⚗️ Mangan w wodzie i ściekach — metoda nadmanganianowa, pomiar wizualny albo spektrofotometryczny, PN-C-04590-02

Fizykochemia PN-92/C-04590/02

Krótko: o co chodzi

Oznaczanie manganu ogólnego i rozpuszczonego w wodzie i ściekach metodą nadmanganianową, z pomiarem wizualnym albo spektrofotometrycznym w zakresach podanych na karcie PKN. Badanie wykonuje się według normy PN-C-04590-02:1992 (wersja polska); Zakres metody (z karty): pomiar wizualny 0,05–1,0 mg/l; spektrofotometryczny 0,1–15,0 mg/l; rozcieńczenie najwyżej 10-krotne; mangan ogólny i rozpuszczony. Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Mangan ogólny i rozpuszczony w wodzie i ściekach — według karty od 0,05 mg/l (wizualnie) i od 0,1 mg/l (spektrofotometrycznie), do 15,0 mg/l, Woda do spożycia: ocena wobec 50 µg/l (Dz.U. 2026 poz. 748) — zakres spektrofotometryczny z karty zaczyna się powyżej wymaganej granicy oznaczalności 15 µg/l.

W skrócie

  • Norma: PN-C-04590-02:1992 (wersja polska)
  • Kategoria: Fizykochemia
  • Kroków procedury: 5
  • STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 18-01-2008; karta bez pola „Zastąpiona przez”; zastępowała PN-C-04590-01:1975
  • Wydanie (z karty PKN): PN-C-04590-02:1992, wersja polska; publikacja 19-03-1992, 3 strony, KT 121, ICS 13.060.50 (wydanie z 1984 r. pod tym numerem to metoda formaldoksymowa)
  • Zakres metody (z karty): pomiar wizualny 0,05–1,0 mg/l; spektrofotometryczny 0,1–15,0 mg/l; rozcieńczenie najwyżej 10-krotne; mangan ogólny i rozpuszczony

Przegląd

STATUS (stan na 17.11.2026). Karta PKN PN-C-04590-02:1992 (wersja polska, publikacja 19-03-1992, 3 strony, KT 121 Jakości Wody — Badania Chemiczne — Substancje Nieorganiczne, ICS 13.060.50) ma nagłówek „Wycofana” i datę wycofania 18-01-2008; pola „Zastąpiona przez” nie ma, „Zastępuje: PN-C-04590-01:1975”. Arkusz 01 z 1992 r. to „Postanowienia ogólne” (przedmiot normy, wytyczne ogólne przygotowania roztworów, wykaz arkuszy), wycofany tego samego dnia. Dawny arkusz PN-C-04590-01:1975 był już metodą kolorymetryczną nadmanganianową (100 ml próbki, 0,05–1,0 mg/l wizualnie, 0,5–15,0 mg/l fotometrycznie) i według swojej karty został zastąpiony arkuszami 02 i 01 z 1992 r. Uwaga na rok: pod numerem PN-C-04590-02 istniało wydanie z 1984 r. z metodą formaldoksymową, zastąpione przez PN-C-04590-03:1992 — rok w oznaczeniu rozstrzyga, o którą metodę chodzi. Wycofaną normę PKN nadal sprzedaje. Tekstu normy nie mieliśmy.

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Metodę stosuje się do oznaczania manganu w wodzie i ściekach w zakresie stężeń: — dla pomiarów wizualnych 0,05÷1,0 mg/l, — dla pomiarów spektrofotometrycznych 0,1÷15,0 mg/l. Jeżeli zawartość manganu jest wyższa należy badaną próbkę odpowiednio rozcieńczyć wodą do ogólnego laboratoryjnego stosowania. Rozcieńczenie nie powinno być większe niż 10-krotne. Metoda umożliwia oznaczanie manganu ogólnego i rozpuszczonego”.

PRZEBIEG METODY NADSIARCZANOWEJ — WEDŁUG PODRĘCZNIKA POLITECHNIKI WROCŁAWSKIEJ. A. Solipiwko-Pieścik i M. Wolska („Chemia wody”, 2024, rozdz. 4.14.2) opisują oznaczanie manganu „metodą kolorymetryczną z nadsiarczanem amonu” z powołaniem arkusza PN-C-04590/01:1992: utlenianie manganu(II) do nadmanganianu wobec azotanu srebra jako katalizatora i siarczanu rtęci(II) kompleksującego chlorki; do 100 cm³ próbki dodaje się 2 cm³ odczynnika rtęciowo-srebrowego (kwas azotowy, siarczan rtęci(II), kwas ortofosforowy, azotan srebra), ogrzewa do wrzenia, dodaje nadsiarczan amonu i utrzymuje we wrzeniu 1 minutę, po ostudzeniu uzupełnia do 100 cm³ i mierzy absorbancję przy 525 nm wobec próby ślepej z wody destylowanej, z krzywej wzorcowej z siarczanu manganu(II). Podręcznik podaje zakres 0,005–1,0 mg/dm³ — inny niż karta tej normy — więc jego liczby nie są liczbami normy; to drugie źródło zasady i przebiegu.

WYMAGANIE PRZEPISU DLA WODY DO SPOŻYCIA. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2026 poz. 748, w ELI 17.11.2026 — obowiązujący): wartość parametryczna manganu 50 µg/l (załącznik nr 1, część C, lp. 5). Załącznik nr 4, część B, pkt 1: granica oznaczalności metody „w wysokości 30 % lub mniej odpowiedniej wartości parametrycznej” — dla manganu 15 µg/l — przy niepewności 30 % (lp. 29 tabeli); „W przypadku braku metody analitycznej spełniającej minimalną charakterystykę wykonania analizy określoną w tabeli, monitorowanie należy prowadzić przy wykorzystaniu najlepszych dostępnych technik niepociągających za sobą nadmiernych kosztów.” Według karty pomiar spektrofotometryczny tą metodą zaczyna się od 0,1 mg/l, czyli powyżej samej wartości parametrycznej. Rozporządzenie nie wymienia normy dla manganu.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Utleniacza i warunków utleniania według tej normy, długości fali pomiaru, przygotowania próbki do manganu ogólnego i rozpuszczonego, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji według normy — tekstu normy nie mieliśmy; liczby z podręcznika podajemy wyłącznie jako opis z podręcznika.

Zasada metody

Według karty normy mangan w wodzie i ściekach oznacza się metodą nadmanganianową: pomiarem wizualnym w zakresie 0,05–1,0 mg/l albo spektrofotometrycznym w zakresie 0,1–15,0 mg/l; próbki o większym stężeniu rozcieńcza się wodą, najwyżej 10-krotnie. Metoda pozwala oznaczyć mangan ogólny i rozpuszczony. Czym norma utlenia mangan, karta nie podaje; w podręczniku Politechniki Wrocławskiej (2024) mangan(II) utlenia się do nadmanganianu nadsiarczanem amonu wobec azotanu srebra jako katalizatora, a różowe zabarwienie mierzy przy 525 nm — to opis z podręcznika, nie z normy.

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
STATUS (stan na 17.11.2026)wycofana 18-01-2008; karta bez pola „Zastąpiona przez”; zastępowała PN-C-04590-01:1975
Wydanie (z karty PKN)PN-C-04590-02:1992, wersja polska; publikacja 19-03-1992, 3 strony, KT 121, ICS 13.060.50 (wydanie z 1984 r. pod tym numerem to metoda formaldoksymowa)
Zakres metody (z karty)pomiar wizualny 0,05–1,0 mg/l; spektrofotometryczny 0,1–15,0 mg/l; rozcieńczenie najwyżej 10-krotne; mangan ogólny i rozpuszczony
Przebieg według podręcznika PWr (nie liczby normy)nadsiarczan amonu, azotan srebra jako katalizator, siarczan rtęci(II); 100 cm³ próbki, wrzenie 1 min; 525 nm; zakres podręcznika 0,005–1,0 mg/dm³
Wartość parametryczna dla wody do spożycia50 µg/l — Dz.U. 2026 poz. 748, załącznik nr 1, część C, lp. 5
Wymagana granica oznaczalnościnie wyższa niż 15 µg/l (30 % z 50 µg/l), niepewność 30 % — Dz.U. 2026 poz. 748, załącznik nr 4, część B, pkt 1 i lp. 29

Norma

Numer normy
PN-C-04590-02:1992 (wersja polska)
Tytuł (PL)
Woda i ścieki — Badania zawartości manganu — Oznaczanie manganu metodą nadmanganianową
Title (EN)
Water and wastewater — Tests for manganese content — Determination of manganese by the permanganate method

Procedura krok po kroku

  1. Status dokumentu i rok

    Karta PKN: norma wycofana 18-01-2008, bez wskazania następcy (stan na 17.11.2026). Oznaczenie z rokiem 1992 — wydanie z 1984 r. pod tym numerem to inna metoda.

  2. Przygotowanie próbki

    Rozstrzyga się, czy oznacza się mangan ogólny czy rozpuszczony; próbkę o stężeniu powyżej zakresu rozcieńcza się wodą, najwyżej 10-krotnie (karta).

  3. Utlenienie do nadmanganianu

    Według podręcznika PWr: próbka z odczynnikiem rtęciowo-srebrowym, wrzenie, nadsiarczan amonu, 1 minuta wrzenia, ostudzenie. Warunków według normy NIE PODAJEMY.

  4. Pomiar

    Wizualnie (0,05–1,0 mg/l) albo spektrofotometrycznie (0,1–15,0 mg/l) według karty; podręcznik — absorbancja przy 525 nm wobec próby ślepej, odczyt z krzywej wzorcowej.

  5. Wynik i ocena

    Wynik w mg/l. Dla wody do spożycia porównanie z 50 µg/l; metoda musi mieć granicę oznaczalności nie wyższą niż 15 µg/l (Dz.U. 2026 poz. 748).

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
SpektrofotometrDo pomiaru spektrofotometrycznego (0,1–15,0 mg/l według karty); w podręczniku PWr pomiar przy 525 nm—
Naczynia do porównania wizualnegoDo pomiaru wizualnego (0,05–1,0 mg/l według karty); w podręczniku cylindry Nesslera 100 cm³—
Kolby stożkowe 250 cm³ i źródło ciepłaDo utleniania próbki we wrzeniu (podręcznik PWr)—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
Nadsiarczan amonu7727-54-0Utleniacz w opisie podręcznika PWr (kryształki). Utleniacza normy karta nie nazywa
Odczynnik rtęciowo-srebrowy—Podręcznik PWr: kwas azotowy (2+1), siarczan rtęci(II), kwas ortofosforowy, azotan srebra — katalizator i kompleksowanie chlorków
Roztwór wzorcowy manganu—Podręcznik PWr: z siarczanu manganu(II) wyprażonego w 500 °C, w kwasie siarkowym (1+4). Stężeń według normy NIE PODAJEMY
Woda do ogólnego laboratoryjnego stosowania—Do rozcieńczania próbek o stężeniu powyżej zakresu, najwyżej 10-krotnie (z karty)

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-C-04590-02:1992 (wersja polska) — „Woda i ścieki — Badania zawartości manganu — Oznaczanie manganu metodą nadmanganianową”. Tytuł angielski: „Water and wastewater — Tests for manganese content — Determination of manganese by the permanganate method”.

Na czym polega ta metoda?

Według karty normy mangan w wodzie i ściekach oznacza się metodą nadmanganianową: pomiarem wizualnym w zakresie 0,05–1,0 mg/l albo spektrofotometrycznym w zakresie 0,1–15,0 mg/l; próbki o większym stężeniu rozcieńcza się wodą, najwyżej 10-krotnie. Metoda pozwala oznaczyć mangan ogólny i rozpuszczony.

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 18-01-2008; karta bez pola „Zastąpiona przez”; zastępowała PN-C-04590-01:1975; Wydanie (z karty PKN): PN-C-04590-02:1992, wersja polska; publikacja 19-03-1992, 3 strony, KT 121, ICS 13.060.50 (wydanie z 1984 r. pod tym numerem to metoda formaldoksymowa); Zakres metody (z karty): pomiar wizualny 0,05–1,0 mg/l; spektrofotometryczny 0,1–15,0 mg/l; rozcieńczenie najwyżej 10-krotne; mangan ogólny i rozpuszczony; Przebieg według podręcznika PWr (nie liczby normy): nadsiarczan amonu, azotan srebra jako katalizator, siarczan rtęci(II); 100 cm³ próbki, wrzenie 1 min; 525 nm; zakres podręcznika 0,005–1,0 mg/dm³.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Spektrofotometr, Naczynia do porównania wizualnego, Kolby stożkowe 250 cm³ i źródło ciepła.

Gdzie stosuje się to badanie?

Mangan ogólny i rozpuszczony w wodzie i ściekach — według karty od 0,05 mg/l (wizualnie) i od 0,1 mg/l (spektrofotometrycznie), do 15,0 mg/l; Woda do spożycia: ocena wobec 50 µg/l (Dz.U. 2026 poz. 748) — zakres spektrofotometryczny z karty zaczyna się powyżej wymaganej granicy oznaczalności 15 µg/l.

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Odczynnik z opisu podręcznika zawiera siarczan rtęci(II), azotan srebra i stężone kwasy — obowiązują karty charakterystyki tych odczynników; zagrożeń według normy nie znamy.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-92/C-04590/02.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie