⚗️ Mangan w wodzie i ściekach — metoda nadmanganianowa, pomiar wizualny albo spektrofotometryczny, PN-C-04590-02

Fizykochemia PN-92/C-04590/02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Metodę stosuje się do oznaczania manganu w wodzie i ściekach w zakresie stężeń: — dla pomiarów wizualnych 0,05÷1,0 mg/l, — dla pomiarów spektrofotometrycznych 0,1÷15,0 mg/l. Jeżeli zawartość manganu jest wyższa należy badaną próbkę odpowiednio rozcieńczyć wodą do ogólnego laboratoryjnego stosowania. Rozcieńczenie nie powinno być większe niż 10-krotne. Metoda umożliwia oznaczanie manganu ogólnego i rozpuszczonego". Nazwa metody mówi, że mangan mierzy się w postaci nadmanganianu (fioletowego jonu MnO₄⁻); czym się go utlenia — karta nie podaje.

STATUS (stan karty na 28.09.2026). Karta ma nagłówek „Wycofana" i wiersz „Data wycofania: 18-01-2008". Pola „Zastąpiona przez" nie ma; pole „Zastępuje": PN-C-04590-01:1975. Wydanie: publikacja 19-03-1992, 3 strony, KT 121 Jakości Wody — Badania Chemiczne — Substancje Nieorganiczne, ICS 13.060.50. Uwaga na rok: pod numerem PN-C-04590-02 istniało wcześniej wydanie z 1984 r. z metodą formaldoksymową, którą w 1992 r. przeniesiono do arkusza 03 (PN-C-04590-03:1992, także wycofany; w tej bazie wiedzy osobny wpis) — rok w oznaczeniu rozstrzyga, o którą metodę chodzi. Czy dla manganu w wodzie stoi dziś w katalogu PKN norma, która tę zastępuje — NIE USTALILIŚMY.

WYMAGANIE PRZEPISU DLA WODY DO SPOŻYCIA. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2026 poz. 748), obowiązujące od 24 czerwca 2026 r. (uchyliło rozporządzenie z 2017 r., Dz.U. 2017 poz. 2294): wartość parametryczna manganu — 50 µg/l (załącznik nr 1, część C, tabela 2, lp. 5). Załącznik nr 4, część B, pkt 1: metoda musi umożliwiać „co najmniej zmierzenie stężeń równych wartości parametrycznej przy granicy oznaczalności (…) w wysokości 30 % lub mniej odpowiedniej wartości parametrycznej", czyli dla manganu 15 µg/l, z niepewnością pomiaru 30 % wartości parametrycznej (lp. 29 tabeli). Ten punkt kończy się zdaniem: „W przypadku braku metody analitycznej spełniającej minimalną charakterystykę wykonania analizy określoną w tabeli, monitorowanie należy prowadzić przy wykorzystaniu najlepszych dostępnych technik niepociągających za sobą nadmiernych kosztów." Według karty ta metoda zaczyna się od 50 µg/l (wizualnie) i od 100 µg/l (spektrofotometrycznie) — sam zakres spektrofotometryczny zaczyna się powyżej wartości parametrycznej. Rozporządzenie nie wymienia normy dla manganu — wymaga charakterystyki metody.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 04590 z arkuszem 02: 17 pozycji u 17 laboratoriów, każda z rokiem 1992. Postaci: „PN-92/C-04590/02" — 14 laboratoriów, „PN-92/C-04590.02" — 2 (AB 396, AB 1589), „PN-C-04590.02:1992" — 1 (AB 1310). Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-92/C-04590/02" i pokaże 14 laboratoriów; AB 396, AB 1310 i AB 1589 zostaną poza nią. Wszystkie 17 zapisują metodę spektrofotometryczną; pomiaru wizualnego nie zapisuje żadne. Przedmiot: woda do spożycia przez ludzi — 14 laboratoriów, sama „woda" — 3 (AB 680, AB 1158, AB 1310). Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026): 16 wierszy stoi w obowiązujących wydaniach z takim samym zakresem jak w kopii i żaden nie jest zawieszony. Dla AB 396 strona laboratorium w BIP PCA podaje „Data ważności akredytacji: 06-08-2026" (ta data już minęła; czy akredytację przedłużono — NIE USTALILIŚMY) i nie ma pliku zakresu — jego pozycję (0,040–5,0 mg/l) podajemy wyłącznie według kopii, bez potwierdzenia w aktualnym zakresie.

GRANICA METODY A ZAKRESY LABORATORIÓW — MIEJSCE NA WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Karta: pomiar spektrofotometryczny od 0,1 mg/l. Szesnaście z 17 laboratoriów deklaruje niższą dolną granicę: od 10 µg/l (AB 1231) i 0,010 mg/l (AB 1452), przez 15 µg/l (AB 343, AB 1158, AB 1677), 20 µg/l (AB 990, AB 1310), 30 µg/l (AB 561, AB 764, AB 808, AB 901, AB 1443) i 40 µg/l (AB 396, AB 617), do 50 µg/l (AB 680, AB 868); tylko AB 1589 zaczyna od 0,10 mg/l, jak karta. Górne granice: od 0,25 mg/l (AB 901, AB 990) do 15 000 µg/l (AB 1310). Z czego wynikają granice niższe od karty — NIE USTALILIŚMY; zakres akredytacji tego nie mówi. Wobec wymagania 15 µg/l: spośród 14 laboratoriów z wodą do spożycia cztery zaczynają zakres na 15 µg/l albo niżej (AB 343, AB 1231, AB 1452, AB 1677), a dziesięć — wyżej, od 20 do 100 µg/l. Dolna granica zakresu nie jest tym samym co granica oznaczalności laboratorium, ale zakres zaczynający się powyżej 15 µg/l tego wymagania nie pokazuje — przy wyniku „poniżej" w sprawozdaniu wody do spożycia trzeba zapytać laboratorium o granicę oznaczalności.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (3 strony). Nie podajemy utleniacza i warunków utleniania, długości fali pomiaru, sposobu przygotowania próbki do oznaczenia manganu ogólnego i rozpuszczonego, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji.

Zasada metody

Według karty normy mangan w wodzie i ściekach oznacza się metodą nadmanganianową — jako barwny nadmanganian — pomiarem wizualnym w zakresie 0,05–1,0 mg/l albo spektrofotometrycznym w zakresie 0,1–15,0 mg/l; próbki o większym stężeniu rozcieńcza się wodą, najwyżej 10-krotnie. Metoda pozwala oznaczyć mangan ogólny i rozpuszczony. Dla wody do spożycia wynik porównuje się z wartością parametryczną 50 µg/l, a metoda musi mieć granicę oznaczalności nie wyższą niż 15 µg/l (Dz.U. 2026 poz. 748). Utleniacza i warunków pomiaru NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Mangan ogólny i rozpuszczony w wodzie i ściekach — według karty od 0,05 mg/l (wizualnie) i od 0,1 mg/l (spektrofotometrycznie), do 15,0 mg/l
• Woda do spożycia: ocena wobec 50 µg/l (Dz.U. 2026 poz. 748) — metoda według karty nie spełnia wymagania granicy oznaczalności 15 µg/l; laboratorium musi wykazać własną
• W zakresach akredytacji: 17 laboratoriów, wszystkie z pomiarem spektrofotometrycznym, 14 przy wodzie do spożycia

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-C-04590-02:1992 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Woda i ścieki — Badania zawartości manganu — Oznaczanie manganu metodą nadmanganianową

Title (EN)

Water and wastewater — Tests for manganese content — Determination of manganese by the permanganate method

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu i rok

   Karta PKN: norma wycofana 18-01-2008, bez wskazania następcy (stan karty na 28.09.2026). W sprawozdaniu podaje się oznaczenie z rokiem 1992 — wydanie z 1984 r. pod tym numerem to inna metoda.

2. Przygotowanie próbki

   Rozstrzyga się, czy oznacza się mangan ogólny czy rozpuszczony; próbkę o stężeniu powyżej zakresu rozcieńcza się wodą, najwyżej 10-krotnie.

3. Utlenienie do nadmanganianu

   Mangan przeprowadza się w barwny nadmanganian. Utleniacza i warunków NIE PODAJEMY.

4. Pomiar

   Wizualnie (0,05–1,0 mg/l) albo spektrofotometrycznie (0,1–15,0 mg/l); w zakresach akredytacji — wyłącznie spektrofotometrycznie.

5. Wynik i ocena

   Dla wody do spożycia wynik porównuje się z 50 µg/l. Wynik „poniżej" przy zakresie zaczynającym się powyżej 15 µg/l nie pokazuje spełnienia wymagania granicy oznaczalności — zapytaj laboratorium.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Silne utleniacze stosowane do przeprowadzania manganu w nadmanganian są żrące i reaktywne — obowiązują karty charakterystyki użytych odczynników
• UWAGA MERYTORYCZNA: rok w oznaczeniu normy rozstrzyga metodę — PN-C-04590-02:1984 to metoda formaldoksymowa, PN-C-04590-02:1992 — nadmanganianowa

Najczęstsze pytania