🍎 Kwasowość tłuszczów (liczba kwasowa)
Oznaczanie liczby kwasowej i kwasowości tłuszczów i olejów jadalnych metodą miareczkowania alkalimetrycznego. Wskaźnik jakości i świeżości tłuszczów.
Przegląd
Liczba kwasowa (LK) określa ilość mg KOH potrzebną do zobojętnienia wolnych kwasów tłuszczowych w 1 g tłuszczu. Kwasowość wyrażana jest również jako % kwasu olejowego. Parametr ten jest wskaźnikiem jakości i świeżości tłuszczów — wzrost LK świadczy o hydrolizie triacylogliceroli (jełczenie hydrolityczne).
Metoda polega na rozpuszczeniu próbki tłuszczu w mieszaninie rozpuszczalników (etanol/eter dietylowy) i miareczkowaniu wolnych kwasów tłuszczowych roztworem KOH wobec wskaźnika fenoloftaleiny lub potencjometrycznie.
Zasada metody
Odważoną próbkę tłuszczu (2–20 g) rozpuszcza się w mieszaninie rozpuszczalników (etanol/eter dietylowy 1:1, zneutralizowanej KOH). Wolne kwasy tłuszczowe miareczkuje się mianowanym roztworem KOH (0,1 lub 0,5 mol/L w etanolu) do zmiany barwy fenoloftaleiny (bezbarwna → różowa) lub do punktu końcowego potencjometru (pH 8,5). LK [mg KOH/g] = (V × c × 56,1) / m.
Zastosowania
- Kontrola jakości olejów roślinnych (rzepakowy, słonecznikowy, oliwkowy)
- Badanie tłuszczów zwierzęcych (smalec, masło)
- Monitoring jełczenia tłuszczów w trakcie przechowywania
- Kontrola jakości olejów do smażenia (degradacja termiczna)
- Ocena surowców tłuszczowych w przemyśle oleochemicznym
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Wynik | Liczba kwasowa [mg KOH/g] lub % kwasu olejowego |
| Zakres | 0,05–200 mg KOH/g |
| Limit (oliwa extra virgin) | ≤0,8% kwasu olejowego |
| Precyzja (CV) | 1–3% |
| Masa próbki | 2–20 g (zależnie od LK) |
Norma
- Numer normy
- PN-EN ISO 660:2020
- Tytuł (PL)
- Tłuszcze i oleje roślinne oraz zwierzęce — Oznaczanie liczby kwasowej i kwasowości
- Title (EN)
- Animal and vegetable fats and oils — Determination of acid value and acidity
Procedura krok po kroku
1. Przygotowanie rozpuszczalnika
Zmieszaj 50 mL etanolu + 50 mL eteru. Dodaj 2–3 krople fenoloftaleiny. Zneutralizuj KOH do lekko różowego.
2. Odważenie próbki
Odważ próbkę tłuszczu (masa zależna od oczekiwanej LK: 20 g dla LK<1, 2 g dla LK>20) do kolby stożkowej.
3. Rozpuszczenie
Dodaj 100 mL zneutralizowanego rozpuszczalnika. Wymieszaj do rozpuszczenia tłuszczu (ogrzanie do 40°C jeśli potrzeba).
4. Miareczkowanie
Miareczkuj KOH 0,1 mol/L do trwałego różowego zabarwienia (30 s). Zapisz zużycie z dokładnością 0,05 mL.
5. Obliczenia
LK = (V × c × 56,1) / m [mg KOH/g]. Kwasowość [%] = (V × c × 28,2) / m (jako kwas olejowy).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Biureta 25 mL (klasa A) | Brand, DURAN, z dokładnością 0,05 mL | 200–500 PLN |
| Waga analityczna | Mettler Toledo ME204, dokładność 0,1 mg | 5 000–15 000 PLN |
| Kolby stożkowe 250 mL | DURAN Erlenmeyer, szeroki szlif | 15–30 PLN/szt. |
| Titrator automatyczny (opcjonalnie) | Metrohm 888 Titrando, Mettler Toledo T5 | 15 000–35 000 PLN |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Wodorotlenek potasu KOH 0,1 mol/L w etanolu | 1310-58-3 | Mianowany, do miareczkowania |
| Etanol 96% | 64-17-5 | Rozpuszczalnik, zneutralizowany KOH |
| Eter dietylowy | 60-29-7 | Rozpuszczalnik (1:1 z etanolem), bez nadtlenków! |
| Fenoloftaleina 1% | 77-09-8 | Wskaźnik, roztwór w etanolu |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Eter dietylowy — ekstremalnie łatwopalny, może tworzyć nadtlenki wybuchowe! Przechowywać z dala od ognia, sprawdzać datę ważności.
- KOH — żrący, powoduje oparzenia. Rękawice i okulary ochronne.
- Etanol — łatwopalny. Dygestorium zalecane.