⚗️ Mangan w wodzie i ściekach — metoda nadmanganianowa, pomiar wizualny albo spektrofotometryczny, PN-C-04590-02
Krótko: o co chodzi
Oznaczanie manganu ogólnego i rozpuszczonego w wodzie i ściekach metodą nadmanganianową, z pomiarem wizualnym albo spektrofotometrycznym w zakresach podanych na karcie PKN. Badanie wykonuje się według normy PN-C-04590-02:1992 (wersja polska); Zakres metody (z karty): pomiar wizualny 0,05–1,0 mg/l; spektrofotometryczny 0,1–15,0 mg/l; rozcieńczenie najwyżej 10-krotne; mangan ogólny i rozpuszczony. Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Mangan ogólny i rozpuszczony w wodzie i ściekach — według karty od 0,05 mg/l (wizualnie) i od 0,1 mg/l (spektrofotometrycznie), do 15,0 mg/l, Woda do spożycia: ocena wobec 50 µg/l (Dz.U. 2026 poz. 748) — zakres spektrofotometryczny z karty zaczyna się powyżej wymaganej granicy oznaczalności 15 µg/l.
W skrócie
- Norma: PN-C-04590-02:1992 (wersja polska)
- Kategoria: Fizykochemia
- Kroków procedury: 5
- STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 18-01-2008; karta bez pola „Zastąpiona przez”; zastępowała PN-C-04590-01:1975
- Wydanie (z karty PKN): PN-C-04590-02:1992, wersja polska; publikacja 19-03-1992, 3 strony, KT 121, ICS 13.060.50 (wydanie z 1984 r. pod tym numerem to metoda formaldoksymowa)
- Zakres metody (z karty): pomiar wizualny 0,05–1,0 mg/l; spektrofotometryczny 0,1–15,0 mg/l; rozcieńczenie najwyżej 10-krotne; mangan ogólny i rozpuszczony
Przegląd
STATUS (stan na 17.11.2026). Karta PKN PN-C-04590-02:1992 (wersja polska, publikacja 19-03-1992, 3 strony, KT 121 Jakości Wody — Badania Chemiczne — Substancje Nieorganiczne, ICS 13.060.50) ma nagłówek „Wycofana” i datę wycofania 18-01-2008; pola „Zastąpiona przez” nie ma, „Zastępuje: PN-C-04590-01:1975”. Arkusz 01 z 1992 r. to „Postanowienia ogólne” (przedmiot normy, wytyczne ogólne przygotowania roztworów, wykaz arkuszy), wycofany tego samego dnia. Dawny arkusz PN-C-04590-01:1975 był już metodą kolorymetryczną nadmanganianową (100 ml próbki, 0,05–1,0 mg/l wizualnie, 0,5–15,0 mg/l fotometrycznie) i według swojej karty został zastąpiony arkuszami 02 i 01 z 1992 r. Uwaga na rok: pod numerem PN-C-04590-02 istniało wydanie z 1984 r. z metodą formaldoksymową, zastąpione przez PN-C-04590-03:1992 — rok w oznaczeniu rozstrzyga, o którą metodę chodzi. Wycofaną normę PKN nadal sprzedaje. Tekstu normy nie mieliśmy.
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Metodę stosuje się do oznaczania manganu w wodzie i ściekach w zakresie stężeń: — dla pomiarów wizualnych 0,05÷1,0 mg/l, — dla pomiarów spektrofotometrycznych 0,1÷15,0 mg/l. Jeżeli zawartość manganu jest wyższa należy badaną próbkę odpowiednio rozcieńczyć wodą do ogólnego laboratoryjnego stosowania. Rozcieńczenie nie powinno być większe niż 10-krotne. Metoda umożliwia oznaczanie manganu ogólnego i rozpuszczonego”.
PRZEBIEG METODY NADSIARCZANOWEJ — WEDŁUG PODRĘCZNIKA POLITECHNIKI WROCŁAWSKIEJ. A. Solipiwko-Pieścik i M. Wolska („Chemia wody”, 2024, rozdz. 4.14.2) opisują oznaczanie manganu „metodą kolorymetryczną z nadsiarczanem amonu” z powołaniem arkusza PN-C-04590/01:1992: utlenianie manganu(II) do nadmanganianu wobec azotanu srebra jako katalizatora i siarczanu rtęci(II) kompleksującego chlorki; do 100 cm³ próbki dodaje się 2 cm³ odczynnika rtęciowo-srebrowego (kwas azotowy, siarczan rtęci(II), kwas ortofosforowy, azotan srebra), ogrzewa do wrzenia, dodaje nadsiarczan amonu i utrzymuje we wrzeniu 1 minutę, po ostudzeniu uzupełnia do 100 cm³ i mierzy absorbancję przy 525 nm wobec próby ślepej z wody destylowanej, z krzywej wzorcowej z siarczanu manganu(II). Podręcznik podaje zakres 0,005–1,0 mg/dm³ — inny niż karta tej normy — więc jego liczby nie są liczbami normy; to drugie źródło zasady i przebiegu.
WYMAGANIE PRZEPISU DLA WODY DO SPOŻYCIA. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2026 poz. 748, w ELI 17.11.2026 — obowiązujący): wartość parametryczna manganu 50 µg/l (załącznik nr 1, część C, lp. 5). Załącznik nr 4, część B, pkt 1: granica oznaczalności metody „w wysokości 30 % lub mniej odpowiedniej wartości parametrycznej” — dla manganu 15 µg/l — przy niepewności 30 % (lp. 29 tabeli); „W przypadku braku metody analitycznej spełniającej minimalną charakterystykę wykonania analizy określoną w tabeli, monitorowanie należy prowadzić przy wykorzystaniu najlepszych dostępnych technik niepociągających za sobą nadmiernych kosztów.” Według karty pomiar spektrofotometryczny tą metodą zaczyna się od 0,1 mg/l, czyli powyżej samej wartości parametrycznej. Rozporządzenie nie wymienia normy dla manganu.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Utleniacza i warunków utleniania według tej normy, długości fali pomiaru, przygotowania próbki do manganu ogólnego i rozpuszczonego, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji według normy — tekstu normy nie mieliśmy; liczby z podręcznika podajemy wyłącznie jako opis z podręcznika.
Zasada metody
Według karty normy mangan w wodzie i ściekach oznacza się metodą nadmanganianową: pomiarem wizualnym w zakresie 0,05–1,0 mg/l albo spektrofotometrycznym w zakresie 0,1–15,0 mg/l; próbki o większym stężeniu rozcieńcza się wodą, najwyżej 10-krotnie. Metoda pozwala oznaczyć mangan ogólny i rozpuszczony. Czym norma utlenia mangan, karta nie podaje; w podręczniku Politechniki Wrocławskiej (2024) mangan(II) utlenia się do nadmanganianu nadsiarczanem amonu wobec azotanu srebra jako katalizatora, a różowe zabarwienie mierzy przy 525 nm — to opis z podręcznika, nie z normy.
Zastosowania
- Mangan ogólny i rozpuszczony w wodzie i ściekach — według karty od 0,05 mg/l (wizualnie) i od 0,1 mg/l (spektrofotometrycznie), do 15,0 mg/l
- Woda do spożycia: ocena wobec 50 µg/l (Dz.U. 2026 poz. 748) — zakres spektrofotometryczny z karty zaczyna się powyżej wymaganej granicy oznaczalności 15 µg/l
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan na 17.11.2026) | wycofana 18-01-2008; karta bez pola „Zastąpiona przez”; zastępowała PN-C-04590-01:1975 |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-C-04590-02:1992, wersja polska; publikacja 19-03-1992, 3 strony, KT 121, ICS 13.060.50 (wydanie z 1984 r. pod tym numerem to metoda formaldoksymowa) |
| Zakres metody (z karty) | pomiar wizualny 0,05–1,0 mg/l; spektrofotometryczny 0,1–15,0 mg/l; rozcieńczenie najwyżej 10-krotne; mangan ogólny i rozpuszczony |
| Przebieg według podręcznika PWr (nie liczby normy) | nadsiarczan amonu, azotan srebra jako katalizator, siarczan rtęci(II); 100 cm³ próbki, wrzenie 1 min; 525 nm; zakres podręcznika 0,005–1,0 mg/dm³ |
| Wartość parametryczna dla wody do spożycia | 50 µg/l — Dz.U. 2026 poz. 748, załącznik nr 1, część C, lp. 5 |
| Wymagana granica oznaczalności | nie wyższa niż 15 µg/l (30 % z 50 µg/l), niepewność 30 % — Dz.U. 2026 poz. 748, załącznik nr 4, część B, pkt 1 i lp. 29 |
Norma
- Numer normy
- PN-C-04590-02:1992 (wersja polska)
- Tytuł (PL)
- Woda i ścieki — Badania zawartości manganu — Oznaczanie manganu metodą nadmanganianową
- Title (EN)
- Water and wastewater — Tests for manganese content — Determination of manganese by the permanganate method
Procedura krok po kroku
-
Status dokumentu i rok
Karta PKN: norma wycofana 18-01-2008, bez wskazania następcy (stan na 17.11.2026). Oznaczenie z rokiem 1992 — wydanie z 1984 r. pod tym numerem to inna metoda.
-
Przygotowanie próbki
Rozstrzyga się, czy oznacza się mangan ogólny czy rozpuszczony; próbkę o stężeniu powyżej zakresu rozcieńcza się wodą, najwyżej 10-krotnie (karta).
-
Utlenienie do nadmanganianu
Według podręcznika PWr: próbka z odczynnikiem rtęciowo-srebrowym, wrzenie, nadsiarczan amonu, 1 minuta wrzenia, ostudzenie. Warunków według normy NIE PODAJEMY.
-
Pomiar
Wizualnie (0,05–1,0 mg/l) albo spektrofotometrycznie (0,1–15,0 mg/l) według karty; podręcznik — absorbancja przy 525 nm wobec próby ślepej, odczyt z krzywej wzorcowej.
-
Wynik i ocena
Wynik w mg/l. Dla wody do spożycia porównanie z 50 µg/l; metoda musi mieć granicę oznaczalności nie wyższą niż 15 µg/l (Dz.U. 2026 poz. 748).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Spektrofotometr | Do pomiaru spektrofotometrycznego (0,1–15,0 mg/l według karty); w podręczniku PWr pomiar przy 525 nm | — |
| Naczynia do porównania wizualnego | Do pomiaru wizualnego (0,05–1,0 mg/l według karty); w podręczniku cylindry Nesslera 100 cm³ | — |
| Kolby stożkowe 250 cm³ i źródło ciepła | Do utleniania próbki we wrzeniu (podręcznik PWr) | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Nadsiarczan amonu | 7727-54-0 | Utleniacz w opisie podręcznika PWr (kryształki). Utleniacza normy karta nie nazywa |
| Odczynnik rtęciowo-srebrowy | — | Podręcznik PWr: kwas azotowy (2+1), siarczan rtęci(II), kwas ortofosforowy, azotan srebra — katalizator i kompleksowanie chlorków |
| Roztwór wzorcowy manganu | — | Podręcznik PWr: z siarczanu manganu(II) wyprażonego w 500 °C, w kwasie siarkowym (1+4). Stężeń według normy NIE PODAJEMY |
| Woda do ogólnego laboratoryjnego stosowania | — | Do rozcieńczania próbek o stężeniu powyżej zakresu, najwyżej 10-krotnie (z karty) |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Odczynnik z opisu podręcznika zawiera siarczan rtęci(II), azotan srebra i stężone kwasy — obowiązują karty charakterystyki tych odczynników; zagrożeń według normy nie znamy
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-C-04590-02:1992 (wersja polska) — „Woda i ścieki — Badania zawartości manganu — Oznaczanie manganu metodą nadmanganianową”. Tytuł angielski: „Water and wastewater — Tests for manganese content — Determination of manganese by the permanganate method”.
Na czym polega ta metoda?
Według karty normy mangan w wodzie i ściekach oznacza się metodą nadmanganianową: pomiarem wizualnym w zakresie 0,05–1,0 mg/l albo spektrofotometrycznym w zakresie 0,1–15,0 mg/l; próbki o większym stężeniu rozcieńcza się wodą, najwyżej 10-krotnie. Metoda pozwala oznaczyć mangan ogólny i rozpuszczony.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 18-01-2008; karta bez pola „Zastąpiona przez”; zastępowała PN-C-04590-01:1975; Wydanie (z karty PKN): PN-C-04590-02:1992, wersja polska; publikacja 19-03-1992, 3 strony, KT 121, ICS 13.060.50 (wydanie z 1984 r. pod tym numerem to metoda formaldoksymowa); Zakres metody (z karty): pomiar wizualny 0,05–1,0 mg/l; spektrofotometryczny 0,1–15,0 mg/l; rozcieńczenie najwyżej 10-krotne; mangan ogólny i rozpuszczony; Przebieg według podręcznika PWr (nie liczby normy): nadsiarczan amonu, azotan srebra jako katalizator, siarczan rtęci(II); 100 cm³ próbki, wrzenie 1 min; 525 nm; zakres podręcznika 0,005–1,0 mg/dm³.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Spektrofotometr, Naczynia do porównania wizualnego, Kolby stożkowe 250 cm³ i źródło ciepła.
Gdzie stosuje się to badanie?
Mangan ogólny i rozpuszczony w wodzie i ściekach — według karty od 0,05 mg/l (wizualnie) i od 0,1 mg/l (spektrofotometrycznie), do 15,0 mg/l; Woda do spożycia: ocena wobec 50 µg/l (Dz.U. 2026 poz. 748) — zakres spektrofotometryczny z karty zaczyna się powyżej wymaganej granicy oznaczalności 15 µg/l.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Odczynnik z opisu podręcznika zawiera siarczan rtęci(II), azotan srebra i stężone kwasy — obowiązują karty charakterystyki tych odczynników; zagrożeń według normy nie znamy.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-92/C-04590/02.