🌿 Metakrylan metylu w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja par na węglu aktywnym, ekstrakcja disiarczkiem węgla, chromatografia gazowa; oznaczalność metody według normy 10 mg/m³, NDS 100 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³; PN-Z-04113-09:1992 (wycofana 27-11-2012)

Środowisko PN-Z-04113-09

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metoda badania polega na adsorpcji par metakrylanu na węglu aktywnym, wyekstrahowaniu go dwusiarczkiem węgla i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 10 mg w 1 metrze sześciennym powietrza. Metodę można stosować do oznaczania innych związków akrylowych” (na karcie bez kropki na końcu; we wpisie piszemy „disiarczek węgla”, jak w wykazie NDS i nowszych kartach PKN). Tekstu normy (3 strony) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o metakrylanie metylu (przeszukanie 04.10.2026).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 358: „Metakrylan metylu [80-62-6]” — NDS 100 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³, bez notacji „skóra”. Oznaczalność według karty, 10 mg/m³, to 10 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04113-09:1992 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 29-12-1992, data wycofania 27-11-2012, 3 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04113” (04.10.2026) pokazuje całą serię „Badania zawartości związków akrylowych” (arkusze 00–12) z etykietą „Wycofana”; pod hasłem „metakrylanu metylu” nie zwraca aktualnej normy dla metakrylanu metylu na stanowiskach pracy — z aktualnych norm o metakrylanach pokazuje PN-Z-04283:2001 dla metakrylanu butylu.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04113-09 (z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 11 rekordach u 9 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 08.01.2026 do 08.09.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 10 wierszach u tych samych laboratoriów (AB 886 ma w kopii bazy dwa rekordy, w PCA jeden wiersz); przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Dawna postać „PN-92/Z-04113/09” — 7 laboratoriów: AB 300 (obok instrukcji IN-59 wyd. 3 z 18.12.2025 r.), AB 632, AB 875, AB 882 (obok procedury PB-01 wydanie 5 z 12.01.2026 r.), AB 886 (obok procedury PB-02 wydanie nr 12 z 16.10.2023 r.), AB 1144, AB 1207 (obok procedury PB-06A wydanie 7 z 20.01.2025 r.); postać „PN-Z-04113-09:1992” — AB 1168 i druga pozycja AB 882 (obok procedury PB-10 wydanie 1 z 31.08.2022 r.); AB 1642 — „PN-92-Z-04113/09”. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów zaczynających się od wpisanego hasła: „PN-92/Z-04113/09” pokazuje 7 laboratoriów, „PN-Z-04113-09” — 2 (AB 882 pod oboma hasłami), „PN-92-Z-04113/09” — 1, razem 9, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 04.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, próbki pobrane na rurki z sorbentem lub sorbent stały; u AB 1207 przedmiot zapisany w kopii obejmuje obok środowiska pracy także próbki powietrza atmosferycznego i pomieszczeń. Wielkość: stężenie (zawartość) metakrylanu metylu. Zakresy w mg/m³: 0,10–569 (AB 1642), 0,17–1000 (AB 886 — z dokumentu PCA, jeden z rekordów w kopii jest bez zakresu), 0,33–1700 (AB 1207, GC-MS), 0,56–1667 (AB 300), 1,20–560 (AB 1144), 1,39–600 (AB 1168), 1,62–851 (AB 882, GC-MS), 2,04–1064 (AB 882, GC-FID), 5–560 (AB 875), 10–600 (AB 632). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — 8 laboratoriów; chromatografia gazowa z detekcją spektrometrią mas (GC-MS) — AB 1207 i druga pozycja AB 882.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma jest wycofana od 27-11-2012, a wyszukiwarka PKN nie pokazuje dla metakrylanu metylu innej normy; 9 laboratoriów ma ją w zakresach wydanych w 2026 r. — zamawiający powinien wiedzieć, że wynik powstaje według normy wycofanej z katalogu PKN. Drugie — granica oznaczalności: według karty oznaczalność metody to 10 mg/m³; tę dolną granicę podaje tylko AB 632, pozostałe laboratoria podają niższą (od 0,10 do 5 mg/m³), co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Trzecie — „inne związki akrylowe”: karta dopuszcza stosowanie metody do innych związków akrylowych, ale wszystkie 11 pozycji w kopii bazy dotyczy metakrylanu metylu; na jakich warunkach norma dopuszcza inne związki, NIE PODAJEMY. Czwarte — detektor: pozycje GC-MS (AB 1207 z PB-06A, AB 882 z PB-10) prowadzi się według procedur własnych, z normą obok. Piąte — przedmiot: u AB 1207 ta sama pozycja obejmuje też powietrze atmosferyczne i pomieszczenia, dla których NDS nie jest wartością odniesienia. Szóste — wyszukiwanie: zapisy „PN-92/Z-04113/09” i „PN-92-Z-04113/09” nie trafiają pod hasło „PN-Z-04113-09”.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, typu rurki i masy węgla, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu, współczynnika desorpcji ani obliczeń. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04113-09:1992 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Pary metakrylanu metylu z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, ekstrahuje disiarczkiem węgla, a otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie; wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³. Oznaczalność metody według karty — 10 mg/m³. Norma jest wycofana (27-11-2012); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — metakrylan metylu — w aktualnych zakresach 9 laboratoriów, mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 358 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04113-09:1992

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości związków akrylowych — Oznaczanie metakrylanu metylu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for acrylic compounds content — Determination of methyl methacrylate at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04113-09:1992 wycofana 27-11-2012, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).

2. Pobieranie

   Adsorpcja par na węglu aktywnym; szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Ekstrakcja i analiza

   Ekstrakcja disiarczkiem węgla, analiza chromatograficzna; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); oznaczalność 10 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Disiarczek węgla jako ekstrahent — praca pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 27-11-2012; dolna granica poniżej 10 mg/m³ wymaga warunków innych niż w normie

Najczęstsze pytania