🌿 Kwas mrówkowy w powietrzu na stanowiskach pracy — redukcja magnezem w obecności kwasu solnego do formaldehydu, reakcja z kwasem chromotropowym w kwasie siarkowym, spektrofotometria; najmniejsza oznaczana ilość według normy 0,06 mg/m³, NDS 5 mg/m³, NDSCh 15 mg/m³; PN-Z-04196-02:1988 (wycofana 10-09-2015)

Środowisko PN-Z-04196-02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metoda polega na redukcji kwasu mrówkowego magnezem w obecności kwasu solnego do formaldehydu, a następnie redukcji formaldehydu kwasem chromotropowym w środowisku kwasu siarkowego. Absorbancja mierzona jest spektrofotometrycznie. Najmniejsza oznaczana ilość kwasu mrówkowego wynosi 0,06mg w 1m sześciennym powietrza. Metody nie należy stosować w obecności fenolu, krezolu i akroleiny” (pisownia jak na karcie, bez kropki na końcu). Tekstu normy (2 strony) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o kwasie mrówkowym (przeszukanie 04.10.2026).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 343: „Kwas mrówkowy [64-18-6]” — NDS 5 mg/m³, NDSCh 15 mg/m³, bez notacji „skóra”. Najmniejsza oznaczana ilość według karty, 0,06 mg/m³, to ok. 1 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04196-02:1988 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 28-06-1988, data wycofania 10-09-2015, 2 strony, grupa cenowa A, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04196” (04.10.2026) zwraca dwa arkusze serii — PN-Z-04196-01:1988 (postanowienia ogólne i zakres normy) i PN-Z-04196-02:1988 — oba z etykietą „Wycofana”; pod hasłem „kwasu mrówkowego” nie pokazuje aktualnej normy dla kwasu mrówkowego na stanowiskach pracy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04196-02 (z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 6 rekordach u 6 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 26.01.2026 do 28.07.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 6 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Dawna postać „PN-88/Z-04196/02” — AB 632 (obok instrukcji IB-66 wydanie 1 z 04.03.2019 r.), AB 647, AB 849, AB 882; „PN-88/Z-04196.02” — AB 875; „PN-Z-04196-02:1988” — AB 1642. Zakładka „Laboratoria”: „PN-88/Z-04196/02” pokazuje 4 laboratoria, „PN-88/Z-04196.02” — 1, „PN-Z-04196-02” — 1, razem 6, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 04.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, próbki pobrane do roztworu pochłaniającego (u AB 882 — próbki powietrza bez dopisku). Wielkość: stężenie (zawartość) kwasu mrówkowego. Zakresy w mg/m³: 0,08–30 (AB 647), 0,15–30 (AB 849), 0,33–40 (AB 875), 0,38–40,8 (AB 882), 0,48–30,8 (AB 632), 0,490–16,60 (AB 1642). Technika: metoda spektrofotometryczna — wszystkie 6 laboratoriów.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma jest wycofana od 10-09-2015, a wyszukiwarka PKN nie pokazuje dla kwasu mrówkowego innej normy; 6 laboratoriów ma ją w zakresach wydanych w 2026 r. — zamawiający powinien wiedzieć, że wynik powstaje według normy wycofanej z katalogu PKN. Drugie — interferencje: według karty metody nie stosuje się w obecności fenolu, krezolu i akroleiny; sprawozdanie z miejsca, gdzie te substancje występują, powinno to wyjaśnić. Trzecie — co mierzy metoda: kwas mrówkowy oznacza się pośrednio — jako formaldehyd po redukcji magnezem; jak norma postępuje z formaldehydem obecnym w badanym powietrzu, karta nie mówi, i tego NIE PODAJEMY. Czwarte — granica oznaczalności: dolne granice wszystkich 6 laboratoriów (od 0,08 do 0,490 mg/m³) są wyższe od najmniejszej ilości oznaczanej według karty (0,06 mg/m³) — w tym punkcie zakresy nie wychodzą poza normę. Piąte — NDSCh 15 mg/m³ wymaga pomiaru krótkotrwałego, którego warunków NIE PODAJEMY.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy roztworu pochłaniającego, objętości i strumienia powietrza, ilości magnezu i kwasów, warunków reakcji, długości fali ani obliczeń. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04196-02:1988 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Kwas mrówkowy z powietrza stanowiska pracy redukuje się magnezem w obecności kwasu solnego do formaldehydu, a następnie, jak podaje karta, dochodzi do „redukcji formaldehydu kwasem chromotropowym w środowisku kwasu siarkowego”; absorbancję mierzy się spektrofotometrycznie. Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 5 mg/m³ i NDSCh 15 mg/m³; najmniejsza oznaczana ilość według karty — 0,06 mg/m³. Metody nie stosuje się w obecności fenolu, krezolu i akroleiny. Norma jest wycofana (10-09-2015); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — kwas mrówkowy — w aktualnych zakresach 6 laboratoriów, mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 5 mg/m³ i NDSCh 15 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 343 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04196-02:1988

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości kwasu mrówkowego — Oznaczanie kwasu mrówkowego na stanowiskach pracy metodą spektrofotometryczną z kwasem chromotropowym

Title (EN)

Air purity protection — Tests for formic acid content — Determination of formic acid at workplaces by the spectrophotometric method with chromotropic acid

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04196-02:1988 wycofana 10-09-2015, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).

2. Redukcja

   Kwas mrówkowy redukuje się magnezem w obecności kwasu solnego do formaldehydu (karta PKN).

3. Reakcja barwna i pomiar

   Formaldehyd z kwasem chromotropowym w środowisku kwasu siarkowego (karta: „redukcji formaldehydu kwasem chromotropowym”), pomiar spektrofotometryczny.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 5 mg/m³ i NDSCh 15 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsza oznaczana ilość 0,06 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Kwas solny, kwas siarkowy i magnez — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 10-09-2015; nie stosować w obecności fenolu, krezolu i akroleiny

Najczęstsze pytania