🌿 Mangan przyswajalny w glebie mineralnej — metoda nadsiarczanowa, formaldoksymowa albo AAS, PN-R-04019
Krótko: o co chodzi
Oznaczanie manganu przyswajalnego w glebie mineralnej jedną z trzech metod normy — spektrofotometryczną z nadsiarczanem amonowym, formaldoksymową albo absorpcyjną spektrometrią atomową — z oceną zawartości zależną od pH gleby i jej kategorii agronomicznej. Badanie wykonuje się według normy PN-R-04019:1993 (wersja polska); STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 01-09-2014; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; następcy w katalogu PKN nie ma. Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Ocena zasobności gleb mineralnych w mangan przyswajalny — tabela klas zależna od pH w KCl i kategorii agronomicznej (I–IV), Nie dla gleb organicznych: dla nich jest PN-R-04024:1997, a publikacja KSChR podaje wyciąg 0,5 mol/dm³ HCl i granice 100 i 400 mg/kg.
W skrócie
- Norma: PN-R-04019:1993 (wersja polska)
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 5
- STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 01-09-2014; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; następcy w katalogu PKN nie ma
- Wydanie (z karty PKN): PN-R-04019:1993, wersja polska; publikacja 31-03-1993, 4 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10
- Trzy metody (z karty): spektrofotometryczna z nadsiarczanem amonowym (fioletowe zabarwienie), spektrofotometryczna formaldoksymowa, absorpcyjna spektrometria atomowa
Przegląd
STATUS (stan na 17.11.2026). Karta PKN PN-R-04019:1993 (wersja polska, publikacja 31-03-1993, 4 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10) ma nagłówek „Wycofana” i datę wycofania 01-09-2014; pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje” nie ma. Wyszukiwarka PKN na hasła „przyswajalnego” i „przyswajalnej” (odczyt 17.11.2026) pokazuje tylko normy tej samej serii — PN-R-04016 … PN-R-04025 z lat 1992–1997 i zmiany PN-R-04020:1994/Az1:2004 oraz PN-R-04022:1996/Az1:2002 — następcy nie ma. Wycofaną normę PKN nadal sprzedaje (plik i papier). Przepisu, który powoływałby tę normę jako metodę badania, nie ustaliliśmy. Tekstu normy nie mieliśmy.
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Ustalono trzy rodzaje metod badań: spektrofotometryczną z nadsiarczanem amonowym (utlenianie jonów manganowych i pomiar intensywności fioletowego zabarwienia), spektrofotometryczną formaldoksymową (reakcja formaldoksymu z jonami manganu i pomiar intensywności zabarwienia komplexu) i metodą absorbcyjnej spektrometrii atomowej. Podano ocenę zawartości manganu w formie tabelarycznej”. Karta nie mówi, czym sporządza się wyciąg z gleby. Pisownia „komplexu” i „absorbcyjnej” pochodzi z karty.
WYCIĄG I TECHNIKA — WEDŁUG PUBLIKACJI KRAJOWEJ STACJI CHEMICZNO-ROLNICZEJ. W. Lipiński (Krajowa Stacja Chemiczno-Rolnicza), „Zasobność gleb Polski w mikroelementy”, Studia i Raporty IUNG-PIB 34(8), 2013, s. 121–131: próbki gleby do badań mikroelementów stacje pobierały zgodnie z PN-R-04031:1997, a miedź, cynk, mangan, żelazo i bor oznaczały po ekstrakcji roztworem kwasu solnego o stężeniu 1 mol/dm³; mangan w glebach mineralnych — techniką AAS (tabela 8). Wspólny roztwór 1 mol/dm³ HCl wprowadzono w 1986 r. z inicjatywy IUNG; autor: „Mimo szerokiej krytyki, metoda została znormalizowana i do chwili obecnej jest stosowana w praktyce”. W latach 1965–1983 mangan wyciągano według Schachtschabela 1 N siarczanem magnezowym i oznaczano kolorymetrycznie. Autor zaznacza, że przy boru i manganie „niezbędne jest oznaczenie dodatkowych parametrów, w tym pH”. Wynik to zawartość „przyswajalna” w znaczeniu umownym — to, co przechodzi do tego wyciągu, a nie całkowita zawartość pierwiastka w glebie.
OCENA ZAWARTOŚCI — TABELA Z NORMY, WEDŁUG TEJ PUBLIKACJI. Tabela 2 publikacji („Źródło: PKN, 1993”), mg manganu na kg gleby, dla pH w 1 mol/dm³ KCl i kategorii agronomicznej (I — gleby bardzo lekkie, II — lekkie, III — średnie, IV — ciężkie), kolejno dla kategorii I / II / III / IV: pH poniżej 4,5 — niska poniżej 9 / 13 / 16 / 18, średnia 9–90 / 13–130 / 16–160 / 18–180, wysoka powyżej 90 / 130 / 160 / 180; pH 4,6–5,0 — poniżej 12 / 21 / 28 / 40, 12–125 / 21–210 / 28–280 / 40–390, powyżej 125 / 210 / 280 / 390; pH 5,1–5,5 — poniżej 15 / 30 / 50 / 75, 15–150 / 30–310 / 50–510 / 75–750, powyżej 150 / 310 / 510 / 750; pH powyżej 5,5 — poniżej 17 / 40 / 85 / 110, 17–170 / 40–400 / 85–830 / 110–1100, powyżej 170 / 400 / 830 / 1100. W latach 2009–2012 według tej oceny zawartość niską miało 3 %, średnią 93 %, a wysoką 4 % gleb przebadanych przez stacje (tabela 9 publikacji). Autor pisze w 2013 r., że są to „aktualnie obowiązujące liczby graniczne”; czy stacje stosują je w tej postaci dziś — nie ustaliliśmy. Dla gleb organicznych publikacja podaje tabelę 7 z wyciągiem 0,5 mol/dm³ HCl: mangan niski poniżej 100, średni 100–400, wysoki powyżej 400 mg/kg; gleby organiczne ma osobna norma tej serii, PN-R-04024:1997.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Masy próbki, objętości i czasu ekstrakcji, sposobu przygotowania gleby, stężeń odczynników i długości fal obu metod spektrofotometrycznych, warunków AAS, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji — tekstu normy nie mieliśmy, a publikacja KSChR tego nie opisuje.
Zasada metody
Według karty normy mangan oznacza się jedną z trzech metod: spektrofotometrycznie po utlenieniu jonów manganowych nadsiarczanem amonowym (pomiar fioletowego zabarwienia), spektrofotometrycznie po reakcji z formaldoksymem (pomiar zabarwienia kompleksu) albo absorpcyjną spektrometrią atomową. Według publikacji Krajowej Stacji Chemiczno-Rolniczej (2013) wyciąg z gleby mineralnej sporządza się kwasem solnym 1 mol/dm³, a mangan oznacza techniką AAS. Wynik w mg/kg ocenia się tabelą dla przedziału pH w 1 mol/dm³ KCl i kategorii agronomicznej gleby.
Zastosowania
- Ocena zasobności gleb mineralnych w mangan przyswajalny — tabela klas zależna od pH w KCl i kategorii agronomicznej (I–IV)
- Nie dla gleb organicznych: dla nich jest PN-R-04024:1997, a publikacja KSChR podaje wyciąg 0,5 mol/dm³ HCl i granice 100 i 400 mg/kg
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan na 17.11.2026) | wycofana 01-09-2014; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; następcy w katalogu PKN nie ma |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-R-04019:1993, wersja polska; publikacja 31-03-1993, 4 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10 |
| Trzy metody (z karty) | spektrofotometryczna z nadsiarczanem amonowym (fioletowe zabarwienie), spektrofotometryczna formaldoksymowa, absorpcyjna spektrometria atomowa |
| Wyciąg (według publikacji KSChR 2013, nie z karty) | kwas solny 1 mol/dm³ — wspólny dla Cu, Zn, Mn i Fe w glebach mineralnych, od 1986 r. |
| Granice klas (tabela z normy za publikacją KSChR) | zależne od pH w 1 mol/dm³ KCl (4 przedziały) i kategorii agronomicznej (I–IV): zawartość niska poniżej 9 … 110 mg/kg, wysoka powyżej 90 … 1100 mg/kg |
| Zawartość wysoka przy pH powyżej 5,5 | powyżej 170 (kategoria I), 400 (II), 830 (III), 1100 mg/kg (IV) |
Norma
- Numer normy
- PN-R-04019:1993 (wersja polska)
- Tytuł (PL)
- Analiza chemiczno-rolnicza gleby — Oznaczanie zawartości przyswajalnego manganu
- Title (EN)
- Agricultural chemical analysis of soil — Determination of available manganese content
Procedura krok po kroku
-
Status dokumentu
Karta PKN: norma wycofana 01-09-2014, bez wskazania następcy (stan na 17.11.2026). W sprawozdaniu oznaczenie z rokiem i metoda: PN-R-04019:1993, AAS, nadsiarczanowa albo formaldoksymowa.
-
Pobranie próbki i wyciąg
Próbki według PN-R-04031:1997; wyciąg z gleby mineralnej kwasem solnym 1 mol/dm³ (publikacja KSChR). Masy próbki i warunków NIE PODAJEMY.
-
Pomiar
Mangan w wyciągu jedną z trzech metod normy (karta).
-
pH i kategoria gleby
Do oceny potrzebne są pH gleby w 1 mol/dm³ KCl i jej kategoria agronomiczna (I–IV) (publikacja KSChR).
-
Ocena zawartości
Wynik w mg/kg ocenia się tabelą dla danego przedziału pH i kategorii.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Spektrometr absorpcji atomowej | Do metody AAS (karta). Długości fali i warunków karta nie podaje | — |
| Spektrofotometr | Do metod nadsiarczanowej i formaldoksymowej (karta). Długości fal NIE PODAJEMY | — |
| pH-metr | Do pH gleby w KCl — potrzebnego do oceny według tabeli | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Kwas solny, roztwór 1 mol/dm³ | 7647-01-0 | Roztwór ekstrakcyjny według publikacji KSChR (2013), nie według karty |
| Nadsiarczan amonowy (peroksodisiarczan amonu) | 7727-54-0 | Utleniacz w metodzie spektrofotometrycznej (z karty). Ilości i warunków NIE PODAJEMY |
| Formaldoksym | — | Odczynnik metody formaldoksymowej (z karty) — tworzy z manganem barwny kompleks. Przygotowania NIE PODAJEMY |
| Roztwory wzorcowe manganu | — | Do kalibracji. Stężeń NIE PODAJEMY |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Wykazu zagrożeń normy nie znamy — obowiązują karty charakterystyki użytych odczynników (kwas solny, nadsiarczan amonowy, formaldoksym)
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-R-04019:1993 (wersja polska) — „Analiza chemiczno-rolnicza gleby — Oznaczanie zawartości przyswajalnego manganu”. Tytuł angielski: „Agricultural chemical analysis of soil — Determination of available manganese content”.
Na czym polega ta metoda?
Według karty normy mangan oznacza się jedną z trzech metod: spektrofotometrycznie po utlenieniu jonów manganowych nadsiarczanem amonowym (pomiar fioletowego zabarwienia), spektrofotometrycznie po reakcji z formaldoksymem (pomiar zabarwienia kompleksu) albo absorpcyjną spektrometrią atomową. Według publikacji Krajowej Stacji Chemiczno-Rolniczej (2013) wyciąg z gleby mineralnej sporządza się kwasem solnym 1 mol/dm³, a mangan oznacza techniką AAS.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 01-09-2014; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; następcy w katalogu PKN nie ma; Wydanie (z karty PKN): PN-R-04019:1993, wersja polska; publikacja 31-03-1993, 4 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10; Trzy metody (z karty): spektrofotometryczna z nadsiarczanem amonowym (fioletowe zabarwienie), spektrofotometryczna formaldoksymowa, absorpcyjna spektrometria atomowa; Wyciąg (według publikacji KSChR 2013, nie z karty): kwas solny 1 mol/dm³ — wspólny dla Cu, Zn, Mn i Fe w glebach mineralnych, od 1986 r.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Spektrometr absorpcji atomowej, Spektrofotometr, pH-metr.
Gdzie stosuje się to badanie?
Ocena zasobności gleb mineralnych w mangan przyswajalny — tabela klas zależna od pH w KCl i kategorii agronomicznej (I–IV); Nie dla gleb organicznych: dla nich jest PN-R-04024:1997, a publikacja KSChR podaje wyciąg 0,5 mol/dm³ HCl i granice 100 i 400 mg/kg.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Wykazu zagrożeń normy nie znamy — obowiązują karty charakterystyki użytych odczynników (kwas solny, nadsiarczan amonowy, formaldoksym).
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-R-04019.