🧵 Łatwość zapalenia pionowo umieszczonych próbek wyrobów włókienniczych — płomień palnika przykładany do powierzchni albo dolnej krawędzi próbki 200 × 80 mm, metoda iteracyjna (co najmniej 10 próbek na kierunek), średni czas zapalenia ze średniej ważonej; PN-EN ISO 6940

Materiały i NDT PN-EN ISO 6940

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. ISO 6940:2004 (rozdz. 1) określa metodę pomiaru łatwości zapalenia pionowo umieszczonych płaskich wyrobów włókienniczych i wyrobów technicznych — prostych albo złożonych (powlekanych, pikowanych, wielowarstwowych, przekładkowych i podobnych) — poddanych działaniu małego, określonego płomienia. Metoda ocenia właściwości wyrobu przy kontakcie z płomieniem w warunkach kontrolowanych; wyników nie przenosi się na sytuacje z ograniczonym dopływem powietrza ani narażenia na duże źródła intensywnego ciepła. Wpływ szwów można zbadać, umieszczając szew w próbce tak, by objął go płomień; wykończenia bada się, gdy to możliwe, jako część zestawu, z którym są lub będą używane. Według wprowadzenia jest to jedna z dwóch bardzo bliskich metod badania palności płaskich wyrobów włókienniczych: ta wyznacza „łatwość zapalenia” (słownictwo według ISO 4880), druga mierzy „czas rozprzestrzeniania się płomienia” (ISO 6941; osobny wpis tej bazy). Tekst normy czytamy w próbce iTeh ISO 6940:2004 (tekst francuski) od strony tytułowej przez przedmowę, wprowadzenie i rozdziały 1–7 do pkt 8.1 włącznie oraz w próbce iTeh ISO 6940:2026 (tekst angielski i francuski) od strony tytułowej przez spis treści, przedmowę, wprowadzenie i rozdziały 1–3 do pierwszego zdania rozdziału 4.

DEFINICJE I ZASADA (rozdz. 3–4). Czas przyłożenia płomienia — czas, przez który płomień zapalający działa na próbkę. Czas palenia płomieniowego (po odsunięciu źródła zapłonu) mierzy się z dokładnością do sekundy, a czasy krótsze niż 1,0 s zapisuje jako zero. Zapalenie — zapoczątkowanie spalania. Spalanie trwałe — palenie się próbki trwające po odsunięciu źródła zapłonu 5 s lub dłużej albo takie, w którym płomień dochodzi do górnej lub bocznej krawędzi w czasie krótszym niż 5 s. Wydanie 2004 definiuje też minimalny czas zapalenia — najkrótszy czas działania źródła zapłonu, po którym w określonych warunkach powstaje spalanie trwałe (3.5). Zasada (wydanie 2004): określony płomień z określonego palnika przykłada się do powierzchni albo do dolnej krawędzi pionowo umieszczonych próbek; średni czas zapalenia wyznacza się ze średniej ważonej czasów od przyłożenia płomienia do zapalenia próbek. Spis treści wydania 2026 nazywa oba warianty: procedura A — zapalanie powierzchniowe, procedura B — zapalanie od dolnej krawędzi.

APARATURA (rozdz. 5, wydanie 2004). Rama montażowa utrzymuje palnik i uchwyt próbki we wzajemnym położeniu z rysunku 3. Palnik (załącznik A) przestawia się z położenia spoczynkowego — końcówka co najmniej 75 mm od próbki — do położenia roboczego poziomego albo nachylonego. Uchwyt próbki: prostokątna rama metalowa 190 mm × 70 mm ze szpilką w każdym narożu; szpilki o średnicy najwyżej 2 mm i długości co najmniej 26 mm (dla próbek grubych lub wielowarstwowych mogą być potrzebne dłuższe); obok każdej z czterech szpilek dystans o średnicy 2 mm i długości co najmniej 20 mm — próbka leży co najmniej 20 mm od ramy. Szablon płaski, sztywny, o wymiarach próbki 200 mm × 80 mm, z otworami o średnicy około 4 mm w narożach, w rozstawie szpilek. Gaz: propan lub butan techniczny albo ich mieszanina (zalecany propan techniczny). Czasomierze: jeden do sterowania i pomiaru czasu przyłożenia płomienia, nastawiany na 1 s z krokiem 1 s, o dokładności 0,2 s lub lepszej; trzy o dokładności 0,2 s lub lepszej do czasu palenia po odsunięciu płomienia — uruchamiane najlepiej samoczynnie z końcem przyłożenia płomienia albo jego odsunięciem i zatrzymywane ręcznie.

ŚRODKI OSTROŻNOŚCI I PRÓBKI (rozdz. 6–7, pkt 8.1). Produkty spalania bywają korozyjne — aparatura z materiałów odpornych na dymy. Objętość powietrza nie może wpływać na badanie; w komorze otwartej z przodu próbka co najmniej 300 mm od każdej ściany; dym i gazy toksyczne usuwa się wentylacją między badaniami. Szablonem zaznacza się zestaw dwunastu próbek, aby uzyskać co najmniej pięć przypadków zapalenia i pięć przypadków braku zapalenia. Próbki bada się zwykle pionowo w kierunku długości, stroną licową do płomienia; gdy materiał nie jest jednorodny i badania wstępne wykazują różnice, bada się osobno próbki w kierunku długości i szerokości, a przy zapalaniu powierzchniowym, gdy strony różnią się wyglądem i zachowaniem — każdą stronę osobno, z osobnym wynikiem. Metoda jest iteracyjna, więc dokładnej liczby próbek nie da się podać: potrzeba co najmniej 10 próbek na każdy kierunek i jednej dodatkowej do ustawienia metody. Wymiary próbki: (200 ± 2) mm × (80 ± 2) mm; przy wyrobach ażurowych (np. kanwa, gaza) miejsca szpilek zaznacza się na przyklejonych kawałkach papieru samoprzylepnego. Kondycjonowanie, o ile nie ustalono inaczej: (20 ± 2) °C i wilgotność względna (65 ± 5) % przez co najmniej 24 h; próbki niebadane od razu przechowuje się w szczelnym pojemniku, a każdą bada w ciągu 2 min od wyjęcia (można ją zamocować w uchwycie jeszcze w atmosferze kondycjonowania). Dalsze rozdziały (tylko tytuły ze spisu treści): atmosfera badania, ustawienie aparatury (procedury A i B), przebieg badania, obliczenie średniego czasu zapalenia, precyzja, sprawozdanie; załącznik A (normatywny) — budowa palnika, B (informacyjny) — przykład obliczenia średniego czasu zapalenia, C (informacyjny) — techniki doświadczalne.

WYDANIA. ISO 6940:2004 (ISO/TC 38/SC 19 „Zachowanie się tekstyliów i wyrobów włókienniczych w ogniu”) — wydanie drugie, zastąpiło ISO 6940:1984 po rewizji technicznej i włączyło zmianę ISO 6940:1984/Amd.1:1993; powołuje ISO 4880 i ISO 6941. ISO 6940:2026 — wydanie trzecie, przygotowane przez ISO/TC 38 we współpracy z CEN/TC 248 (porozumienie wiedeńskie), zastąpiło ISO 6940:2004 po rewizji technicznej; zmiany według przedmowy: poprawiony rysunek 1 b) (linia wymiaru kątowego i kształt końcówki dyszy gazowej), przerobione rysunki 3 a) i b), aby próbka była na nich wyraźnie widoczna; rewizja ma wyjaśniać bez zmian w układzie. Karta iTeh ISO 6940:2026 (odczyt 06.11.2026): status „Published”, publikacja 13.05.2026, etap „6060 – International Standard published”, ICS 13.220.40 i 59.080.30; obok EN ISO 6940:2026 (wersja poprawiona 2026-06).

STATUS (stan na 06.11.2026). Karta PN-EN ISO 6940:2005 (wersja polska) ma etykietę „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 6940:2026-10 - wersja angielska”: data wycofania 27-10-2026, publikacja 12-12-2005, 21 stron, KT 27 Pokryć Podłogowych i Palności Wyrobów Włókienniczych, „Wprowadza: EN ISO 6940:2004 [IDT], ISO 6940:2004 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 6940:2004 - wersja angielska”, ICS 13.220.40, 59.080.30; w wierszu „Aktualna w ocenie zgodności” karta podaje „30-11-2026 - Patrz Komunikat Prezesa PKN” (komunikatu nie czytaliśmy). Pole „Zakres” tej karty: „Określono metodę pomiaru zapalności pionowo umieszczonych płaskich wyrobów włókienniczych przeznaczonych na odzież, zasłony i firanki, mających postać wyrobów jedno- lub wieloskładnikowych (powleczonych, pikowanych, wielowarstwowych, konstrukcji przekładkowych i podobnych kombinacji)” — wzmianki o odzieży, zasłonach i firankach nie ma w rozdziale 1 przeczytanego tekstu ISO 6940:2004, który mówi o płaskich wyrobach włókienniczych i wyrobach technicznych. Karta następcy PN-EN ISO 6940:2026-10 (wersja angielska) — bez etykiety wycofania: publikacja 27-10-2026, 28 stron, KT 27, „Wprowadza: EN ISO 6940:2026 [IDT], ISO 6940:2026 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 6940:2005 - wersja polska”, ten sam tytuł polski; jej pole „Zakres” mówi o wyrobach włókienniczych i produktach przemysłowych, bez wymieniania odzieży i zasłon. Trzy pytania o wycofanie: kiedy — 27.10.2026; czym zastąpiono — PN-EN ISO 6940:2026-10 (wersja angielska; polskiej wersji karta nie wymienia); co się zmieniło dla wyniku — według przedmowy ISO 6940:2026 poprawiono rysunki 1 b), 3 a) i 3 b), a rewizja ma wyjaśniać bez zmian w układzie. Pełnych tekstów obu wydań nie porównywaliśmy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji odświeżona z serwera produkcyjnego 02.11.2026 i aktualne dokumenty PCA, odczyt 06.11.2026). Numer 6940 stoi w kopii bazy w 7 rekordach u 6 polskich laboratoriów: AB 023, AB 029 (dwa), AB 154, AB 225, AB 304, AB 1280. W aktualnych dokumentach PCA tych 6 laboratoriów norma występuje 6 razy — po jednym; różnica wynika z kopii: u AB 029 obie pozycje palności mają w kopii przypisane wszystkie siedem norm z obu wierszy, a w PCA PN-EN ISO 6940:2005 stoi tylko przy czasie zapalenia. Żadna pozycja nie jest zawieszona; pozycje AB 023, AB 304 i AB 1280 należą do elastycznego zakresu akredytacji (oznaczenie „E”). Zapisy: „PN-EN ISO 6940:2005” (AB 029, AB 154, AB 225) i „PN-EN ISO 6940” bez roku (AB 023, AB 304, AB 1280). W kopii bazy numer stoi też w 4 rekordach u 4 czeskich laboratoriów (zapis „ČSN EN ISO 6940”, także jako podstawa procedury własnej); dwa dalsze czeskie rekordy z ciągiem „6940” to numery procedur innego laboratorium („PI 69403-…”, pobieranie próbek powietrza) — nie liczymy ich. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN ISO 6940”) pokazuje 10 laboratoriów: tych 6 polskich i 4 czeskie (zapytanie zakładki na labcoda.pl, 06.11.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA, całe pozycje). Czas zapalenia: wyroby włókiennicze, zasłony i firanki (AB 225, razem z PN-EN 1101:1999+A1:2006) oraz płaskie wyroby włókiennicze (AB 1280). Zapalność — czas zapalenia, metoda pojedynczego płomienia: wyroby włókiennicze (AB 029, razem z PN-EN 1101:1999+A1:2006 i PN-EN 1625:2002). Zapalność pionowo umieszczonych próbek: płaskie wyroby włókiennicze (AB 154, razem z PN-EN 1625:2002). Pozycje łączne z PN-EN ISO 6941: stopień palności wyrobów elastycznych — zasięg rozprzestrzenienia płomieni i czas do zapalenia: zasłony, kotary, kurtyny, folie, tkaniny namiotowe, markizy (AB 023); odporność na zapalenie i pionowe rozprzestrzenianie płomienia: draperie, zasłony, firany, duże namioty, markizy, folie i inne wiszące wyroby (AB 304). Procedury A lub B żaden zakres nie wskazuje.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — kryterium zapalenia: „zapaliło się” znaczy spalanie trwałe (co najmniej 5 s palenia po odsunięciu palnika albo płomień na górnej lub bocznej krawędzi w czasie krótszym niż 5 s); krótki płomyk gasnący od razu nie jest zapaleniem, a palenie krótsze niż 1,0 s zapisuje się jako zero. Drugie — liczba próbek: metoda jest iteracyjna i potrzebuje co najmniej pięciu zapaleń i pięciu braków zapalenia, co najmniej 10 próbek na kierunek; wynik z kilku próbek albo z samych zapaleń nie daje średniej ważonej według normy. Trzecie — kierunek i strona: przy wyrobie niejednorodnym albo o różnych stronach wynik podaje się osobno dla kierunków i stron; uśrednienie ich razem ukrywa słabszy kierunek. Czwarte — kondycjonowanie: (20 ± 2) °C, (65 ± 5) %, co najmniej 24 h i badanie w ciągu 2 min od wyjęcia; próbka przesuszona albo wilgotna zapala się inaczej. Piąte — sposób zapalania: norma ma zapalanie powierzchniowe i od dolnej krawędzi, a zakresy go nie podają — sprawozdanie musi wskazać procedurę. Szóste — zakres wyniku: metoda nie mówi nic o zachowaniu wyrobu przy ograniczonym dopływie powietrza ani przy dużym źródle ciepła. Siódme — powołanie wydania: trzy laboratoria (AB 029, AB 154, AB 225) powołują PN-EN ISO 6940:2005, którą PKN wycofał 27.10.2026 (następca: PN-EN ISO 6940:2026-10, wersja angielska), a trzy w elastycznym zakresie (AB 023, AB 304, AB 1280) — numer bez roku; sprawozdanie musi podać, według którego wydania badano. Według przedmowy wydania 2026 zmiany dotyczą rysunków i nie zmieniają układu — pełnych tekstów nie porównywaliśmy, więc nie twierdzimy, że wyniki obu wydań są zawsze równoważne.

CZEGO NIE PODAJEMY. Przeczytane fragmenty kończą się: ISO 6940:2004 — na pkt 8.1, ISO 6940:2026 — na pierwszym zdaniu rozdziału 4. Nie podajemy atmosfery badania, ustawienia palnika i płomienia, przebiegu iteracji (jak dobiera się kolejne czasy przyłożenia płomienia), wzoru średniej ważonej, precyzji, zawartości sprawozdania ani budowy palnika (rozdz. 8.2–13, załączniki A–C). Nie sprawdzaliśmy, czy wydanie 2026 zachowało definicję minimalnego czasu zapalenia — przeczytany fragment ma definicje 3.1–3.4. Statusu norm powołanych obok w zakresach (PN-EN 1101, PN-EN 1625) nie sprawdzaliśmy; powołań ISO 6940 w przepisach nie sprawdzaliśmy.

Zasada metody

Pionowo zamocowaną na szpilkach próbkę 200 × 80 mm poddaje się działaniu określonego płomienia palnika przyłożonego do powierzchni albo dolnej krawędzi i ocenia, czy powstaje spalanie trwałe (co najmniej 5 s palenia po odsunięciu palnika albo płomień na krawędzi w czasie krótszym niż 5 s). Metoda jest iteracyjna — co najmniej 10 próbek na kierunek, z co najmniej pięcioma zapaleniami i pięcioma brakami zapalenia — a średni czas zapalenia wyznacza się ze średniej ważonej czasów od przyłożenia płomienia do zapalenia; czas przyłożenia płomienia nastawia się czasomierzem z krokiem 1 s (ISO 6940:2004, rozdz. 3–5, 7).

Zastosowania

• Płaskie wyroby włókiennicze i wyroby techniczne, proste i złożone: powlekane, pikowane, wielowarstwowe, przekładkowe (ISO 6940:2004, rozdz. 1)
• Wpływ szwów i wykończeń na łatwość zapalenia (ISO 6940:2004, rozdz. 1)
• Para z ISO 6941 (rozprzestrzenianie płomienia) — według wprowadzenia dwie bardzo bliskie metody badania palności płaskich wyrobów włókienniczych
• W zakresach akredytacji: 6 polskich laboratoriów — wyroby włókiennicze, płaskie wyroby włókiennicze, zasłony, firanki, kotary, kurtyny, draperie, duże namioty, markizy, folie i inne wiszące wyroby

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 6940:2026-10 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 6940:2026 i ISO 6940:2026 [IDT]; zastąpiła PN-EN ISO 6940:2005 — wersja polska, wycofaną 27.10.2026)

Tytuł (PL)

Wyroby włókiennicze — Zachowanie się podczas palenia — Wyznaczanie zapalności pionowo umieszczonych próbek

Title (EN)

Textile fabrics — Burning behaviour — Determination of ease of ignition of vertically oriented specimens

Procedura krok po kroku

1. Próbki

   Zestaw dwunastu próbek (200 ± 2) × (80 ± 2) mm z miejscami szpilek zaznaczonymi szablonem; zwykle kierunek długości, strona licowa do płomienia; przy różnicach — osobno kierunki i strony (7.1–7.3).

2. Kondycjonowanie

   (20 ± 2) °C i (65 ± 5) % wilgotności względnej przez co najmniej 24 h; badanie każdej próbki w ciągu 2 min od wyjęcia (8.1).

   ⏱ Czas: ≥ 24 h

3. Zamocowanie i płomień

   Próbka pionowo na czterech szpilkach, co najmniej 20 mm od ramy, co najmniej 300 mm od ścian; palnik z położenia spoczynkowego do powierzchni (procedura A) albo dolnej krawędzi (procedura B) (5.2, 5.3, 6.2; ustawienie płomienia — rozdz. 9, nieczytany).

4. Iteracja

   Badanie kolejnych próbek do uzyskania co najmniej pięciu zapaleń (spalanie trwałe) i pięciu braków zapalenia, co najmniej 10 próbek na kierunek (3.4, 7.1); jak dobiera się czas przyłożenia płomienia dla kolejnej próbki — rozdz. 10, nieczytany.

5. Wynik

   Średni czas zapalenia ze średniej ważonej (rozdz. 4; obliczenie — rozdz. 11 i przykład w załączniku B, nieczytane), osobno dla kierunków i stron, z podaniem procedury zapalania. PN-EN ISO 6940:2005 — wycofana 27.10.2026, następca PN-EN ISO 6940:2026-10 (wersja angielska; karty PKN, 06.11.2026).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• UWAGA MERYTORYCZNA: zapalenie w rozumieniu normy to spalanie trwałe (≥ 5 s albo płomień na krawędzi w < 5 s), nie każdy płomyk
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik nie dotyczy warunków z ograniczonym dopływem powietrza ani dużych źródeł ciepła (rozdz. 1)
• Dym i gazy toksyczne ze spalania — wentylacja pomieszczenia między badaniami; produkty spalania bywają korozyjne (6.1, 6.3)
• Mocowanie próbki na szpilkach w ciągu 2 minut — uwaga na skaleczenia (uwaga do pkt 8.1)

Najczęstsze pytania