🌿 Metakrylan butylu w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja par na węglu aktywnym, desorpcja disiarczkiem węgla, chromatografia gazowa; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 10 mg/m³, NDS 100 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³; PN-Z-04283:2001

Środowisko PN-Z-04283

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par metakrylanu butylu na węglu aktywnym, desorpcji związku disiarczkiem węgla i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej. Najmniejsze stężenie metakrylanu butylu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 10 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu). Karta nie podaje detektora. Tekstu normy (5 stron) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o metakrylanie butylu (przeszukanie 04.10.2026).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 356: „Metakrylan butylu [97-88-1]” — NDS 100 mg/m³, NDSCh 300 mg/m³, bez notacji „skóra”. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, 10 mg/m³, to 10 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04283:2001 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 13-12-2001, 5 stron, grupa cenowa C, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie ma pola „Zastępuje”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04283” (04.10.2026) zwraca tylko tę normę; pod hasłem „metakrylanu butylu” wśród norm o powietrzu na stanowiskach pracy jest to jedyna aktualna norma dla metakrylanu (wycofane są m.in. PN-Z-04113-09:1992 dla metakrylanu metylu i PN-Z-04113-06:1986 dla akrylanu butylu). Tę samą normę jako aktualną dla metakrylanów wymieniają wpisy tej bazy o metakrylanie metylu (PN-Z-04113-09) i akrylanie butylu (PN-Z-04113-06).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04283 stoi w 4 rekordach u 4 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 08.01.2026 do 28.07.2026) — w 4 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Wszystkie zapisy mają postać „PN-Z-04283:2001”; AB 1207 — obok procedury PB-06A wydanie 7 z 20.01.2025 r. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04283”) pokazuje wszystkie 4 laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; AB 1144 i AB 1642 — próbki pobrane na sorbent stały, AB 1207 — na rurki z węglem aktywnym (u AB 1207 przedmiot obejmuje też powietrze atmosferyczne i pomieszczeń), AB 869 — bez dopisku. Wielkość: stężenie (zawartość) metakrylanu butylu. Zakresy w mg/m³: 0,0740–920 (AB 1642), 0,33–1700 (AB 1207, GC-MS), 1,40–400 (AB 1144); AB 869 — 0,01–5 mg w próbce. Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — AB 869, AB 1144, AB 1642; ze spektrometrią mas (GC-MS) — AB 1207 według procedury PB-06A.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — podobne nazwy: metakrylan butylu (poz. 356, NDS 100 mg/m³) i akrylan butylu (poz. 9, NDS 11 mg/m³, wycofana PN-Z-04113-06) to różne substancje — pomyłka w zleceniu albo w sprawozdaniu zmienia ocenę narażenia dziewięciokrotnie. Drugie — granica oznaczalności: według karty 10 mg/m³; wszystkie laboratoria z zakresem w mg/m³ podają niższą dolną granicę (od 0,0740 do 1,40 mg/m³), co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Trzecie — detektor: karta nie podaje detektora; AB 1207 stosuje GC-MS według procedury własnej, z normą obok. Czwarte — przedmiot: u AB 1207 ta sama pozycja obejmuje powietrze atmosferyczne i pomieszczenia, dla których NDS nie jest wartością odniesienia. Piąte — NDSCh 300 mg/m³ wymaga pomiaru krótkotrwałego, którego warunków NIE PODAJEMY.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, masy węgla, objętości disiarczku węgla, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu ani obliczeń.

Zasada metody

Pary metakrylanu butylu z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, desorbuje disiarczkiem węgla, a roztwór analizuje chromatografią gazową (karta PKN); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 10 mg/m³. Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — metakrylan butylu — w aktualnych zakresach 4 laboratoriów
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 356 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04283:2001

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie metakrylanu butylu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Determination of butyl methacrylate at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Adsorpcja par na węglu aktywnym (karta PKN); szczegółów NIE PODAJEMY.

2. Desorpcja

   Disiarczkiem węgla (karta PKN); objętości i czasu NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 100 mg/m³ i NDSCh 300 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie 10 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Disiarczek węgla i metakrylan butylu — praca pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: metakrylan butylu (NDS 100 mg/m³) to inna substancja niż akrylan butylu (NDS 11 mg/m³); dolna granica poniżej 10 mg/m³ wymaga warunków innych niż w normie

Najczęstsze pytania