🌿 Kwas siarkowy(VI) i tritlenek siarki (w normie „trójtlenek”) w powietrzu na stanowiskach pracy — sączek membranowy, mineralizacja, reakcja z chlorkiem baru w glikolu etylenowym, pomiar turbidymetryczny; oznaczalność według normy 0,20 mg/m³ kwasu siarkowego i 0,17 mg/m³ tritlenku siarki, NDS kwasu siarkowego 0,05 mg/m³ (frakcja torakalna), NDS tritlenku siarki 1 mg/m³; PN-Z-04056-02:1991 (wycofana 17-10-2011)

Środowisko PN-Z-04056-02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metoda polega na pobieraniu aerozolu kwasu siarkowego i trójtlenku siarki na sączek membranowy, mineralizacji sączka, rozpuszczeniu pozostałości w wodzie i wywołaniu reakcji z chlorkiem barowym w glikolu etylenowym. Mętność otrzymanej zawiesiny mierzy się turbidymetrycznie. Oznaczalność metody wynosi 0,20mg kwasu siarkowego i 0,17mg trójtlenku siarki w 1m sześciennym powietrza” (pisownia jak na karcie, bez kropki na końcu). Tekstu normy (2 strony) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje „Kwas siarkowy – frakcja torakalna nr 1(71) 2012”; artykułu nie czytaliśmy i nic z niego nie podajemy.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 349: „Kwas siarkowy(VI) [7664-93-9] – frakcja torakalna” — NDS 0,05 mg/m³, bez NDSCh; frakcję torakalną określa się według PN-EN 481 (przypis 19 wykazu: frakcja aerozolu „wnikająca do dróg oddechowych w obrębie klatki piersiowej”). Poz. 560: „Tritlenek siarki” — NDS 1 mg/m³, NDSCh 3 mg/m³. Oznaczalność kwasu siarkowego według karty, 0,20 mg/m³, to czterokrotność NDS; oznaczalność tritlenku siarki, 0,17 mg/m³, to 17 % jego NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04056-02:1991 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 31-05-1991, data wycofania 17-10-2011, 2 strony, grupa cenowa A, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30, „Zastępuje PN-Z-04056-02:1971”; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04056” (04.10.2026) pokazuje sześć pozycji, wszystkie z etykietą „Wycofana”: PN-Z-04056:1959 (szybka metoda dla mgły kwasu siarkowego), arkusze 01 i 02 z 1971 i 1991 r. oraz arkusz 03:1979 (metoda miareczkowa). Pierwsze strony wyników dla haseł „kwasu siarkowego” i „tritlenku siarki” (po 50 pozycji) nie zawierają aktualnej normy dla kwasu siarkowego ani tritlenku siarki na stanowiskach pracy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04056-02 (z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 4 rekordach u 4 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 04.02.2026 do 07.05.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 4 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postać „PN-91/Z-04056/02” — AB 802 i AB 964; „PN-91/Z-04056.02 z wyłączeniem pkt. 7” — AB 1004; „PN-Z-04056-02:1991” — AB 877. Zakładka „Laboratoria”: „PN-91/Z-04056/02” pokazuje 2 laboratoria, „PN-91/Z-04056.02” — 1, „PN-Z-04056-02” — 1, razem 4, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 04.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Środowisko pracy: AB 802 — stężenie tritlenku siarki, 0,092–7,0 mg/m³, metoda turbidymetryczna; AB 964 — stężenie tritlenku siarki, 0,1–13,8 mg/m³, metoda spektrofotometryczna. Środowisko ogólne i gazy odlotowe: AB 877 — próbki powietrza i gazów odlotowych pobrane na filtry, zawartość kwasu siarkowego 0,303–50,0 mg w próbce i tritlenku siarki 0,250–41,50 mg w próbce, metoda turbidymetryczna; AB 1004 — gazy odlotowe, stężenie kwasu siarkowego(VI) i tritlenku siarki 0,1–20 mg/m³ (0,1–10 mg w próbce), metoda turbidymetryczna, „z wyłączeniem pkt. 7”. Kwasu siarkowego na stanowiskach pracy nie oznacza według tej normy żadne z czterech laboratoriów.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — czułość wobec NDS kwasu siarkowego: oznaczalność z karty, 0,20 mg/m³, jest cztery razy wyższa od NDS 0,05 mg/m³ — metodą w brzmieniu z karty nie da się ocenić narażenia na kwas siarkowy na poziomie NDS; laboratoria na stanowiskach pracy mają w zakresie tylko tritlenek siarki. Drugie — frakcja: NDS kwasu siarkowego dotyczy frakcji torakalnej według PN-EN 481, a karta mówi o sączku membranowym bez próbnika frakcji. Trzecie — przedmiot: AB 877 i AB 1004 stosują normę „na stanowiskach pracy” do gazów odlotowych, czyli pomiaru emisji, dla którego NDS nie jest wartością odniesienia. Czwarte — technika: karta opisuje pomiar turbidymetryczny, a AB 964 podaje metodę spektrofotometryczną. Piąte — status: norma wycofana od 17-10-2011, a w przejrzanych wynikach wyszukiwarki PKN (hasło „PN-Z-04056” i po 50 pierwszych pozycji dwóch haseł substancji) nie ma aktualnej normy; 4 laboratoria mają ją w zakresach wydanych w 2026 r. Szóste — AB 1004 wyłącza punkt 7 normy, którego treści nie znamy.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, rodzaju sączka, warunków mineralizacji, stężeń odczynników, długości fali ani obliczeń; nie opisujemy, jak norma rozdziela kwas siarkowy i tritlenek siarki. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04056-02:1991 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Aerozol kwasu siarkowego i tritlenku siarki z powietrza stanowiska pracy pobiera się na sączek membranowy, sączek mineralizuje, pozostałość rozpuszcza w wodzie i poddaje reakcji z chlorkiem baru w glikolu etylenowym, a mętność zawiesiny mierzy turbidymetrycznie (karta PKN). Oznaczalność według karty — 0,20 mg/m³ kwasu siarkowego (powyżej NDS 0,05 mg/m³) i 0,17 mg/m³ tritlenku siarki (NDS 1 mg/m³). Norma jest wycofana (17-10-2011); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — tritlenek siarki (AB 802, AB 964); gazy odlotowe i powietrze — kwas siarkowy i tritlenek siarki (AB 877, AB 1004); mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego na tritlenek siarki wobec NDS 1 mg/m³ i NDSCh 3 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 560); dla kwasu siarkowego (poz. 349, NDS 0,05 mg/m³) oznaczalność z karty jest za wysoka

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04056-02:1991

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości kwasu siarkowego i trójtlenku siarki — Oznaczanie kwasu siarkowego i trójtlenku siarki na stanowiskach pracy metodą turbidymetryczną

Title (EN)

Air purity protection — Tests for sulphuric acid and sulphur trioxide content — Determination of sulphuric acid and sulphur trioxide at workplaces by turbidimetric method

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04056-02:1991 wycofana 17-10-2011, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).

2. Pobieranie i mineralizacja

   Aerozol na sączek membranowy, mineralizacja sączka, rozpuszczenie pozostałości w wodzie (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

3. Reakcja i pomiar

   Reakcja z chlorkiem baru w glikolu etylenowym, pomiar turbidymetryczny mętności (karta PKN).

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; tritlenek siarki wobec NDS 1 mg/m³ i NDSCh 3 mg/m³; dla kwasu siarkowego (NDS 0,05 mg/m³, frakcja torakalna) oznaczalność z karty 0,20 mg/m³ jest za wysoka.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Mineralizacja i aerozole kwasowe — praca pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: oznaczalność kwasu siarkowego z karty (0,20 mg/m³) przekracza NDS 0,05 mg/m³; dwa laboratoria stosują normę do gazów odlotowych

Najczęstsze pytania