🌿 Diizocyjanian 4,4′-metylenodifenylu (MDI, w normie „4,4-dwuizocyjanianodwufenylometan”) w powietrzu na stanowiskach pracy — hydroliza do metylenodianiliny, diazowanie, sprzęganie z solą sodową kwasu R, oznaczanie kolorymetryczne (spektrofotometryczne); NDS dla diizocyjanianów w przeliczeniu na grupę NCO; PN-Z-04131-02:1981 (wycofana 17-10-2011)

Środowisko PN-Z-04131-02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Ustalono metodę polegającą na hydrolizie MDI do metylenodwuaniliny, dwuazowaniu wytworzonej aminy i sprzęganiu z solą sodową kwasu R. Barwny roztwór jest podstawą oznaczania kolorymetrycznego. Podano wytyczne ogólne, aparaturę i przyrządy, odczynniki i roztwory, sporządzanie krzywej wzorcowej i roztworów wzorcowych” (pisownia jak na karcie, bez kropki na końcu). Karta nie podaje sposobu pobierania próbek ani najmniejszego oznaczalnego stężenia. Tekstu normy (2 strony) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o MDI (przeszukanie 04.10.2026 — notuje tylko izocyjanian cykloheksylu, izocyjanian metylu, izocyjanian 3-izocyjanianometylo-3,5,5-trimetylocykloheksylu i toluilenodiizocyjanian).

WARTOŚCI NDS (rozporządzenie z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). W załączniku poz. 177: „Diizocyjaniany – w przeliczeniu na grupę NCO” z przypisami 14 i 16 — NDS 0,006 mg/m³, NDSCh 0,012 mg/m³, notacja „skóra”; przypis 14: substancja „może mieć działanie uczulające na skórę i układ oddechowy”, przypis 16: ocenę narażenia przeprowadza się „w oparciu o sumę stężeń izocyjanianowych grup funkcyjnych związków diizocyjanianów” w powietrzu. Przepisy przejściowe (§ 2): do 8 kwietnia 2026 r. obowiązywały osobne wartości — dla diizocyjanianu 2,2′- i 2,4′-metylenodifenylu, ich mieszaniny izomerów oraz metylenobis(fenyloizocyjanianu) NDS 0,03 mg/m³ i NDSCh 0,09 mg/m³ — a wartości w przeliczeniu na grupę NCO nie stosowano; od 9 kwietnia 2026 r. do 31 grudnia 2028 r. NDS dla diizocyjanianów w przeliczeniu na grupę NCO wynosi 0,01 mg/m³, a NDSCh 0,02 mg/m³; od 1 stycznia 2029 r. — wartości z załącznika.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04131-02:1981 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 25-04-1981, data wycofania 17-10-2011, 2 strony, grupa cenowa A, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04131” (04.10.2026) pokazuje serię „Badania zawartości izocyjanianów”: z etykietą „Wycofana” — arkusze 00:1981 (postanowienia ogólne), 01:1981 (toluilenodwuizocyjanian, kolorymetria), 02:1981 i 10:1993 (pary TDI i MDI oraz produkty ich hydrolizy), a 5:2008 (izocyjanian cykloheksylu) — „Wycofana i zastąpiona przez PN-Z-04560:2025-04”; bez etykiety — 3:2001 (diizocyjanian heksano-1,6-diylu), 4:2008 (izocyjanian metylu) i 6:2008 (izocyjanian 3-izocyjanianometylo-3,5,5-trimetylocykloheksylu). Hasło „metylenodifenylu” nie zwraca żadnej normy, a hasło „diizocyjanianu” — tylko PN-Z-04490:2017-10 (TDI, osobny wpis tej bazy) i PN-Z-04131-3:2001; aktualnej normy dla MDI na stanowiskach pracy wyszukiwarka nie pokazuje.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04131-02 (z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 4 rekordach u 4 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 04.09.2025 do 18.08.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 4 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postać „PN-81/Z-04131/02” — AB 647 i AB 1287; „PN-81/Z-04131.02” — AB 340; „PN-Z-04131-02:1981” — AB 935. Zakładka „Laboratoria”: „PN-81/Z-04131/02” pokazuje 2 laboratoria, „PN-Z-04131-02” — 1, „PN-81/Z-04131.02” — 1, razem 4, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 04.10.2026). Arkusz 01 (TDI, kolorymetria, też wycofany 17-10-2011) powołuje w kopii jedno laboratorium — AB 935.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). AB 340 — środowisko pracy, „4,4’-dwuizocyjanianodwufenylometan w przeliczeniu na grupę NCO”, 0,0014–0,056 mg/m³; AB 647 — próbki powietrza pobrane na filtry, „metylenobis(fenyloizocjanian)”, 0,0017–0,83 mg/m³ i 0,62–12,5 µg w próbce; AB 1287 — środowisko pracy, „metylenobis(fenyloizocyjanian)”, 0,003–0,25 mg/m³ i 0,0019–0,15 mg w próbce; AB 935 — przedmiot „Gazy odlotowe”, „izocyjaniany – MDI”, 0,0052–0,208 mg/m³ i 0,625–25 µg w próbce. Technika: metoda spektrofotometryczna — wszystkie 4 laboratoria.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — wartość odniesienia: od 9 kwietnia 2026 r. dla MDI nie ma osobnego NDS — obowiązuje wartość dla sumy diizocyjanianów w przeliczeniu na grupę NCO; tylko AB 340 podaje wynik jako NCO, pozostałe — jako MDI, który trzeba przeliczyć i zsumować z innymi diizocyjanianami; porównanie z dawnymi 0,03 i 0,09 mg/m³ jest nieaktualne. Drugie — status: norma wycofana od 17-10-2011, a PKN nie pokazuje dla MDI aktualnej normy; 4 laboratoria mają ją w zakresach wydanych od września 2025 r. Trzecie — przedmiot: AB 935 stosuje normę „na stanowiskach pracy” do gazów odlotowych, czyli pomiaru emisji, dla którego NDS nie jest wartością odniesienia. Czwarte — zasada: według karty mierzy się aminę powstałą z hydrolizy MDI; czy norma uwzględnia metylenodianilinę obecną w powietrzu przed hydrolizą, z karty nie wynika. Piąte — oznaczalność: karta jej nie podaje, a dolne granice laboratoriów (0,0014–0,0052 mg/m³) trzeba odnieść do NDS w przeliczeniu na NCO.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy, a karta nie podaje pobierania ani oznaczalności — nie podajemy próbnika i roztworu pochłaniającego, objętości powietrza, warunków hydrolizy i diazowania, długości fali ani obliczeń; nie przeliczamy wyników na grupę NCO. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04131-02:1981 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

MDI z powietrza stanowiska pracy hydrolizuje się do metylenodianiliny, aminę diazuje i sprzęga z solą sodową kwasu R, a barwny roztwór oznacza kolorymetrycznie (karta PKN). Od 9.04.2026 do 31.12.2028 wynik ocenia się wobec NDS 0,01 mg/m³ i NDSCh 0,02 mg/m³ dla diizocyjanianów w przeliczeniu na grupę NCO (suma). Norma jest wycofana (17-10-2011); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — MDI (metylenobis(fenyloizocyjanian)) — w aktualnych zakresach 3 laboratoriów, a u czwartego — gazy odlotowe; mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego na diizocyjaniany w przeliczeniu na grupę NCO — od 9.04.2026 do 31.12.2028 NDS 0,01 mg/m³, NDSCh 0,02 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, § 2 ust. 2; w załączniku poz. 177: 0,006 i 0,012 mg/m³)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04131-02:1981

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości izocyjanianów — Oznaczanie 4,4-dwuizocyjanianodwufenylometanu na stanowiskach pracy metodą kolorymetryczną

Title (EN)

Air purity protection — Tests for isocyanate content — Determination of 4,4-diisocyanatodiphenylmethane at workplaces by colorimetric method

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04131-02:1981 wycofana 17-10-2011, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).

2. Pobieranie

   Sposobu NIE PODAJEMY — karta go nie podaje; w zakresie AB 647 — filtry.

3. Hydroliza i barwna reakcja

   Hydroliza MDI do metylenodianiliny, diazowanie, sprzęganie z solą sodową kwasu R (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Pomiar kolorymetryczny i krzywa wzorcowa (karta PKN); do oceny — przeliczenie na grupę NCO i suma diizocyjanianów wobec NDS 0,01 mg/m³ i NDSCh 0,02 mg/m³ (§ 2 ust. 2, do 31.12.2028).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Diizocyjaniany — notacja „skóra” i możliwe uczulenie skóry i układu oddechowego (przypis 14 wykazu); wzorce pod wyciągiem, w rękawicach
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 17-10-2011; od 9.04.2026 ocena wobec NDS dla sumy diizocyjanianów jako NCO, nie wobec dawnej wartości dla MDI

Najczęstsze pytania