🌿 Metanol (alkohol metylowy) w powietrzu na stanowiskach pracy — pochłanianie par w wodzie destylowanej, chromatografia gazowa; NDS 100 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³, „skóra”; PN-Z-04028-01:1981 (wycofana 17-10-2011)
Krótko: o co chodzi
Krajowa norma z 1981 roku o oznaczaniu alkoholu metylowego (metanolu) w powietrzu na stanowiskach pracy: pochłanianie par w wodzie destylowanej i chromatografia gazowa roztworu. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04028-01:1981 (wersja polska, wycofana 17-10-2011); STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 17-10-2011, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualna dla metanolu PN-Z-04476:2016-10 (karta bez pola „Zastępuje”). Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Ocena narażenia na metanol w powietrzu na stanowiskach pracy wobec NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 359); norma wycofana — aktualna jest PN-Z-04476:2016-10.
W skrócie
- Norma: PN-Z-04028-01:1981 (wersja polska, wycofana 17-10-2011)
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 4
- STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 17-10-2011, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualna dla metanolu PN-Z-04476:2016-10 (karta bez pola „Zastępuje”)
- Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04028-01:1981, wersja polska; publikacja 14-12-1981, 2 strony, KT 159, ICS 13.040.30
- Zasada (karta PKN, CIOP-PIB 2014): pochłanianie par w wodzie destylowanej w płuczkach; GC-FID; norma nie spełniała wymagań PN-EN 482 (CIOP-PIB 2014)
Przegląd
STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PKN PN-Z-04028-01:1981 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 14-12-1981, data wycofania 17-10-2011, 2 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; pola „Zastąpiona przez” karta nie ma. Aktualna norma dla metanolu to PN-Z-04476:2016-10 („Oznaczanie metanolu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną”, publikacja 19-10-2016, 8 stron, bez adnotacji o wycofaniu, najmniejsze oznaczalne stężenie 10 mg/m³ dla 5 l powietrza); jej karta nie ma pola „Zastępuje”.
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Opisano metodę polegającą na pochłonięciu par alkoholu metylowego w wodzie destylowanej i chromatografowaniu otrzymanego roztworu. Podano aparaturę i przyrządy, odczynniki i roztwory, sposób pobierania próbek, warunki pracy chromatografu, sporządzanie krzywej wzorcowej oraz obliczanie wyniku oznaczania”. Artykuł CIOP-PIB z 2014 r. opisuje tę normę tak: „Metoda ta polega na pochłanianiu par metanolu w wodzie zawartej w płuczkach. Roztwór z płuczek analizowano chromatograficznie (GC-FID). Omawiana norma nie spełnia wymagań normy PN-EN 482:2012E dotyczącej charakterystyki procedur pomiarów czynników chemicznych” — i to był powód opracowania nowej procedury.
WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 359 „Metanol” [67-56-1]: NDS 100 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³, oznakowanie „skóra”; przepisy przejściowe aktów zmieniających tej substancji nie wymieniają. Najmniejsze stężenie oznaczalne według karty PN-Z-04476:2016-10 (10 mg/m³) to 1/10 NDS; karta normy z 1981 r. oznaczalności nie podaje. § 16 rozporządzenia o badaniach i pomiarach (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 949) każe stosować metody z Polskich Norm, a w ich braku — metody rekomendowane i zwalidowane przez laboratoria z § 15.
DRUGIE ŹRÓDŁA PRZEBIEGU (liczby tych źródeł, nie tej normy). Procedura CIOP-PIB z 2014 r. (A. Jeżewska, A. Woźnica, Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy nr 3(81)) zastępuje pochłanianie w wodzie adsorpcją na węglu aktywnym (dwie rurki szeregowo, 400 mg i 200 mg, do 5 l powietrza ze strumieniem nie większym niż 50 ml/min), desorpcją 2,5 ml mieszaniny disiarczku węgla i N,N-dimetyloformamidu (1 : 1) i analizą GC-FID; zakres 10–200 mg/m³ — ta sama oznaczalność, którą podaje karta PN-Z-04476:2016-10. Metoda NIOSH 2000 (1998) stosuje rurkę z żelem krzemionkowym (100 mg i 50 mg), 1–5 l powietrza, desorpcję 1 ml wody z propan-2-olem (95 : 5) i GC-FID; próbki przechowuje się w 5 °C.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04028-01:1981 nie mieliśmy — nie podajemy objętości wody, typu płuczek, objętości ani strumienia pobierania powietrza, kolumny, warunków chromatografu, krzywej wzorcowej, obliczeń ani oznaczalności, choć karta mówi, że norma je zawiera. Liczby procedury CIOP-PIB i metody NIOSH nie są liczbami tej normy.
Zasada metody
Pary alkoholu metylowego pochłania się w wodzie destylowanej i otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN); według opisu CIOP-PIB z 2014 r. pochłanianie odbywało się w płuczkach, a analiza — z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym. Wynik porównuje się z NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 359).
Zastosowania
- Ocena narażenia na metanol w powietrzu na stanowiskach pracy wobec NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 359); norma wycofana — aktualna jest PN-Z-04476:2016-10
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan na 18.11.2026) | wycofana 17-10-2011, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualna dla metanolu PN-Z-04476:2016-10 (karta bez pola „Zastępuje”) |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-Z-04028-01:1981, wersja polska; publikacja 14-12-1981, 2 strony, KT 159, ICS 13.040.30 |
| Zasada (karta PKN, CIOP-PIB 2014) | pochłanianie par w wodzie destylowanej w płuczkach; GC-FID; norma nie spełniała wymagań PN-EN 482 (CIOP-PIB 2014) |
| Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik | NDS 100 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³, oznakowanie „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 359 |
| Procedura CIOP-PIB 2014 (podstawa następczyni) | węgiel aktywny 400 + 200 mg; do 5 l, ≤ 50 ml/min; 2,5 ml disiarczku węgla z N,N-dimetyloformamidem (1 : 1); GC-FID; 10–200 mg/m³ |
Norma
- Numer normy
- PN-Z-04028-01:1981 (wersja polska, wycofana 17-10-2011)
- Tytuł (PL)
- Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości alkoholu metylowego — Oznaczanie alkoholu metylowego na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej
- Title (EN)
- Air purity protection — Tests for methyl alcohol content — Determination of methyl alcohol at workplaces by gas chromatography
Procedura krok po kroku
-
Status dokumentu
Karta PKN: PN-Z-04028-01:1981 wycofana 17-10-2011; aktualna PN-Z-04476:2016-10 (stan na 18.11.2026).
-
Pobranie próbki
Pochłanianie par alkoholu metylowego w wodzie destylowanej (karta PKN), w płuczkach (CIOP-PIB 2014).
-
Analiza chromatograficzna
Chromatografia gazowa otrzymanego roztworu z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym (CIOP-PIB 2014), z krzywą wzorcową (karta PKN).
-
Wynik i ocena
Stężenie metanolu w mg/m³; porównanie z NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Oznakowanie „skóra”: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Płuczki z wodą destylowaną i pompa ssąca | Pochłanianie par (karta PKN, płuczki według CIOP-PIB 2014); objętości i strumienia normy nie znamy | — |
| Chromatograf gazowy z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym | Analiza roztworu wodnego (karta PKN; detektor według CIOP-PIB 2014); warunków normy nie znamy | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Woda destylowana | — | Roztwór pochłaniający (karta PKN); objętości normy nie znamy |
| Metanol — substancja wzorcowa | 67-56-1 | Do krzywej wzorcowej (karta PKN); stężeń roztworów normy nie znamy |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Czynności z rozpuszczalnikami organicznymi wykonuje się pod sprawnie działającym wyciągiem laboratoryjnym (procedura CIOP-PIB 2014)
- UWAGA MERYTORYCZNA: metanol ma w wykazie NDS oznakowanie „skóra” — pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04028-01:1981 (wersja polska, wycofana 17-10-2011) — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości alkoholu metylowego — Oznaczanie alkoholu metylowego na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for methyl alcohol content — Determination of methyl alcohol at workplaces by gas chromatography”.
Na czym polega ta metoda?
Pary alkoholu metylowego pochłania się w wodzie destylowanej i otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN); według opisu CIOP-PIB z 2014 r. pochłanianie odbywało się w płuczkach, a analiza — z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 17-10-2011, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualna dla metanolu PN-Z-04476:2016-10 (karta bez pola „Zastępuje”); Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04028-01:1981, wersja polska; publikacja 14-12-1981, 2 strony, KT 159, ICS 13.040.30; Zasada (karta PKN, CIOP-PIB 2014): pochłanianie par w wodzie destylowanej w płuczkach; GC-FID; norma nie spełniała wymagań PN-EN 482 (CIOP-PIB 2014); Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik: NDS 100 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³, oznakowanie „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 359.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Płuczki z wodą destylowaną i pompa ssąca, Chromatograf gazowy z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym.
Gdzie stosuje się to badanie?
Ocena narażenia na metanol w powietrzu na stanowiskach pracy wobec NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 359); norma wycofana — aktualna jest PN-Z-04476:2016-10.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Czynności z rozpuszczalnikami organicznymi wykonuje się pod sprawnie działającym wyciągiem laboratoryjnym (procedura CIOP-PIB 2014); UWAGA MERYTORYCZNA: metanol ma w wykazie NDS oznakowanie „skóra” — pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04028-01.