🌿 Mangan przyswajalny w glebie mineralnej — metoda nadsiarczanowa, formaldoksymowa albo AAS, PN-R-04019

Środowisko PN-R-04019

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Ustalono trzy rodzaje metod badań: spektrofotometryczną z nadsiarczanem amonowym (utlenianie jonów manganowych i pomiar intensywności fioletowego zabarwienia), spektrofotometryczną formaldoksymową (reakcja formaldoksymu z jonami manganu i pomiar intensywności zabarwienia komplexu) i metodą absorbcyjnej spektrometrii atomowej. Podano ocenę zawartości manganu w formie tabelarycznej". Karta nie mówi, czym sporządza się wyciąg z gleby.

STATUS (stan karty na 28.09.2026). Karta ma nagłówek „Wycofana" i wiersz „Data wycofania: 01-09-2014". Pól „Zastąpiona przez" i „Zastępuje" nie ma. Wydanie: publikacja 31-03-1993, 4 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10. Wyszukiwarka PKN na hasło „przyswajalnego" (29.09.2026) pokazuje tylko normy tej samej serii — PN-R-04016 … PN-R-04025 z lat 1992–1997 i dwie zmiany do nich (Az1:2002, Az1:2004) — następcy NIE USTALILIŚMY. Przepisu, który powoływałby tę normę jako metodę badania, NIE USTALILIŚMY. Mangan w glebach organicznych ma osobną normę tej serii, PN-R-04024:1997 (opisaną w tej bazie wiedzy osobno).

WYCIĄG I TECHNIKA — WEDŁUG PUBLIKACJI KRAJOWEJ STACJI CHEMICZNO-ROLNICZEJ. W. Lipiński, „Zasobność gleb Polski w mikroelementy", Studia i Raporty IUNG-PIB 34(8), 2013: w stacjach chemiczno-rolniczych mangan w glebach mineralnych oznacza się po ekstrakcji kwasem solnym 1 mol/dm³, techniką AAS; w latach 1965–1983 wyciągano go według Schachtschabela 1 N siarczanem magnezowym i oznaczano kolorymetrycznie. Autor zaznacza, że przy manganie „niezbędne jest oznaczenie dodatkowych parametrów, w tym pH" — bez pH wyniku nie da się ocenić.

OCENA ZAWARTOŚCI — TABELA Z NORMY. Publikacja KSChR, tabela 2 („Źródło: PKN, 1993"), mg manganu na kg gleby, dla czterech przedziałów pH w 1 mol/dm³ KCl (do 4,5; 4,6–5,0; 5,1–5,5; powyżej 5,5) i czterech kategorii agronomicznych (I — gleby bardzo lekkie, II — lekkie, III — średnie, IV — ciężkie). Granice zawartości niskiej rosną od poniżej 9 (pH do 4,5, kategoria I) do poniżej 110 mg/kg (pH powyżej 5,5, kategoria IV), a zawartości wysokiej — od powyżej 90 do powyżej 1100 mg/kg; przy pH powyżej 5,5 zawartość wysoka to powyżej 170, 400, 830 i 1100 mg/kg dla kategorii I–IV. W latach 2009–2012 według tej oceny 3 % gleb przebadanych przez stacje miało zawartość niską, 93 % średnią i 4 % wysoką (tabela 9 publikacji). Autor pisze w 2013 r. (s. 122): „Aktualnie obowiązujące liczby graniczne stosowane do wyceny gleb pod względem zasobności w mikroelementy przedstawiono w tab. 1-7 (…)"; czy stacje stosują je dziś — NIE USTALILIŚMY.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru R-04019: 16 pozycji u 16 laboratoriów — tych samych, które powołują normy o cynku, miedzi i żelazie przyswajalnym. Postaci: „PN-R-04019:1993" — 10 laboratoriów; „PN-93/R-04019" — 6 (AB 317, AB 333, AB 759, AB 789, AB 798, AB 921). Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-R-04019" i pokaże 10 laboratoriów; sześciu z zapisem „PN-93/R-04019" nie zobaczy. Technika u wszystkich: płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS); metod nadsiarczanowej i formaldoksymowej nie zapisuje żadne. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026): wszystkie 16 pozycji stoją w obowiązujących wydaniach z takim samym zakresem jak w kopii i żadna nie jest zawieszona.

PUNKTY NORMY W ZAKRESACH — ŚLAD TRZECH METOD. Cztery laboratoria powołują punkty 1, 2 i 5 (AB 312, AB 317, AB 921, AB 1172), a dwa wyłączają punkty 3 i 4 (AB 759, AB 787). Zgodnie z kolejnością na karcie wygląda to na podział: punkt 3 — metoda nadsiarczanowa, punkt 4 — formaldoksymowa, punkt 5 — AAS; tekstu normy nie mieliśmy, więc to wniosek z zapisów, nie cytat. AB 333 wyłącza „pkt. 3.5" — tak samo w normach o cynku, miedzi i żelazie; co zawiera ten punkt — NIE USTALILIŚMY.

ZAKRESY A GRANICE KLAS — MIEJSCE NA WYNIK, KTÓREGO NIE DA SIĘ ZAKLASYFIKOWAĆ. Najwyższej granicy zawartości wysokiej — 1100 mg/kg (kategoria IV, pH powyżej 5,5) — nie obejmuje zakres żadnego z 16 laboratoriów: najwyżej sięga AB 759 (do 1050 mg/kg), potem AB 312, AB 317, AB 827 i AB 1186 (do 1000). AB 789 (do 800) kończy poniżej granicy 830, a AB 921 (do 600) — także poniżej 750. Dziewięć laboratoriów kończy na 500 mg/kg albo niżej, poniżej granic 510, 750, 830 i 1100: AB 284, AB 333, AB 779, AB 787 (do 500), AB 798 i AB 823 (do 400), AB 277 (do 320), AB 1172 (do 300) i AB 930 (do 270); trzy ostatnie nie obejmują też granic 390 i 400, AB 1172 i AB 930 — granicy 310, a AB 930 — 280. Na dole AB 1172 zaczyna od 20 mg/kg — powyżej siedmiu granic zawartości niskiej (9, 12, 13, 15, 16, 17 i 18 mg/kg dla gleb o niższym pH i lżejszych kategorii); siedem laboratoriów zaczyna od 10 — powyżej granicy 9 mg/kg. Klasa zależy od pH i kategorii, więc to, czy dany wynik da się ocenić, trzeba sprawdzać dla konkretnej gleby.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (4 strony). Nie podajemy masy próbki, warunków ekstrakcji, stężeń odczynników i długości fal obu metod spektrofotometrycznych ani warunków AAS, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji.

Zasada metody

Według karty normy mangan oznacza się jedną z trzech metod: spektrofotometrycznie po utlenieniu jonów manganowych nadsiarczanem amonowym do fioletowo zabarwionej postaci, spektrofotometrycznie po reakcji z formaldoksymem, której barwny kompleks się mierzy, albo absorpcyjną spektrometrią atomową. Według publikacji KSChR (2013) wyciąg z gleby mineralnej sporządza się kwasem solnym 1 mol/dm³, a mangan oznacza techniką AAS. Wynik w mg/kg ocenia się tabelą z normy — dla przedziału pH w KCl i kategorii agronomicznej gleby. Warunków ekstrakcji i pomiaru NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Ocena zasobności gleb mineralnych w mangan przyswajalny dla doradztwa nawozowego — w zakresach akredytacji wyłącznie stacje oceny gleb rolniczych (16 laboratoriów), wszystkie metodą AAS
• Ocena wymaga pH gleby w KCl i kategorii agronomicznej — bez nich wynik w mg/kg nie daje klasy
• Nie dla gleb organicznych: dla nich jest PN-R-04024:1997 (wyciąg 0,5 mol/dm³ HCl; według publikacji KSChR granice 100 i 400 mg/kg)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-R-04019:1993 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Analiza chemiczno-rolnicza gleby — Oznaczanie zawartości przyswajalnego manganu

Title (EN)

Agricultural chemical analysis of soil — Determination of available manganese content

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: norma wycofana 01-09-2014, bez wskazania następcy (stan karty na 28.09.2026). W sprawozdaniu podaje się pełne oznaczenie z rokiem i metodę: PN-R-04019:1993, AAS, nadsiarczanowa albo formaldoksymowa.

2. Wyciąg

   Glebę mineralną ekstrahuje się kwasem solnym 1 mol/dm³ (według publikacji KSChR). Masy próbki i warunków NIE PODAJEMY.

3. Pomiar

   Mangan w wyciągu oznacza się jedną z trzech metod normy; w zakresach akredytacji wszystkie laboratoria zapisują płomieniową AAS.

4. pH i kategoria gleby

   Do oceny potrzebne są pH gleby w 1 mol/dm³ KCl i jej kategoria agronomiczna (I–IV).

5. Wynik i ocena

   Zawartość manganu w mg/kg ocenia się tabelą dla danego pH i kategorii. Przy glebie ciężkiej o pH powyżej 5,5 granica zawartości wysokiej (1100 mg/kg) leży poza zakresem akredytacji każdego z 16 laboratoriów.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Kwas solny jest żrący — pracuje się w rękawicach i okularach, pod wyciągiem; obowiązuje karta charakterystyki
• Nadsiarczan amonowy jest silnym utleniaczem i może uczulać drogi oddechowe — obowiązuje karta charakterystyki
• UWAGA MERYTORYCZNA: bez pH w KCl i kategorii agronomicznej wynik manganu nie daje klasy — ten sam wynik bywa zawartością wysoką albo niską

Najczęstsze pytania