🍎 Zawartość laktozy w mleku w proszku wszystkich rodzajów, w mieszankach lodziarskich w postaci suchej (także przy innych węglowodanach i substancjach redukujących) i w serach topionych — naważka co najmniej 1 g rozpuszczona w wodzie 40–50 °C, odbiałczanie heksacyjanożelazianem(II) potasu, siarczanem cynku i NaOH, sączenie, hydroliza laktozy β-galaktozydazą i utlenianie galaktozy dehydrogenazą β-galaktozy z NAD+, absorbancja NADH przy 340 nm w kuwecie 1 cm, korekta na galaktozę obecną w próbce; kontrola odzysku roztworem wzorcowym laktozy 100 % ± 2 %; wynik w % masy; PN-ISO 5765-2:2015-09

Chemia żywności PN-ISO 5765-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu ISO 5765-2:2002 | IDF 79-2:2002 (wydanie pierwsze z 01.09.2002, tekst angielski) — PN-ISO 5765-2:2015-09 wprowadza ISO 5765-2:2002 jako identyczną (wyszukiwarka PKN): przedmowy ISO i IDF, wprowadzenie, rozdziały 1–6 i rozdział 7 do punktu 7.5.2 — próbka kończy się na stronie 5. Oznaczenia właściwego (7.6, w tym schematu pipetowania), obliczeń (8), precyzji (9), sprawozdania (10) i normatywnego załącznika A (zasady dobrej praktyki laboratoryjnej dla analiz enzymatycznych) nie czytamy; tytuły znamy ze spisu treści.

WEDŁUG TEKSTU ISO 5765-2:2002. Normę przygotował ISO/TC 34 „Produkty żywnościowe”, podkomitet SC 5 „Mleko i przetwory mleczne”, wspólnie z IDF i we współpracy z AOAC International (wspólny zespół ISO/IDF/AOAC ds. oznaczania laktozy i mleczanu). Wprowadzenie: metoda wykorzystuje galaktozową część laktozy i uzupełnia ISO 5765-1, która wykorzystuje glukozę; wybór zależy od zawartości glukozy lub galaktozy w próbce — przy glukozie znacznie wyższej niż laktoza zaleca się część 2, przy galaktozie znacznie wyższej — część 1; przy małej zawartości obu każda metoda jest równorzędna, przy dużej zawartości obu dokładność obu metod jest znacznie mniejsza; w mleku i przetworach poddanych obróbce cieplnej część laktozy mogła przejść w laktulozę — część 1 jej nie oznacza, a część 2 oznacza ją częściowo jako laktozę; w produktach intensywnie ogrzewanych (np. mleko sterylizowane) część laktozy może być związana z białkiem w reakcji Maillarda i nie oznacza jej żadna z metod; wiarygodne wyniki tylko przy ścisłym stosowaniu zasad GLP dla analiz enzymatycznych (załącznik A). Zakres (1): oznaczanie laktozy we wszystkich rodzajach mleka w proszku, w mieszankach lodziarskich w postaci suchej w obecności innych węglowodanów i substancji redukujących oraz w serach topionych. Definicja (2.1): zawartość laktozy — ułamek masowy substancji oznaczonych procedurą tej części normy, wyrażony w procentach masy. Zasada (3): roztwór lub zawiesinę naważki odbiałcza się; oczyszczony ekstrakt poddaje działaniu β-galaktozydazy (rozkład laktozy na glukozę i galaktozę) i dehydrogenazy β-galaktozy w obecności NAD+ (utlenianie galaktozy do kwasu galaktonowego z redukcją NAD+ do NADH); ilość NADH wyznacza się z absorbancji przy 340 nm; zawartość laktozy jest proporcjonalna do ilości NADH po korekcie na galaktozę obecną w próbce na początku analizy. Odczynniki (4): woda do roztworów enzymów co najmniej podwójnie destylowana w szkle; przy zawiesinie enzymu o innej aktywności objętość ze schematu pipetowania zmienia się proporcjonalnie; odczynniki 4.4 i 4.6–4.8 są dostępne jako zestaw handlowy (przykład w przypisie); heksacyjanożelazian(II) potasu — 3,6 g trihydratu w 100 ml; siarczan cynku — 7,2 g heptahydratu w 100 ml; NaOH 0,1 mol/l; bufor cytrynianowy pH 6,6 ± 0,1 (cytrynian trisodu, kwas cytrynowy, siarczan magnezu; 3 miesiące w 0–5 °C); bufor fosforanowy (KH2PO4) pH 8,6 ± 0,1 (8 tygodni); NAD+ w buforze cytrynianowym — 25 mg w 5 ml (3 tygodnie); zawiesina β-galaktozydazy (z Escherichia coli, EC 3.2.1.23) w siarczanie amonu 3,2 mol/l, co najmniej 60 U/ml, ok. 12 miesięcy w 0–5 °C, w trakcie użycia w lodzie; zawiesina dehydrogenazy β-galaktozy (z Pseudomonas fluorescens, EC 1.1.1.48), co najmniej 8 U/ml, co najmniej 6 miesięcy, w trakcie użycia w lodzie; roztwór wzorcowy laktozy jednowodnej 0,8 mg/ml — 400 mg laktozy wysuszonej do stałej masy w 87 °C w 500 ml wody, 2 dni w 0–5 °C. Aparatura (5): waga analityczna (1 mg, odczyt 0,1 mg), pipety, kolby pomiarowe 100 ml, sączki średnie ok. 15 cm, spektrometr do 340 nm z kuwetami 1 cm, mieszadełka plastikowe do kuwet, łaźnia wodna 20–25 °C (potrzebna tylko poniżej 20 °C w pomieszczeniu), urządzenie do sporządzania zawiesin sera, suszarka (87 ± 2) °C, urządzenie do mielenia lub tarcia sera. Pobieranie próbek (6) nie jest częścią metody — zalecana ISO 707. Kontrola procedury (7.1): test odzysku laktozy przy nowej partii NAD+, β-galaktozydazy lub dehydrogenazy, po przechowywaniu tych odczynników ponad 2 tygodnie bez użycia, po przerwie w pracy lub gdy okoliczności tego wymagają — 5,0 i 10,0 ml roztworu wzorcowego do kolb 100 ml i dalej jak próbkę; odzysk dla obu rozcieńczeń 100 % ± 2 % (z uwzględnieniem czystości laktozy); poza tym zakresem sprawdza się odczynniki, technikę, pipety i spektrometr i powtarza test. Przygotowanie próbki (7.2): mleko w proszku i mieszanki — w szczelnym pojemniku o objętości ok. dwukrotnie większej niż próbka, mieszanie przez wstrząsanie i odwracanie; ser topiony — usunięcie skórki, mazi i warstwy spleśniałej, mielenie lub tarcie (najlepiej dwukrotne), mieszanie; zawiesina z równą ilością wody. Naważka (7.3): 1 g lub więcej z dokładnością 1 mg, rozpuszczona w co najmniej 20 ml wody 40–50 °C, przeniesiona do kolby 100 ml i rozcieńczona do ok. 60 ml; zawartość laktozy w kuwecie najlepiej 5–100 µg; absorbancja A2 (galaktoza w próbce) 0,1–0,4; przy laktozie poniżej 0,2 % potrzebna naważka ponad 1 g — wtedy objętość wytrąconego tłuszczu, białka i innych substancji może istotnie wpłynąć na objętość roztworu. Ślepa próba odczynnikowa podwójnie (7.4). Odbiałczanie (7.5): kolejno 5,0 ml heksacyjanożelazianu(II), 5,0 ml siarczanu cynku i 10,0 ml NaOH z mieszaniem po każdym dodatku, uzupełnienie do 100 ml, 30 min odstania bez ponownego mieszania, sączenie z odrzuceniem pierwszej porcji przesączu.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-ISO 5765-2”, 03.10.2026) jest jeden wynik: PN-ISO 5765-2:2015-09 — wersja polska, „Wprowadza: ISO 5765-2:2002 [IDT]”, bez adnotacji o wycofaniu.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 5765-2 stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów: AB 285 i AB 1447. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; AB 285 wyd. nr 28 z 13.01.2026, AB 1447 wyd. nr 16 z 01.06.2026) numer stoi u tych samych 2 laboratoriów; w każdym dokumencie liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy. Postacie: „PN-ISO 5765-2:2015-09” (AB 285) oraz „PN-ISO 5765-2:2015-09 IDF 79-2:2002” (AB 1447). Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-ISO 5765-2”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). AB 285: mleko i przetwory mleczne — zawartość laktozy (0,09–80,96) %, metoda enzymatyczno-spektrofotometryczna. AB 1447: mleko i przetwory mleczne — zawartość laktozy (0,10–85,00) %, metoda enzymatyczna.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy matrycy: zakres normy to mleko w proszku, suche mieszanki lodziarskie i sery topione (1), a obie pozycje w PCA mówią ogólnie o „mleku i przetworach mlecznych” — przy innych produktach mlecznych sprawozdanie powinno pokazać, na czym oparto stosowanie metody. Przy wyborze części: przy dużej zawartości glukozy — część 2, przy dużej zawartości galaktozy — część 1; przy dużej zawartości obu dokładność obu metod jest znacznie mniejsza (wprowadzenie). Przy produktach ogrzewanych: laktuloza oznacza się częściowo jako laktoza, a laktozy związanej w reakcji Maillarda metoda nie wykrywa (wprowadzenie). Przy odczynnikach: zawiesiny enzymów trzyma się w lodzie, a po nowej partii lub dłuższym przechowywaniu sprawdza odzysk 100 % ± 2 % (4.7, 4.8, 7.1). Przy naważce: laktoza w kuwecie najlepiej 5–100 µg, A2 0,1–0,4; poniżej 0,2 % laktozy większa naważka i wpływ objętości osadu na objętość roztworu (7.3) — dolne krańce zakresów obu laboratoriów (0,09 i 0,10 %) leżą w tej strefie. Przy odbiałczaniu: kolejność odczynników i 30 min bez ponownego mieszania przed sączeniem (7.5.1). Przy wzorcu: laktozę jednowodną suszy się w 87 °C, a roztwór trzyma najwyżej 2 dni (4.9).

CZEGO NIE PODAJEMY. Schematu pipetowania i warunków pomiaru (7.6), wzorów obliczeniowych (8), danych precyzji (9) ani zasad GLP z załącznika A nie przytaczamy — leżą poza próbką. Treści ISO 5765-1 ani ISO 707 w tym wpisie nie streszczamy.

Zasada metody

Roztwór próbki odbiałcza się heksacyjanożelazianem(II) potasu, siarczanem cynku i wodorotlenkiem sodu, a w przesączu laktozę rozkłada się enzymem β-galaktozydazą na glukozę i galaktozę. Galaktozę utlenia następnie dehydrogenaza β-galaktozy, redukując NAD+ do NADH, którego ilość mierzy się absorbancją przy 340 nm. Laktozę wylicza się z przyrostu NADH po odjęciu galaktozy obecnej w próbce przed hydrolizą.

Zastosowania

• Mleko w proszku wszystkich rodzajów (1)
• Mieszanki lodziarskie w postaci suchej, także z innymi węglowodanami i substancjami redukującymi (1)
• Sery topione (1, 7.2.2)
• Mleko i przetwory mleczne — zawartość laktozy — 2 rekordy zakresów akredytacji 2 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-ISO 5765-2:2015-09

Tytuł (PL)

Mleko w proszku, mieszanki lodziarskie w proszku i sery topione — Oznaczanie zawartości laktozy — Część 2: Metoda enzymatyczna wykorzystująca galaktozową część laktozy

Title (EN)

Dried milk, dried ice-mixes and processed cheese — Determination of lactose content — Part 2: Enzymatic method utilizing the galactose moiety of the lactose

Procedura krok po kroku

1. Kontrola procedury

   Odzysk wzorca laktozy 100 % ± 2 % przy nowych odczynnikach lub po przerwie (7.1). PN-ISO 5765-2:2015-09 — bez adnotacji o wycofaniu (PKN, 03.10.2026).

2. Przygotowanie próbki

   Proszek — mieszanie w szczelnym pojemniku; ser topiony — mielenie i zawiesina z wodą (7.2).

3. Naważka

   ≥ 1 g, woda 40–50 °C, kolba 100 ml, ok. 60 ml (7.3); ślepa próba podwójnie (7.4).

4. Odbiałczanie

   Heksacyjanożelazian(II) potasu, siarczan cynku, NaOH, do 100 ml, 30 min, sączenie z odrzuceniem pierwszej porcji (7.5).

5. Oznaczenie enzymatyczne

   β-galaktozydaza i dehydrogenaza z NAD+, absorbancja przy 340 nm, korekta na wolną galaktozę (3, 7.6 — poza próbką).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Zawiesiny enzymów przechowuje się w 0–5 °C, a w trakcie użycia w naczyniu zanurzonym w lodzie (4.7, 4.8)

Najczęstsze pytania