🌿 Metanol (alkohol metylowy) w powietrzu na stanowiskach pracy — pochłanianie par w wodzie destylowanej, chromatografia gazowa; NDS 100 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³, „skóra”; PN-Z-04028-01:1981 (wycofana 17-10-2011)

Środowisko PN-Z-04028-01

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Opisano metodę polegającą na pochłonięciu par alkoholu metylowego w wodzie destylowanej i chromatografowaniu otrzymanego roztworu. Podano aparaturę i przyrządy, odczynniki i roztwory, sposób pobierania próbek, warunki pracy chromatografu, sporządzanie krzywej wzorcowej oraz obliczanie wyniku oznaczania” (na karcie bez kropki na końcu). Karta nie podaje oznaczalności, detektora ani objętości powietrza. Tekstu normy (2 strony) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP notuje artykuł „Metanol” w kwartalniku „Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy” nr 3(81) z 2014 r. — nie czytaliśmy go.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 359: „Metanol [67-56-1]” — NDS 100 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³, notacja „skóra”, bez dopisku o frakcji; substancja nie występuje w przepisach przejściowych § 2. Karta tej normy oznaczalności nie podaje; karta PN-Z-04476:2016-10 — 10 mg/m³ dla 5 l powietrza, czyli 10 % NDS.

STATUS (stan kart na 05.10.2026). Karta PN-Z-04028-01:1981 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana” bez wskazania normy zastępującej: publikacja 14-12-1981, data wycofania 17-10-2011, 2 strony, grupa cenowa A, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30. Karta PN-Z-04476:2016-10 („… Oznaczanie metanolu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną”) nie ma nagłówka „Wycofana” ani pola „Zastępuje”: publikacja 19-10-2016, 8 stron; opisuje ją osobny wpis tej bazy. Wyszukiwarka PKN (05.10.2026): pod hasłem „PN-Z-04028” — 2 arkusze serii „Badania zawartości alkoholu metylowego”: -00:1981 (postanowienia ogólne i zakres normy) i -01:1981, oba z etykietą „Wycofana”; pod hasłem „alkoholu metylowego” (50 pierwszych wyników) o metanolu w powietrzu — oprócz tej serii tylko wycofane PN-Z-04038:1955 i PN-Z-04038:1966; pod hasłami „metanolu” i „metanol” jedyną normą o metanolu w powietrzu na stanowiskach pracy jest PN-Z-04476:2016-10.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04028-01 stoi w 5 rekordach u 3 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 29.01.2026 do 22.04.2026) — w 5 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-81/Z-04028.01” — AB 481 (trzy pozycje; przy gazach odlotowych razem z PN-Z-04008-4:1999) i AB 875 (razem z aktualną PN-Z-04476:2016-10 w jednej pozycji); „PN-Z-04028-01:1981” — AB 1168. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów zaczynających się od wpisanego hasła: „PN-81/Z-04028.01” pokazuje 2 laboratoria, „PN-Z-04028-01” — 1, razem 3 — tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 05.10.2026). PN-Z-04476:2016-10 ma w zakresie według kopii bazy 12 laboratoriów, w tym AB 875.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). AB 481 — trzy pozycje, wszystkie z próbkami pobranymi do roztworu pochłaniającego: środowisko pracy, powietrze — stężenie i zawartość metanolu 4–400 mg/m³ (10–1000 µg w próbce); pomieszczenia w budynkach mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej — zawartość metanolu 10–1000 µg w próbce; środowisko ogólne, gazy odlotowe — zawartość metanolu 10–1000 µg w próbce. AB 875 — środowisko pracy, powietrze, próbki pobrane do roztworu pochłaniającego i na rurki z sorbentem: 8,0–600 mg/m³ (0,080–6,0 mg w próbce). AB 1168 — środowisko pracy, powietrze: 1,39–600 mg/m³. Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — wszystkie pozycje.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — norma wycofana: od 17-10-2011 ta norma nie obowiązuje; sprawozdanie powinno wprost odnotować normę wycofaną. Drugie — dwie normy w jednej pozycji: AB 875 powołuje razem starą i aktualną normę, a przedmiot obejmuje zarówno roztwór pochłaniający, jak i rurki z sorbentem; z zakresu nie wynika, który sposób pobierania odpowiada której normie — karta starej normy mówi o pochłanianiu w wodzie destylowanej. Trzecie — inny przedmiot: AB 481 stosuje normę „na stanowiskach pracy” także do powietrza w pomieszczeniach i do gazów odlotowych (tam razem z PN-Z-04008-4:1999), z wynikiem tylko w µg w próbce; wartości NDS nie są dla tych przedmiotów wartością odniesienia. Czwarte — granica oznaczalności: karta jej nie podaje, więc zakresów laboratoriów (od 1,39 mg/m³) nie da się z nią porównać.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy oznaczalności, objętości wody, rodzaju naczynia do pochłaniania, objętości ani strumienia pobierania powietrza, detektora według normy, kolumny, warunków chromatografu, krzywej wzorcowej ani obliczeń, choć karta mówi, że norma je zawiera. Nie twierdzimy, że PN-Z-04476:2016-10 zastąpiła tę normę — karty tego nie mówią. Nie podajemy treści PN-Z-04008-4:1999 — nie sprawdzaliśmy jej karty. Treści artykułu CIOP z 2014 r. nie podajemy — nie czytaliśmy go.

Zasada metody

Pary alkoholu metylowego (metanolu) z powietrza stanowiska pracy pochłania się w wodzie destylowanej, a otrzymany roztwór chromatografuje (karta PKN); norma podaje też krzywą wzorcową i obliczanie wyniku. Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Norma jest wycofana od 17-10-2011; aktualna dla metanolu jest PN-Z-04476:2016-10.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — metanol — w aktualnych zakresach 3 laboratoriów mimo wycofania normy (aktualna PN-Z-04476:2016-10 — u 12, w tym AB 875)
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³, z notacją „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 359 wykazu); u AB 481 także powietrze w pomieszczeniach i gazy odlotowe

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04028-01:1981

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości alkoholu metylowego — Oznaczanie alkoholu metylowego na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for methyl alcohol content — Determination of methyl alcohol at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Pochłanianie par alkoholu metylowego w wodzie destylowanej (karta PKN); objętości i strumienia NIE PODAJEMY.

2. Wzorcowanie

   Krzywa wzorcowa (karta PKN); stężeń wzorców NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa otrzymanego roztworu (karta PKN); w zakresach — GC-FID; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie metanolu w mg/m³; porównanie z NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Metanol — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana od 17-10-2011 — aktualna jest PN-Z-04476:2016-10; AB 875 powołuje obie normy w jednej pozycji

Najczęstsze pytania