE USTALILIŚMY.

ZAKRESY A GRANICE KLAS — MIEJSCE NA WYNIK, KTÓREGO NIE DA SIĘ ZAKLASYFIKOWAĆ. Dziesięć laboratoriów zaczyna zakres powyżej 0,9 mg/kg — granicy zawartości niskiej w glebie bardzo lekkiej: AB 284, AB 312, AB 317, AB 759, AB 779, AB 787, AB 1172, AB 1186 (od 1,0), AB 921 (od 1,2) i AB 930 (od 3,0); AB 930 także powyżej granic dla gleby lekkiej (1,6) i średniej (2,3). Od 0,9 mg/kg albo niżej zaczynają AB 333 (0,75), AB 798 i AB 823 (0,5), AB 789 (0,6), AB 277 (0,8) i AB 827 (0,9). Na górze AB 277 i AB 1172 kończą zakres na 10,0 mg/kg — poniżej 15,0 mg/kg, granicy zawartości wysokiej w glebie ciężkiej; AB 921 kończy na 16. Wynik poza zakresem przy takiej glebie nie rozstrzyga klasy.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (4 strony). Nie podajemy masy próbki, warunków ekstrakcji, składu roztworu dwukupralu i długości fali pomiaru kolorymetrycznego, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji.

Zasada metody

Według karty normy miedź oznacza się jedną z dwóch metod: kolorymetrycznie — mierząc spektrofotometrem żółte zabarwienie związku miedzi z dwukupralem w roztworze alkoholowym w środowisku kwaśnym — albo absorpcyjną spektrometrią atomową, w której atomy miedzi pochłaniają promieniowanie 324,8 nm z lampy z katodą miedziową. Według publikacji KSChR (2013) w stacjach chemiczno-rolniczych wyciąg z gleby mineralnej sporządza się kwasem solnym 1 mol/dm³, a miedź oznacza techniką AAS. Wynik w mg/kg ocenia się tabelą klas dla czterech kategorii ciężkości gleby. Warunków ekstrakcji NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Ocena zasobności gleb mineralnych w miedź przyswajalną dla doradztwa nawozowego — w zakresach akredytacji wyłącznie stacje oceny gleb rolniczych (16 laboratoriów), wszystkie metodą AAS
• Ocena według tabeli klas: granice zależą od kategorii ciężkości gleby (od 0,9 do 15,0 mg/kg)
• Nie dla gleb organicznych: publikacja KSChR podaje dla nich wyciąg 0,5 mol/dm³ HCl i granice 6,0 i 12,0 mg/kg; AB 317 obejmuje tą normą także gleby organiczne

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-R-04017:1992 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Analiza chemiczno-rolnicza gleby — Oznaczanie zawartości przyswajalnej miedzi

Title (EN)

Agricultural chemical analysis of soil — Determination of available copper content

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: norma wycofana 15-11-2012, bez wskazania następcy (stan karty na 28.09.2026). W sprawozdaniu podaje się pełne oznaczenie z rokiem i metodę: PN-R-04017:1992, AAS albo kolorymetryczna.

2. Wyciąg

   Glebę mineralną ekstrahuje się kwasem solnym 1 mol/dm³ (według publikacji KSChR). Masy próbki i warunków NIE PODAJEMY.

3. Pomiar — wariant AAS

   W wyciągu oznacza się miedź absorpcyjną spektrometrią atomową przy 324,8 nm, z lampą z katodą miedziową.

4. Pomiar — wariant kolorymetryczny

   Miedź przeprowadza się w żółty związek z dwukupralem w roztworze alkoholowym w środowisku kwaśnym i mierzy intensywność zabarwienia spektrofotometrem. W zakresach akredytacji tego wariantu nie zapisuje żadne laboratorium.

5. Wynik i ocena

   Zawartość miedzi w mg/kg ocenia się tabelą dla kategorii ciężkości gleby. Wynik poniżej zakresu laboratorium, które zaczyna od 1,0 mg/kg, nie rozstrzyga klasy gleby bardzo lekkiej (granica 0,9 mg/kg).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Kwas solny jest żrący — pracuje się w rękawicach i okularach, pod wyciągiem; obowiązuje karta charakterystyki
• Metoda kolorymetryczna wymaga roztworu alkoholowego — łatwopalnego; obowiązują karty charakterystyki użytych odczynników
• UWAGA MERYTORYCZNA: klasa zawartości zależy od kategorii ciężkości gleby — w sprawozdaniu musi stać kategoria, bez niej wynik w mg/kg nie daje oceny

Najczęstsze pytania