🔥 Oznaczanie liczby kwasowej jasnych estrów metylowych kwasów tłuszczowych (FAME) metodą miareczkową — około 20 g próbki (± 0,001 g) rozpuszcza się w 100 ml zobojętnionej mieszaniny etanolu i eteru dietylowego (1 + 1) i miareczkuje etanolowym KOH 0,1 mol/l wobec fenoloftaleiny do zabarwienia utrzymującego się co najmniej 15 s; zakres 0,10–1,00 mg KOH/g, wynik do dwóch miejsc po przecinku, powtarzalność 0,02 i odtwarzalność 0,06 mg KOH/g, PN-EN 14104

Petrochemia PN-EN 14104

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST EN 14104:2021 (tekst EN 14104:2021, angielski) — w całości: od strony tytułowej przez spis treści, przedmowę europejską i rozdziały 1–12 (zakres, powołania, definicja, zasada, odczynniki, aparatura, pobieranie, przygotowanie, wykonanie, obliczenia, precyzja, sprawozdanie). Poza próbką zostają tylko informacyjny załącznik A (wyniki badania międzylaboratoryjnego) i bibliografia.

WEDŁUG TEKSTU EN 14104:2021 (rozdziały 1–12). Normę przygotował CEN/TC 307 „Nasiona oleiste, oleje i tłuszcze roślinne i zwierzęce oraz ich produkty uboczne — Metody pobierania próbek i analizy” (sekretariat AFNOR); CEN zatwierdził ją 6.12.2020; zastępuje EN 14104:2003, a zmiany wobec poprzedniego wydania według przedmowy to: przeredagowany rozdział 5 „Odczynniki”, dodany jako alternatywa automatyczny układ miareczkowania z detekcją optyczną, poprawki redakcyjne. Zakres (1): metoda miareczkowa oznaczania liczby kwasowej jasnych FAME w zakresie 0,10–1,00 mg KOH/g; dla olejów i tłuszczów liczbę kwasową określa EN ISO 660 (uwaga 2). Powołania (2): EN ISO 661 (przygotowanie próbki), EN ISO 3696. Definicja (3.1): liczba kwasowa — liczba miligramów wodorotlenku potasu potrzebna do zobojętnienia wolnych kwasów tłuszczowych w 1 g FAME; jeżeli próbka zawiera kwasy mineralne, oznacza się je jako część całkowitej liczby kwasowej — metoda nie odróżnia kwasowości słabej (wolne kwasy tłuszczowe) od mocnej (kwasy mineralne). Zasada (4): porcję rozpuszcza się w odpowiedniej mieszaninie rozpuszczalników i miareczkuje mianowanym roztworem KOH wobec fenoloftaleiny. Odczynniki (5): czystość analityczna, woda klasy 3 według EN ISO 3696; toluen, izopropanol, etanol 95–97 % (rozpuszczalnik A), eter dietylowy bez nadtlenków, stabilizowany BHT (rozpuszczalnik B); mieszanina rozpuszczalników — równe objętości A i B, zobojętniana tuż przed użyciem roztworem KOH wobec 0,3 ml fenoloftaleiny na 100 ml; gdy nie można użyć eteru — toluen z etanolem lub toluen z izopropanolem (1 + 1), albo sam izopropanol; przy ciemnych próbkach może być potrzeba więcej mieszaniny i wskaźnika; wzorce: wodoroftalan potasu (> 99,5 %, 2 h w 120 °C) lub kwas benzoesowy (> 99,5 %, stopiony ostrożnie w ok. 130 °C); KOH 0,1 mol/l w etanolu (ok. 6,6 g na 1000 ml, użyć po co najmniej 5 dniach, zlać do butelki z ciemnego szkła, roztwór bezbarwny lub słomkowy, chroniony przed CO2, np. rurką z wapnem sodowanym) — dopuszczalne wodne roztwory KOH lub NaOH, jeśli woda nie rozwarstwia roztworu, i izopropanol zamiast etanolu; mianowanie na ok. 180 mg wodoroftalanu potasu lub ok. 100 mg kwasu benzoesowego w 100 ml wody wobec fenoloftaleiny (wzory z masami molowymi 204,23 i 122,12); fenoloftaleina 10 g/l w etanolu. Aparatura (6): biureta 10 ml z podziałką 0,02 ml, klasa A według EN ISO 385; waga z dokładnością ± 0,001 g lub lepszą. Pobieranie (7) nie jest częścią metody (zalecenie: EN ISO 5555). Przygotowanie (8): według EN ISO 661; próbki nie wolno ogrzewać ani sączyć. Wykonanie (9): około 20 g (± 0,001 g) w kolbie stożkowej 250 ml; rozpuścić w 100 ml zobojętnionej mieszaniny, dodać kilka kropli fenoloftaleiny i miareczkować KOH, mieszając, do punktu, w którym jedna kropla daje lekką, lecz wyraźną zmianę barwy utrzymującą się co najmniej 15 s; dopuszczalny automatyczny układ z detekcją optyczną punktu końcowego, jeśli zwalidowano go na precyzję z rozdziału 11; gdy roztwór mętnieje — dodać mieszaniny do klarowności. Obliczenia (10): AV = 56,1 × V × c / m (V — objętość KOH w ml, c — stężenie w mol/l, m — masa porcji w g), wynik w mg KOH/g, zaokrąglony do drugiego miejsca po przecinku. Precyzja (11): powtarzalność 0,02 mg KOH/g, odtwarzalność 0,06 mg KOH/g (przekroczenie najwyżej raz na 20 oznaczeń); wartości mogą nie obowiązywać poza zakresami stężeń i matrycami z badania. Sprawozdanie (12): co najmniej powołanie EN 14104:2021, wynik, odstępstwa, nietypowe obserwacje i data.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN 14104”, 03.10.2026) PN-EN 14104:2021-06 (wersja angielska, „Produkty przetwarzania olejów i tłuszczów — Estry metylowe kwasów tłuszczowych (FAME) — Oznaczanie liczby kwasowej”, „Wprowadza: EN 14104:2021 [IDT]”) nie ma adnotacji o wycofaniu, a PN-EN 14104:2004 (wersja polska) ma opis „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN 14104:2021-06 — wersja angielska”; wyszukiwarka pokazuje też niezwiązaną PN-ISO 14104:2002 (przekładnie zębate, wycofana). W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) EN 14104:2021 ma status „Published” (publikacja 13.01.2021). Co zmieniło się dla wyniku między wydaniami 2003 i 2021, przedmowa mówi wprost: przeredagowane odczynniki i dodana detekcja optyczna jako alternatywa; tekstu wydania 2003 nie czytaliśmy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 14104 stoi w 13 rekordach u 8 laboratoriów: AB 009, AB 098, AB 103, AB 387, AB 391, AB 484, AB 1668, AB 1679. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 19.09.2025 do 30.07.2026) numer stoi w 13 wierszach tych samych 8 laboratoriów (AB 387 — 4, AB 103 i AB 484 po 2, pozostałe po 1). Zapis „PN-EN 14104:2021-06” u pięciu laboratoriów, bez roku („PN-EN 14104”) u AB 009, AB 098 i AB 387 (u AB 009 i AB 387 w zakresie elastycznym, oznaczonym „E”). Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 14104”) pokazuje te same 8 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

ZAWIESZENIE (dokument PCA). AB 103 (wyd. nr 42 z 18.02.2026) ma dwie pozycje „Liczba kwasowa” według PN-EN 14104:2021-06 dla FAME i oleju napędowego z FAME: pozycja z zakresem (0,10–0,65) mg KOH/g jest oznaczona „*)” — „Akredytacja zawieszona na wniosek podmiotu w części zakresu oznaczonego pogrubioną kursywą od 18.02.2026 r. do 17.02.2027 r.”; druga, (0,16–0,68) mg KOH/g, nie jest oznaczona. Zawieszenia w AB 484 (od 30.07.2026 do 26.01.2027) dotyczą innych pozycji niż liczba kwasowa.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Wszędzie metoda miareczkowa. FAME: AB 391 (0,10–0,50) mg KOH/g, AB 1679 (0,30–0,90), AB 009 i AB 1668 (0,10–1,00), AB 484 (0,10–1,00, także „mg/g KOH”). FAME i olej napędowy z FAME: AB 103 (0,10–0,65 — zawieszona; 0,16–0,68), AB 484 (0,10–1,00). Paliwa ciekłe bez bliższego określenia: AB 098 (razem z ASTM D 3242) i AB 387 (4 pozycje, bez zakresu w wierszu). Norma dotyczy jasnych FAME (1); olej napędowy z FAME leży poza jej zakresem, a dla olejów i tłuszczów jest EN ISO 660 (u AB 103 w sąsiedniej pozycji, (0,16–46,2) mg KOH/g).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy próbce: ogrzanie lub sączenie próbki przed oznaczeniem jest zabronione (8). Przy rozpuszczalniku: mieszaninę zobojętnia się tuż przed użyciem (5.5). Przy titrancie: butelkę połączoną z biuretą zabezpiecza się przed dostępem CO2 (np. rurką z wapnem sodowanym), a stężenie roztworu kontroluje się mianowaniem na wodoroftalanie lub kwasie benzoesowym (5.8). Przy punkcie końcowym: zabarwienie musi utrzymać się co najmniej 15 s (9.2.1); mętny roztwór — dolać mieszaniny (9.2.2). Przy interpretacji: kwasy mineralne wchodzą do wyniku, metoda ich nie odróżnia (3.1, uwaga 2). Przy zakresie: poniżej 0,10 i powyżej 1,00 mg KOH/g metoda nie jest objęta zakresem (1), a precyzja może nie obowiązywać poza matrycami z badania (11.1) — dotyczy to też oleju napędowego z FAME.

CZEGO NIE PODAJEMY. Załącznika A nie czytaliśmy, więc nie podajemy liczby laboratoriów i próbek badania międzylaboratoryjnego. Nie podajemy też wymagań specyfikacji paliw (np. najwyższej liczby kwasowej FAME) — tekstów norm wyrobu do tego wpisu nie czytaliśmy.

Zasada metody

Około 20 g FAME rozpuszcza się w 100 ml zobojętnionej mieszaniny równych objętości etanolu i eteru dietylowego (albo toluenu z etanolem lub izopropanolem) i miareczkuje mianowanym etanolowym roztworem KOH 0,1 mol/l wobec fenoloftaleiny do lekkiego, wyraźnego zabarwienia utrzymującego się co najmniej 15 s (można użyć zwalidowanego titratora z detekcją optyczną). Liczba kwasowa AV = 56,1 × V × c / m, w mg KOH/g, z dwoma miejscami po przecinku.

Zastosowania

• Jasne estry metylowe kwasów tłuszczowych (FAME, biodiesel) — liczba kwasowa 0,10–1,00 mg KOH/g (1)
• Kwasy mineralne wchodzą do wyniku — metoda nie odróżnia kwasowości słabej od mocnej (3.1)
• FAME, olej napędowy z FAME i paliwa ciekłe — metoda miareczkowa w zakresach akredytacji 8 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 14104:2021-06

Tytuł (PL)

Produkty przetwarzania olejów i tłuszczów — Estry metylowe kwasów tłuszczowych (FAME) — Oznaczanie liczby kwasowej

Title (EN)

Fat and oil derivatives — Fatty Acid Methyl Esters (FAME) — Determination of acid value

Procedura krok po kroku

1. Próbka

   Przygotowanie według EN ISO 661; nie ogrzewać i nie sączyć. PN-EN 14104:2021-06 aktualna (wyszukiwarka PKN, 03.10.2026).

2. Porcja

   Około 20 g (± 0,001 g) do kolby stożkowej 250 ml.

3. Rozpuszczenie

   100 ml mieszaniny zobojętnionej tuż przed użyciem; kilka kropli fenoloftaleiny.

4. Miareczkowanie

   KOH 0,1 mol/l, mieszając, do zabarwienia utrzymującego się co najmniej 15 s; przy zmętnieniu dolać mieszaniny.

5. Wynik

   AV = 56,1 × V × c / m [mg KOH/g], zaokrąglony do drugiego miejsca po przecinku.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Eter dietylowy, etanol, izopropanol i toluen są łatwopalne; eter musi być wolny od nadtlenków (5.4)
• Roztwory wodorotlenku potasu są żrące
• Norma ostrzega, że jej stosowanie może wiązać się z niebezpiecznymi materiałami i czynnościami, a środki bezpieczeństwa ustala użytkownik (1)

Najczęstsze pytania