🌿 Miedź i jej związki — dymy i pyły — w powietrzu na stanowiskach pracy: filtr membranowy, wymywanie dymów wodą, mineralizacja nierozpuszczalnej części (pyłów) stężonym kwasem azotowym(V), płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS); najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 0,02 mg/m³, NDS 0,2 mg/m³ (w przeliczeniu na Cu); PN-Z-04106-3:2002 (wycofana 30-01-2020)

Środowisko PN-Z-04106-3

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na przepuszczeniu znanej ilości powietrza przez filtr membranowy w celu osadzenia na nim dymów i pyłów miedzi i jej związków. Filtr z pobraną próbką umieszcza się w zestawie filtracyjnym i wymywa wodą dymy miedzi, pozostałą nierozpuszczalną część próbki zawierającą pyły miedzi mineralizuje się przy użyciu stężonego kwasu azotowego (V). Miedź w otrzymanych roztworach oznacza się metodą płomieniową absorpcyjnej spektrometrii atomowej. Najmniejsze stężenie miedzi, jakie można oznaczyć tą metodą wynosi 0,02 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu). Tekstu normy (7 stron) nie mieliśmy; artykułu CIOP z tą metodą nie czytaliśmy.

WARTOŚĆ NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 394: „Miedź [7440-50-8] i jej związki nieorganiczne – w przeliczeniu na Cu” — NDS 0,2 mg/m³, bez NDSCh i bez rozdziału na dymy i pyły. Najmniejsze stężenie oznaczalne według karty, 0,02 mg/m³, to 10 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04106-3:2002 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 21-03-2002, data wycofania 30-01-2020, 7 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04106-3” i „miedzi i jej związków” (04.10.2026) nie pokazuje aktualnej normy dla miedzi na stanowiskach pracy — spośród norm o miedzi w powietrzu zwraca tylko PN-Z-04254:1997 dla metali ciężkich (Pb, Cd, Cu, Cr, Mn, Ni) w pyle zawieszonym w powietrzu atmosferycznym (imisja), która stanowisk pracy nie dotyczy. Całą serię PN-Z-04106, razem ze starszym arkuszem PN-Z-04106-02:1979, opisuje osobny wpis tej bazy: „Miedź i jej związki w powietrzu stanowisk pracy — AAS, seria PN-Z-04106 (obie normy wycofane)”.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04106-3 stoi w 17 rekordach u 15 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 15.07.2025 do 01.10.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 17 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postać „PN-Z-04106-3:2002” — 12 laboratoriów bez dopisków; AB 1065 — „z wyłączeniem pkt 9.1” (dwie pozycje); AB 340 — „z wyłączeniem punktu 9.1 i 10.1”; AB 719 — „PN-Z-04106-3:2002 pkt 7” obok procedury PA-29 wydanie 18 z 30.01.2026 r. „z wyłączeniem pkt. 3.6”. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04106-3”) pokazuje wszystkie 15 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, próbki powietrza pobrane na filtry. Wielkość: stężenie (zawartość) miedzi i jej związków nieorganicznych w przeliczeniu na Cu (u AB 975 i AB 438 — frakcja wdychalna). Zakresy w mg/m³: 0,0014–0,5 (AB 875), 0,003–3,5 (AB 1037), 0,003–4,0 (AB 340), 0,003–6,9 (AB 849), 0,005–1,0 (AB 1302), 0,005–2,4 (AB 940), 0,007–0,6 (AB 647), 0,007–0,95 (AB 975), 0,010–0,69 (AB 418), 0,014–0,486 (AB 1257), 0,014–0,72 (AB 882), 0,014–1,4 (AB 1065), 0,017–0,43 (AB 821); w próbce: 0,002–0,288 mg (AB 438, stężenie z obliczeń), 0,00050–5,00 mg (AB 719). Technika: płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS) — 14 laboratoriów; AB 719 — emisyjna spektrometria atomowa z plazmą indukcyjnie sprzężoną (ICP-OES).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma jest wycofana od 30-01-2020, a karta nie wskazuje następczyni; 15 laboratoriów ma ją w zakresach wydanych od lipca 2025 r. — zamawiający powinien wiedzieć, że wynik powstaje według normy wycofanej z katalogu PKN. Drugie — granica oznaczalności: według karty najmniejsze stężenie oznaczalne tą metodą to 0,02 mg/m³; wszystkie 13 laboratoriów z zakresem w mg/m³ podaje dolną granicę niższą (od 0,0014 do 0,017 mg/m³), co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Trzecie — dymy i pyły: norma rozdziela próbkę na część rozpuszczalną w wodzie (dymy) i nierozpuszczalną (pyły) i oznacza miedź w obu roztworach, a NDS z wykazu dotyczy łącznie miedzi i jej związków nieorganicznych — jak łączy się oba wyniki, karta nie mówi, i tego NIE PODAJEMY. Czwarte — wyłączenia: AB 1065 i AB 340 wyłączają punkt 9.1 (AB 340 także 10.1), a AB 719 powołuje tylko punkt 7 i oznacza miedź techniką ICP-OES; treści tych punktów bez tekstu normy NIE PODAJEMY.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, rodzaju filtra, zestawu filtracyjnego, sposobu mineralizacji, długości fali, warunków pomiaru ani obliczeń. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04106-3:2002 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Znaną ilość powietrza ze stanowiska pracy przepuszcza się przez filtr membranowy, na którym osadzają się dymy i pyły miedzi i jej związków. Filtr umieszcza się w zestawie filtracyjnym i wymywa wodą dymy miedzi; pozostałą nierozpuszczalną część próbki (pyły) mineralizuje się stężonym kwasem azotowym(V). Miedź w obu roztworach oznacza się płomieniową absorpcyjną spektrometrią atomową; wynik w przeliczeniu na Cu porównuje się z NDS 0,2 mg/m³. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 0,02 mg/m³. Norma jest wycofana (30-01-2020); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — miedź i jej związki nieorganiczne (dymy i pyły) w przeliczeniu na Cu — w aktualnych zakresach 15 laboratoriów, mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,2 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 394 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04106-3:2002

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości miedzi i jej związków — Oznaczanie dymów i pyłów miedzi i jej związków na stanowiskach pracy metodą płomieniowej absorpcyjnej spektrometrii atomowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for copper and its compounds — Determination of fumes and dusts of copper and its compounds at workplaces by flame atomic absorption spectrometry

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04106-3:2002 wycofana 30-01-2020, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).

2. Pobieranie

   Znana ilość powietrza przez filtr membranowy; szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Rozdział i mineralizacja

   Wymywanie dymów wodą w zestawie filtracyjnym; mineralizacja pyłów stężonym kwasem azotowym(V).

4. Pomiar, wynik i ocena

   FAAS w obu roztworach; stężenie w przeliczeniu na Cu porównane z NDS 0,2 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie 0,02 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Praca ze stężonym kwasem azotowym(V) przy mineralizacji i z płomieniem spektrometru — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 30-01-2020; dolna granica poniżej 0,02 mg/m³ wymaga warunków innych niż w normie

Najczęstsze pytania