🛣️ Określanie konsystencji świeżej zaprawy za pomocą stolika rozpływu — zaprawę (co najmniej 1,5 l) wkłada się dwiema warstwami do ściętej formy stożkowej (wysokość 60 mm, średnica wewnętrzna 100 mm u dołu i 70 mm u góry) na tarczy stolika, każdą zagęszcza co najmniej 10 uderzeniami ubijaka 0,250 kg, po około 15 s podnosi formę i rozpływa zaprawę 15 wstrząsami (około jeden na sekundę); wartość rozpływu = średnia z dwóch prostopadłych średnic w mm, dwie próbki, reguła ±10 %, PN-EN 1015-3

Budownictwo PN-EN 1015-3

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST EN 1015-3:2001 (tekst EN 1015-3:1999, angielski, skan odczytany z obrazów stron): od strony tytułowej przez spis treści, przedmowę, wstęp i rozdziały 1–8 do końca strony 7. Poza próbką zostaje załącznik A (szczegóły stolika rozpływu) i bibliografia. Zmiany czytamy w próbkach SIST EN 1015-3:2001/A1:2004 (tekst EN 1015-3:1999/A1:2004 w całości) i SIST EN 1015-3:2001/A2:2007 (tekst EN 1015-3:1999/A2:2006 do strony 3).

WEDŁUG TEKSTU EN 1015-3:1999 ORAZ ZMIAN A1:2004 I A2:2006. Normę przygotował CEN/TC 125 „Mury” (sekretariat BSI); CEN zatwierdził ją 04.09.1998. Wstęp: konsystencja to miara płynności lub wilgotności świeżej zaprawy i jej odkształcalności pod określonym rodzajem obciążenia, nie wiąże się wprost z tym, jak zaprawa „pracuje” w rękach murarza; zwykle istnieje liniowa zależność między wartością rozpływu a zagłębieniem penetrometru według EN 1015-4 dla tego samego rodzaju zaprawy przy rosnącej zawartości wody, ale nachylenie zależy od rodzaju zaprawy. Zakres (1): konsystencja świeżo zarobionych zapraw, w tym ze spoiwami mineralnymi i z kruszywem zwykłym i lekkim, przez wartość rozpływu. Powołania (2): prEN 998-1, prEN 998-2, EN 1015-2. Zasada (3): wartość rozpływu to średnia średnica próbki świeżej zaprawy umieszczonej określoną formą na tarczy stolika, poddanej pionowym uderzeniom przez podnoszenie stolika i jego swobodny spadek z danej wysokości. Aparatura (4): stolik rozpływu według załącznika A (podstawa, sztywna płyta z tarczą, poziomy wał z krzywką, trzpień podnoszący); ścięta forma stożkowa ze stali nierdzewnej lub mosiądzu, wysokość (60 ± 0,5) mm, średnica wewnętrzna (100 ± 0,5) mm u dołu i (70 ± 0,5) mm u góry, ścianka co najmniej 2,0 mm; ubijak — sztywny, nienasiąkliwy pręt o przekroju kołowym, średnica około 40 mm, długość około 200 mm, płaska powierzchnia ubijająca, masa (0,250 ± 0,015) kg; suwmiarka do 300 mm z dokładnością 1 mm; kielnia; szpachla. Zmiana A1 (marzec 2004): łączna masa ruchomych części stolika (trzpień podnoszący, sztywna płyta, tarcza) 4,2 ≤ M ≤ 4,5 kg (8. akapit załącznika A). Próbki (5): co najmniej 1,5 l zaprawy wydzielonej z próbki ogólnej (EN 1015-2) dzielnikiem lub kwartowaniem; zaprawy gotowe (fabryczne mokre, opóźniane) i wstępnie dozowane mokre zaprawy wapienne bez spoiw hydraulicznych bada się w deklarowanym czasie przydatności do użycia; zaprawy z suchych składników i wody miesza się według EN 1015-2, a czas mieszania liczy od wprowadzenia wszystkich składników; przed badaniem zaprawę delikatnie przemieszać kielnią lub szpachlą przez 5–10 s bez dodatkowego mieszania; odstępstwa od mieszania zapisać; bada się dwie próbki. Procedura (6): przed każdym badaniem przetrzeć tarczę i formę wilgotną szmatką i — po zmianie A2 (grudzień 2006) — pozostawić do wyschnięcia (A2 usunęła smarowanie powierzchni olejem mineralnym); jeśli stolik nie był używany przez 24 h, wykonać 10 obrotów przed badaniem; formę ustawić centralnie, zaprawę wprowadzić w dwóch warstwach, każdą zagęścić co najmniej 10 krótkimi uderzeniami ubijaka, formę przytrzymywać ręką; nadmiar zebrać szpachlą, wolną część tarczy wytrzeć do sucha (zwłaszcza wodę przy dolnej krawędzi formy); po około 15 s powoli unieść formę pionowo i rozpłynąć zaprawę 15 wstrząsami ze stałą częstotliwością około jednego na sekundę; zmierzyć średnicę w dwóch prostopadłych kierunkach suwmiarką, wynik w mm z dokładnością do 1 mm. Wyniki (7): średnia dwóch pomiarów to wartość rozpływu próbki; jeśli wartości dwóch próbek odbiegają od ich średniej o mniej niż 10 %, średnia jest wartością rozpływu zaprawy; przy odchyleniu ponad 10 % badanie powtarza się z dalszej zaprawy z próbki zredukowanej i — jeśli teraz odchylenie jest mniejsze niż 10 % — przyjmuje średnią z powtórzenia; przy ponownym odchyleniu ponad 10 % pomiary uznaje się za niezadowalające i pobiera świeże próbki. Sprawozdanie (8): m.in. miejsce, data i czas pobrania próbki ogólnej, rodzaj zaprawy według prEN 998, warunki przygotowania, data i czas badania, pojedyncze pomiary i wartości rozpływu każdej próbki w mm. Zmiana A2 zastępuje też tekst objaśniający w rozdziale 2 standardową formułą powołań i usuwa „pr” przed numerami EN.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN 1015-3”, 03.10.2026) są 4 pozycje: PN-EN 1015-3:2000 (wersja polska, „Wprowadza: EN 1015-3:1999 [IDT]”) bez adnotacji o wycofaniu, elementy dodatkowe PN-EN 1015-3:2000/A2:2007 (wersja angielska, „Wprowadza: EN 1015-3:1999/A2:2006 [IDT]”) i PN-EN 1015-3:2000/A1:2005 (wersja polska) bez adnotacji o wycofaniu oraz wycofana angielska wersja PN-EN 1015-3:2000/A1:2005. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) EN 1015-3:1999 ma status „Published” i etap 90.93 „Decision to confirm — Review Enquiry” (z datą początku 05.12.2025), z odniesieniem do rozporządzenia (UE) nr 305/2011. Wytrzymałość stwardniałej zaprawy opisuje osobny wpis o PN-EN 1015-11, a popiół lotny do betonu — wpis o PN-EN 450-1.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 1015-3 stoi w 7 rekordach u 6 laboratoriów: AB 023 (2 rekordy), AB 054, AB 535, AB 556, AB 829, AB 1703. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 03.10.2023 do 25.06.2026) numer stoi w 8 wierszach tych samych 6 laboratoriów — AB 023 ma 3 wiersze, z których jednego (zaprawy cementowe, gipsowe, wapienne i inne, zakres (100–280) mm) w kopii bazy nie ma; pozostałe po 1. Postać „PN-EN 1015-3” bez roku (AB 023, AB 054), „PN-EN 1015-3:2000+A1:2005+A2:2007” (AB 535, AB 556, AB 1703), „PN-EN 1015-3:2000” obok PN-EN 450-1:2012 załącznik B (AB 829). Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona (AB 054 ma zawieszenie w innej części zakresu). Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 1015-3”) pokazuje te same 6 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Zaprawy do murów (AB 054, AB 556, AB 1703), zaprawy (AB 535), zaprawy budowlane, tynki i zaprawy oraz zaprawy cementowe, gipsowe, wapienne, cementowo-wapienne, gipsowo-wapienne, do murów i masy tynkarskie do wypraw pocienionych (AB 023, zakres elastyczny „E”) — konsystencja świeżej zaprawy metodą stolika rozpływu, zakres (100–300) mm (AB 054, AB 535, AB 556, AB 1703) lub (100–280) mm (AB 023, jeden wiersz). Popiół lotny — wodożądność (z obliczeń) według PN-EN 450-1:2012 załącznik B z PN-EN 1015-3:2000 (AB 829).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy formie i tarczy: przetarcie wilgotną szmatką i wyschnięcie; smarowanie olejem mineralnym z tekstu z 1999 r. usunęła zmiana A2; trzy laboratoria powołują normę ze zmianami A1 i A2, dwa bez roku, a AB 829 — samo wydanie z 2000 r. (6, A2). Przy stoliku: 10 obrotów, jeśli nie był używany przez 24 h (6); masa ruchomych części 4,2–4,5 kg według A1. Przy napełnianiu: dwie warstwy, każda co najmniej 10 uderzeń, forma przytrzymana; woda przy dolnej krawędzi formy wytarta (6). Przy wstrząsach: odczekać około 15 s, 15 wstrząsów w rytmie około jednego na sekundę (6). Przy wyniku: dwie próbki, odchylenie od średniej poniżej 10 %, inaczej powtórzenie, a potem świeże próbki (7). Przy zaprawach gotowych: badanie w deklarowanym czasie przydatności (5).

CZEGO NIE PODAJEMY. Szczegółów konstrukcji stolika z załącznika A (wysokość spadku, wymiary tarczy, krzywka) poza zmianą masy z A1 nie czytaliśmy, podobnie dalszych stron zmiany A2. Nie podajemy też wymagań konsystencji z norm wyrobu (EN 998-1, EN 998-2) ani sposobu obliczania wodożądności popiołu lotnego z PN-EN 450-1.

Zasada metody

Świeżą zaprawę zagęszcza się w dwóch warstwach w ściętej formie stożkowej (60 mm, Ø 100/70 mm) na tarczy stolika rozpływu, po około 15 s zdejmuje formę i stolik 15 razy unosi i opuszcza swobodnie z określonej wysokości. Wartość rozpływu to średnia z dwóch prostopadłych średnic rozpłyniętej zaprawy w mm; z dwóch próbek, przy odchyleniu od średniej poniżej 10 %.

Zastosowania

• Świeże zaprawy, w tym ze spoiwami mineralnymi i kruszywem zwykłym lub lekkim — zaprawy murarskie, tynkarskie, gotowe (1, 5)
• Doprowadzanie zaprawy do określonej konsystencji przed badaniem innych właściwości (wstęp)
• Zaprawy do murów, tynki i zaprawy budowlane, popiół lotny (wodożądność) — pozycje w zakresach akredytacji 6 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 1015-3:2000

Tytuł (PL)

Metody badań zapraw do murów — Określenie konsystencji świeżej zaprawy (za pomocą stolika rozpływu)

Title (EN)

Methods of test for mortar for masonry — Part 3: Determination of consistence of fresh mortar (by flow table)

Procedura krok po kroku

1. Próbka

   Co najmniej 1,5 l zaprawy z próbki ogólnej; przemieszanie 5–10 s; dwie próbki. PN-EN 1015-3:2000 bez adnotacji o wycofaniu (03.10.2026).

2. Przygotowanie stolika

   Przetrzeć tarczę i formę wilgotną szmatką, pozostawić do wyschnięcia (A2); po 24 h przerwy 10 obrotów stolika.

3. Napełnianie formy

   Dwie warstwy, każda co najmniej 10 uderzeń ubijakiem; zebrać nadmiar, wytrzeć tarczę wokół formy.

4. Rozpływ

   Po około 15 s unieść formę pionowo; 15 wstrząsów stolika, około jeden na sekundę.

5. Pomiar

   Dwie prostopadłe średnice suwmiarką, do 1 mm; średnia = wartość rozpływu; reguła ±10 % dla dwóch próbek.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Zaprawy cementowe i wapienne są zasadowe — ochrona skóry i oczu
• Mechanizm stolika (krzywka, spadająca płyta) — nie trzymać rąk pod płytą podczas wstrząsów

Najczęstsze pytania