🧵 Maksymalna siła i wydłużenie względne przy maksymalnej sile tkanin (w razie potrzeby także siła i wydłużenie przy zerwaniu) — pasek szerokości 50 mm rozciągany na maszynie o stałym przyroście wydłużenia (CRE), próbki klimatyzowane i mokre, PN-EN ISO 13934-1

Materiały i NDT PN-EN ISO 13934-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 13934-1:2013-07, w całości: „W niniejszej części normy ISO 13934 określono sposób wyznaczania maksymalnej siły i wydłużenia względnego przy maksymalnej sile dla płaskich wyrobów włókienniczych z wykorzystaniem metody paska. Niniejsza metoda jest stosowana głównie dla tkanin, łącznie z tkaninami, które wykazują właściwości elastyczne nadane w wyniku obecności włókien elastomerowych, mechanicznej lub chemicznej obróbki. Może być również stosowana dla tekstyliów produkowanych innymi technikami. Metoda nie jest zasadniczo stosowana do geotekstyliów, włóknin, płaskich wyrobów powleczonych, tkanin z włókien szklanych, tkanin z włókien węglowych oraz z tasiemek poliolefinowych. W metodzie wyznacza się maksymalną siłę i wydłużenie przy maksymalnej sile dla aklimatyzowanych próbek roboczych w warunkach klimatu normalnego do badania oraz dla próbek roboczych w stanie mokrym. Metoda ograniczona jest do użytkowania maszyn wytrzymałościowych o stałym przyroście wydłużenia (CRE).” Tekst normy czytamy we fragmencie próbnym ISO 13934-1:2013 (wydanie drugie) od okładki do końca punktu 8.3 (przygotowanie próbek, strona 5).

WEDŁUG TEKSTU NORMY (przedmowa, wstęp, rozdziały 1–8.3). Normę przygotował ISO/TC 38/SC 24; wydanie drugie zastąpiło pierwsze (ISO 13934-1:1999) jako zmiana drobna (minor revision). Seria: część 1 — metoda paska, część 2 — metoda chwytu (grab). Wstęp: norma należy do grupy metod badania właściwości mechanicznych tekstyliów, głównie na maszynach wytrzymałościowych (rozciąganie, wytrzymałość szwów, rozdzieranie, przesunięcie w szwie), których procedury są w miarę możności zgodne; wyników uzyskanych jedną metodą nie należy porównywać z wynikami innych metod. Powołania normatywne: ISO 139 (atmosfery normalne do klimatyzowania i badań), ISO 3696 (woda), ISO 7500-1 (sprawdzanie maszyn wytrzymałościowych), ISO 10012 (systemy zarządzania pomiarami). Definicje: maszyna CRE — jeden uchwyt nieruchomy, drugi przesuwa się ze stałą prędkością przez całe badanie, a cały układ jest praktycznie wolny od ugięć; badanie metodą paska — cała szerokość próbki w szczękach; długość pomiarowa — odległość między skutecznymi liniami zacisku (można je sprawdzić, zaciskając próbkę z kalką); długość początkowa przy określonym napięciu wstępnym; wydłużenie względne — przyrost długości wobec długości początkowej, w procentach; siła maksymalna, siła przy zerwaniu i odpowiadające im wydłużenia (rysunek 1). Zasada: próbkę o określonych wymiarach rozciąga się ze stałą prędkością do zerwania, zapisując siłę maksymalną i wydłużenie przy niej, a w razie potrzeby siłę i wydłużenie przy zerwaniu. Pobieranie (5): według specyfikacji materiału albo uzgodnienia stron, przykładowo według załącznika A, wzór wycinania — załącznik B; nie pobiera się próbek z miejsc złożonych, pogniecionych, z krajek i miejsc niereprezentatywnych. Maszyna (6.1): potwierdzenie metrologiczne według ISO 10012; wskazanie albo zapis siły i odpowiadającego wydłużenia; dokładność klasy 1 według ISO 7500-1 — błąd siły maksymalnej nie większy niż ± 1 % w używanym zakresie, błąd odległości szczęk nie większy niż ± 1 mm; użycie maszyny klasy 2 trzeba podać w sprawozdaniu; przy zbieraniu danych programem — co najmniej osiem odczytów na sekundę; prędkości rozciągania 20 mm/min i 100 mm/min z dokładnością ± 10 %; długość pomiarowa 100 mm i 200 mm z dokładnością ± 1 mm; szczęki w osi siły, krawędzie prostopadłe, powierzchnie zacisku w jednej płaszczyźnie, bez poślizgu i bez nacinania próbki; szczęki gładkie i płaskie, a gdy próbki nie da się utrzymać nawet z podkładką — grawerowane albo żłobkowane; podkładki z papieru, skóry, tworzywa albo gumy; dla tkanin elastycznych zaleca się szczęki z metalowymi powierzchniami ząbkowanymi, a różne powierzchnie szczęk mogą dać różne wydłużenia; przy zerwaniach w szczękach albo poślizgu — szczęki bębnowe (capstan) i ekstensometr śledzący dwa punkty na próbce; szczęki najlepiej szerokości co najmniej 60 mm, nie węższe niż próbka. Dalej: przyrządy do wycinania i strzępienia, naczynie do moczenia, woda klasy 3 według ISO 3696, niejonowy środek zwilżający. Klimatyzowanie (7): według ISO 139; zaleca się klimatyzowanie co najmniej 24 h w stanie swobodnym; próbki mokre nie wymagają klimatyzowania. Próbki (8): z każdej próbki laboratoryjnej dwa zestawy — wzdłuż osnowy i wzdłuż wątku (albo wzdłuż i w poprzek kierunku produkcji), po co najmniej pięć próbek (więcej przy wyższej wymaganej precyzji); nie bliżej niż 150 mm od brzegów; w jednym zestawie żadne dwie próbki nie mogą zawierać tych samych nitek; szerokość 50 mm ± 0,5 mm (bez strzępków), długość wystarczająca na długość pomiarową 200 mm, a dla tkanin o spodziewanym wydłużeniu przy maksymalnej sile powyżej 75 % — 100 mm; inną szerokość można przyjąć po uzgodnieniu i podać w sprawozdaniu; pasek wycina się szerzej i usuwa nitki z obu długich brzegów do szerokości 50 mm, tak by w czasie badania nie wysuwały się nitki wzdłużne (zwykle wystarcza ok. 5 mm albo 15 nitek strzępków, dla bardzo luźnych splotów do 10 mm); przy tkaninach o małej liczbie nitek na centymetr liczy się nitki na szerokości — jeśli jest ich więcej niż 20, pozostałe próbki strzępi się do tej samej liczby, a jeśli mniej — szerokość ma objąć co najmniej 20 nitek; szerokość inną niż 50 mm ± 0,5 mm i liczbę nitek podaje się w sprawozdaniu. Spis treści wymienia dalej: 8.4 — próbki mokre; 9 — przebieg (9.1 długość pomiarowa, 9.2 prędkość rozciągania lub wydłużenia, 9.3 mocowanie próbek, 9.4 przebieg, 9.5 badanie próbek mokrych); 10 — obliczanie i wyrażanie wyników; 11 — sprawozdanie; załączniki A (proponowane pobieranie) i B (rozmieszczenie próbek).

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 13934-1:2013-07 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 26-07-2013, 26 stron, grupa cenowa M, Sektor Produktów Powszechnego Użytku, KT 26 Wyrobów Włókienniczych, ICS 59.080.30, „Wprowadza: EN ISO 13934-1:2013 [IDT], ISO 13934-1:2013 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 13934-1:2002 - wersja polska”. Wersji polskiej wydania 2013 w katalogu nie ma: wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 13934-1” (02.10.2026) pokazuje dwie pozycje — 2013-07 (angielska) i 2002 (polska). Karta PN-EN ISO 13934-1:2002 (wersja polska; EN ISO 13934-1:1999, ISO 13934-1:1999): „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 13934-1:2013-07 - wersja angielska”, data wycofania 26-07-2013; zastąpiła ona PN-P-04626:1988. Co przejście na 2013 zmienia dla wyniku: przedmowa nazywa je zmianą drobną i nie wylicza różnic; wydania 1999 nie czytaliśmy. Statusu ISO 13934-1:2013 na stronie ISO nie sprawdzaliśmy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 13934-1 stoi w 10 rekordach u 9 laboratoriów: AB 033, AB 154, AB 164 (2), AB 198, AB 225, AB 1417, AB 1421, AB 1801, AB 1864. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania zakresów od 03.12.2025 do 20.07.2026): 11 wierszy z numerem — po jednym u siedmiu laboratoriów, dwa u AB 164 (dwie pozycje) i dwa u AB 1801 (obok „PN-EN ISO 13934-1:2013-07” także „EN ISO 13934-1:2013”). Wydanie: wszędzie 2013-07, u AB 1417 — „PN-EN ISO 13934-1:2013” bez miesiąca. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 13934-1” i pokazuje wszystkie 9 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026: 9 (pod „EN ISO 13934-1” — 2: AB 1801 i laboratorium czeskie z akredytacją ČIA nr 1640; pod „PN-ISO 13934-1” — 0).

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Przedmiot: płaskie wyroby włókiennicze (AB 154, AB 164, AB 198, AB 225, AB 1864), tkaniny i dzianiny (AB 1421), tkaniny, dzianiny i odzież (AB 1417), tekstylia (AB 1801 — pozycja stoi zaraz po badaniach trwałości geotekstyliów, m.in. odporności na utlenianie; pozostałe pozycje tego zakresu dotyczą geosyntetyków oraz geotekstyliów i wyrobów pokrewnych, które norma zasadniczo wyłącza), skóry sztuczne i tkaniny — obuwiowe, galanteryjne, włókniny, tekstylia i tekstylia powlekane (AB 033). Wielkości: siła maksymalna i wydłużenie przy niej (AB 033, AB 1801, AB 1864), „maksymalna siła lub siła zrywająca” z wydłużeniami (AB 154, AB 164), siła maksymalna i zrywająca z wydłużeniami przy obu (AB 164, AB 198, AB 1421), siła zrywająca i wydłużenie przy maksymalnej sile (AB 1417), sama siła maksymalna „bez wydłużenia przy sile maksymalnej” (AB 225). Zakresy siły: (0–1000) N (AB 225), (5–3000) N (AB 1864), (0–5000) N (AB 033, AB 1417), (0–10000) N (AB 164 w jednej pozycji, AB 198), (0–25000) N (AB 1421, AB 1801), (2–50000) N (AB 154), (0–50 000) N (AB 164 w drugiej pozycji). W tych samych zakresach stoją inne badania tekstyliów (rozdzieranie, ścieranie, grubość, liczność nitek) — według innych norm, których tu nie opisujemy.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy wyrobie: metoda dotyczy głównie tkanin — dla włóknin, wyrobów powlekanych i geotekstyliów zakres normy mówi, że zasadniczo jej się nie stosuje (u AB 033 w przedmiocie są włókniny i tekstylia powlekane, u AB 1801 pozycja „tekstylia” stoi wśród badań trwałości); dla wyrobów z innych technik (np. dzianin) „może być stosowana”. Wyniki tej metody nie są porównywalne z wynikami metody chwytu (ISO 13934-2) ani innych metod (wstęp). Przy próbce: szerokość 50 mm ± 0,5 mm bez strzępków; zbyt wąskie strzępki pozwalają nitkom wysuwać się w czasie badania; przy rzadkich tkaninach o szerokości decyduje liczba nitek (co najmniej 20) — wynik bez podania szerokości i liczby nitek, gdy różnią się od 50 mm, jest nieporównywalny; próbki z krajek, zagięć i pasa 150 mm od brzegu są niedopuszczalne; w jednym zestawie żadne dwie próbki nie mogą mieć tych samych nitek. Przy pomiarze: długość pomiarowa 200 mm, a 100 mm dopuszcza się tylko przy spodziewanym wydłużeniu przy maksymalnej sile powyżej 75 %; różne powierzchnie szczęk mogą według normy dać różne wydłużenia, a poślizgowi i zerwaniom w szczękach norma każe zapobiegać doborem szczęk i podkładek (6.1.6); maszyna klasy 2 zamiast 1 musi być odnotowana; próbka mokra nie jest klimatyzowana, a klimatyzowana — przez co najmniej 24 h w stanie swobodnym według zalecenia (ISO 139). Prędkości rozciągania (20 i 100 mm/min) i to, kiedy której użyć, określa punkt 9.2, którego nie mamy. Przy wyniku: „siła maksymalna” i „siła przy zerwaniu” to różne punkty krzywej (rysunek 1) — w zakresach stoją jako „lub” (AB 154, AB 164) i jako „i”; wydłużenie liczy się od długości początkowej przy napięciu wstępnym, nie od długości pomiarowej bez napięcia.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy punktu 8.4 (próbki mokre), rozdziału 9 (dobór prędkości, napięcie wstępne, mocowanie, przebieg, badanie na mokro), rozdziału 10 (obliczenia, zaokrąglenia, odrzucanie zerwań w szczękach), rozdziału 11 (sprawozdanie) ani załączników A i B — nie podajemy więc wartości napięcia wstępnego, prędkości dla danej długości pomiarowej, czasu moczenia ani zasad odrzucania wyników. Wymagań z norm wyrobów nie podajemy.

Zasada metody

Pasek tkaniny szerokości 50 mm (po wystrzępieniu nitek z brzegów), uchwycony na całej szerokości w szczękach maszyny o stałym przyroście wydłużenia (CRE), rozciąga się ze stałą prędkością do zerwania przy długości pomiarowej 200 mm (albo 100 mm dla wyrobów bardzo rozciągliwych) i zapisuje siłę maksymalną oraz wydłużenie względne przy niej — liczone od długości początkowej przy napięciu wstępnym — a w razie potrzeby siłę i wydłużenie przy zerwaniu; osobno dla kierunku osnowy i wątku, dla próbek klimatyzowanych i mokrych.

Zastosowania

• Tkaniny, w tym elastyczne — siła maksymalna i wydłużenie przy niej w kierunku osnowy i wątku (zakresy 9 laboratoriów, od 1000 N do 50 000 N)
• Wyroby z innych technik (np. dzianiny, odzież — AB 1417, AB 1421), jeśli metoda jest dla nich odpowiednia
• Badanie na mokro — próbki zanurzone w wodzie z niejonowym środkiem zwilżającym, bez klimatyzowania

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 13934-1:2013-07 (wersja angielska; EN ISO 13934-1:2013, ISO 13934-1:2013 IDT)

Tytuł (PL)

Tekstylia — Właściwości płaskich wyrobów przy rozciąganiu — Część 1: Wyznaczanie maksymalnej siły i wydłużenia względnego przy maksymalnej sile metodą paska

Title (EN)

Textiles — Tensile properties of fabrics — Part 1: Determination of maximum force and elongation at maximum force using the strip method

Procedura krok po kroku

1. Pobranie i klimatyzowanie

   Według specyfikacji materiału albo uzgodnienia (przykład — załącznik A); bez zagięć, krajek i miejsc niereprezentatywnych; klimatyzowanie według ISO 139, zalecane ≥ 24 h w stanie swobodnym. PN-EN ISO 13934-1:2013-07 aktualna (stan karty na 02.10.2026).

2. Wycięcie próbek

   Dwa zestawy (osnowa i wątek) po ≥ 5 próbek, nie bliżej niż 150 mm od brzegu, bez wspólnych nitek w zestawie; szerokość 50 mm ± 0,5 mm po wystrzępieniu (ok. 5 mm albo 15 nitek strzępków); rzadkie tkaniny — ≥ 20 nitek.

3. Ustawienie maszyny

   Długość pomiarowa 200 mm (100 mm przy wydłużeniu > 75 %); prędkość 20 albo 100 mm/min — dobór według 9.2 (NIE PODAJEMY); szczęki dobrane tak, by nie było poślizgu ani nacinania.

4. Rozciąganie

   Rozciąganie ze stałą prędkością do zerwania; zapis siły maksymalnej i wydłużenia przy niej, w razie potrzeby siły i wydłużenia przy zerwaniu; napięcie wstępne, mocowanie i przebieg (9.3–9.4) — NIE PODAJEMY.

5. Próbki mokre

   Zanurzenie w wodzie klasy 3 z niejonowym środkiem zwilżającym i badanie bez klimatyzowania; szczegóły 8.4 i 9.5 — NIE PODAJEMY.

6. Wyniki i sprawozdanie

   Wyniki osobno dla osnowy i wątku (rozdział 10 — NIE PODAJEMY); w sprawozdaniu m.in. użycie maszyny klasy 2 oraz szerokość i liczba nitek, jeśli szerokość różni się od 50 mm ± 0,5 mm.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Zrywanie próbek pod dużą siłą (w zakresach do 50 000 N) — osłony maszyny; przeczytany tekst normy nie zawiera ostrzeżeń bhp
• UWAGA MERYTORYCZNA: metoda zasadniczo nie dotyczy włóknin, wyrobów powlekanych i geotekstyliów; wyniki metody paska nie są porównywalne z wynikami metody chwytu ani innych metod

Najczęstsze pytania