🌿 Metanol w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID), PN-Z-04476

Środowisko PN-Z-04476

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania par metanolu (nr CAS: 67-56-1) w powietrzu na stanowiskach pracy, z zastosowaniem chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarnohigienicznych. Najmniejsze stężenie metanolu, jakie można oznaczyć w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonania oznaczania opisanych w normie, wynosi 10 mg/m3 (dla próbki powietrza o objętości 5 l)." Sposobu pobierania próbek karta nie podaje; w zakresach części laboratoriów przedmiotem są próbki powietrza pobrane na rurki z sorbentem, u AB 875 także do roztworu pochłaniającego.

STATUS (stan karty na 29.09.2026). Karta PN-Z-04476:2016-10 (wersja polska) nie ma adnotacji o wycofaniu — norma AKTUALNA. Publikacja 19-10-2016, 8 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; pola „Zastępuje" karta nie ma. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04476" (29.09.2026) pokazuje tylko tę normę. Wcześniejsza norma o metanolu na stanowiskach pracy — PN-Z-04028-01:1981 „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości alkoholu metylowego — Oznaczanie alkoholu metylowego na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej" (pochłanianie par w wodzie destylowanej i chromatografia roztworu) — ma według karty etykietę „Wycofana" i datę wycofania 17-10-2011.

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS — załącznik do rozporządzenia z 12 czerwca 2018 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 359 „Metanol" [67-56-1]: NDS 100 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³, oznakowanie „skóra". Według objaśnienia wykazu oznakowanie „skóra" znaczy, że „wchłanianie substancji przez skórę może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową". Najmniejsze stężenie oznaczalne według karty (10 mg/m³) to dokładnie jedna dziesiąta NDS. O metodzie mówi § 16 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tekst jednolity — Dz.U. 2025 poz. 949): „Badania i pomiary wykonuje się zgodnie z metodami określonymi w Polskich Normach, a w przypadku braku takich norm, metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria, o których mowa w § 15 ust. 1 i ust. 2 pkt 1". Ta norma jest aktualną Polską Normą; przepis nie wymienia jej z nazwy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 04476: 14 pozycji u 12 laboratoriów. Postaci: „PN-Z-04476:2016-10" — 11 laboratoriów (u AB 882 z procedurą PB-01, a w drugiej pozycji z PB-10 i spektrometrią mas; u AB 1854 z instrukcją IR-23; u AB 875 razem z wycofaną PN-81/Z-04028.01), „PN-Z-04476:2016" bez miesiąca — AB 886. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-Z-04476" i pokazuje wszystkie 12 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 12. AB 875 powołuje tę normę także poza środowiskiem pracy: w pozycji „Środowisko ogólne — próbki gazów odlotowych pobrane do roztworu pochłaniającego / na rurki z sorbentem", masa metanolu (0,080–6,0) mg w próbce, razem z procedurą PB 272 i PN-EN 13649:2005 (zakres PCA wyd. nr 22 z 29.01.2026); karta mówi o powietrzu na stanowiskach pracy. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 05.01.2026 do 17.09.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach i każdy zakres liczbowy z kopii występuje w aktualnym dokumencie. Pozycja AB 1226 (wyd. nr 26 z 17.09.2026, przedmiot „Środowisko pracy - powietrze *") jest zawieszona: przypis „*) Akredytacja zawieszona na wniosek podmiotu w części zakresu oznaczonego pogrubioną kursywą od 10.06.2026 r. do 07.12.2026 r.".

TECHNIKA I ZAKRESY. Chromatografia gazowa z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym (GC-FID) — wszystkie 12 laboratoriów; AB 882 ma drugą pozycję ze spektrometrią mas (GC-MS). Dolne granice w mg/m³: od 0,32 (AB 1642) i 0,60 (AB 886) przez 2,78 (AB 1302), 3,4 (AB 849), 5,25 (AB 340), 6,0 (AB 863), 7,05 (AB 882) i 8,0 (AB 875) do 10 mg/m³ (AB 632, AB 1144, AB 1226) — u wszystkich nie wyżej niż jedna dziesiąta NDS. Górne: od 200 mg/m³ (AB 1226) i 400 (AB 849, AB 1642) do 3700 (AB 1144) i 7123 mg/m³ (AB 882, GC-MS). U AB 1226 zakres kończy się poniżej NDSCh (300 mg/m³) — wynik wyższy leży poza zakresem akredytacji, a sama pozycja jest do 07.12.2026 zawieszona. AB 1854 podaje tylko masę metanolu w próbce (90–3500 µg).

OBOK TEJ NORMY. Przy metanolu na stanowiskach pracy kopia ma poza tą normą (pełna lista): wycofaną PN-Z-04028-01:1981 — AB 875 (w pozycji razem z tą normą), AB 481 (zapis „PN-81/Z-04028.01") i AB 1168; PN-66/Z-04038 „Metoda oznaczania zawartości alkoholu metylowego w powietrzu" — AB 865, z metodą spektrofotometryczną (według karty PKN wycofana 16-01-2006; wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04038" pokazuje wydania 1966 i 1955, oba z etykietą „Wycofana", odczyt 29.09.2026); metodę z kwartalnika „Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy" 2014, nr 3(81), s. 89–101 — AB 484 i AB 647 (u AB 647 zapis „2014, Zeszyt nr 81", w osobnej pozycji obok procedury PB-14); procedury własne AB 438, AB 632 (PB-32, w osobnej pozycji obok pozycji z tą normą), AB 647, AB 719, AB 746, AB 802, AB 863, AB 869, AB 1037, AB 1072 i AB 1257; zapis ogólny „Normy, Procedury badawcze" (AB 934). Wyszukiwanie po słowie „metanol" łapie też fenylometanol (alkohol benzylowy) i 2-furylometanol (alkohol furfurylowy) — to inne związki i w tej liście ich nie ma.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (8 stron). Nie podajemy sorbentu, strumienia powietrza, desorpcji, kolumn i warunków chromatografii, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji.

Zasada metody

Według karty normy pary metanolu w powietrzu na stanowisku pracy oznacza się chromatografią gazową z detekcją płomieniowo-jonizacyjną; najmniejsze oznaczalne stężenie to 10 mg/m³ dla próbki powietrza o objętości 5 l. Wynik porównuje się z NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 359). Sorbentu, desorpcji i warunków chromatografii NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Pomiary par metanolu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 359)
• W zakresach akredytacji: 12 laboratoriów, wszystkie z GC-FID; AB 875 stosuje normę także do gazów odlotowych

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04476:2016-10 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie metanolu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną

Title (EN)

Air purity protection — Determination of methanol at workplaces by gas chromatography with flame ionisation detection

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: PN-Z-04476:2016-10 aktualna (stan karty na 29.09.2026).

2. Pobranie próbki

   Karta podaje oznaczalność dla 5 l powietrza; w zakresach — rurki z sorbentem. Strumienia i czasu NIE PODAJEMY.

3. Analiza chromatograficzna

   Chromatografia gazowa z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym; najmniejsze oznaczalne stężenie 10 mg/m³ (z karty).

4. Wynik

   Stężenie metanolu w mg/m³; w zakresach wielu laboratoriów także masa w próbce.

5. Ocena

   Porównanie z NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³. Oznakowanie „skóra": pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Metanol jest łatwopalny i toksyczny, a w wykazie NDS ma oznakowanie „skóra" — praca z roztworami wzorcowymi pod wyciągiem; obowiązuje karta charakterystyki
• UWAGA MERYTORYCZNA: przed zleceniem sprawdź, czy pozycja laboratorium nie jest zawieszona i czy jego zakres obejmuje NDSCh (300 mg/m³) — u AB 1226 oba warunki nie są spełnione

Najczęstsze pytania