🍎 Oznaczanie zawartości kofeiny w zwykłych i odkofeinowanych ziarnach kawy zielonej i palonej oraz w zwykłym i odkofeinowanym ekstrakcie kawy (kawa rozpuszczalna) metodą HPLC — ekstrakcja 1 g (lub 0,5 g ekstraktu) wodą w 90 °C przez 20 min w obecności tlenku magnezu, oczyszczanie porcji przesączu na kolumience z krzemionką modyfikowaną grupami fenylowymi, rozdział na kolumnie C18 fazą metanol/woda 30 + 70 w 40 °C, detekcja UV 254–280 nm (maksimum kofeiny 272 nm), wynik w g kofeiny na 100 g suchej masy; PN-ISO 10095:1997 (wycofana 01.08.2018)

Chemia żywności PN-ISO 10095

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu ISO 10095:1992 (wydanie pierwsze, 1992-01-15, tekst angielski) — PN-ISO 10095:1997 wprowadza ją jako równoważną [EQV] (karta PKN). Próbka obejmuje cały dokument: przedmowę, rozdziały 1–11 i załącznik A (bibliografia), łącznie 6 stron. Tekst próbki jest skanem z błędami rozpoznania znaków; liczby i jednostki odczytujemy z kontekstu zdań.

WEDŁUG TEKSTU ISO 10095:1992. Normę przygotował ISO/TC 34 „Rolnicze produkty żywnościowe”, podkomitet SC 15 „Kawa”. Zakres (1): oznaczanie zawartości kofeiny metodą HPLC w zwykłych i odkofeinowanych ziarnach kawy zielonej i palonej oraz w zwykłym i odkofeinowanym ekstrakcie kawy w proszku; metodą odniesienia (spektrometria absorpcyjna UV) jest ISO 4052:1983. Powołania (2): ISO 1447:1978 (wilgotność kawy zielonej, metoda rutynowa), ISO 3726:1983 (ubytek masy kawy rozpuszczalnej w 70 °C pod obniżonym ciśnieniem), ISO 6673:1983 (ubytek masy kawy zielonej w 105 °C). Zasada (3): ekstrakcja kofeiny z porcji próbki wodą w 90 °C w obecności tlenku magnezu; sączenie i oczyszczenie porcji na mikrokolumience z krzemionką modyfikowaną grupami fenylowymi; oznaczenie HPLC z detekcją UV. Odczynniki (4): metanol HPLC; roztwór amoniaku 0,3 mol/l z metanolem 90 + 10; rozpuszczalnik elucyjny metanol/woda/kwas octowy 75 + 25 + 1; faza ruchoma metanol/woda 30 + 70 (600 ml metanolu do 2 l, sączona przez 0,45 µm; zmiana stężenia metanolu przesuwa czas retencji); etanol/woda 1 + 4; tlenek magnezu; roztwór podstawowy kofeiny 0,5 g/l (125 mg w 250 ml kolbie z ciemnego szkła, w etanolu/wodzie; trwały miesiąc w lodówce); wzorzec A 0,010 g/l (2 ml do 100 ml) — dla produktów bezkofeinowych, wzorzec B 0,05 g/l (5 ml do 50 ml) — dla zwykłych, oba przygotowywane w dniu użycia. Aparatura (5): HPLC z detektorem UV 254–280 nm — zalecana długość fali bliska 280 nm, maksimum absorpcji kofeiny 272 nm; kolumna C18, najlepiej z ziarnami kulistymi, co najmniej 5000 półek teoretycznych (liczba półek z piku wzorca); warunki normy dobrano dla kolumny 110 mm × 4,6 mm — inna kolumna może wymagać innej fazy; kolumienka oczyszczająca 3 ml z krzemionką fenylową, ziarna ok. 40 µm; młynek do kawy palonej, młynek chłodzony do kawy zielonej, sito 630 µm, sączki 0,45 µm, łaźnia wodna 90 ± 1 °C z mieszaniem, waga 0,0001 g, butelka 250 ml z nakrętką. Pobieranie (6): kawa zielona w workach według ISO 4072, kawa rozpuszczalna według ISO 6670. Przygotowanie (7): mielenie do przejścia przez sito. Postępowanie (8): suchą masę oblicza się z wilgotności według ISO 1447 lub ISO 6673 (kawa zielona) albo ISO 3726 (rozpuszczalna); naważka 1 g kawy zielonej lub palonej, 0,5 g ekstraktu; do butelki 4 ± 0,5 g tlenku magnezu i 100 g wody, ważenie z dokładnością 0,1 g; 20 min w 90 °C z mieszaniem, ochłodzenie i ponowne ważenie — masy mają być równe, inaczej ekstrakcję powtarza się z nową naważką; przesącz; kolumienkę aktywuje się 5 ml metanolu i 5 ml wody, nie dopuszczając do wyschnięcia; nanosi się 2,0 ml przesączu (kawa zwykła) albo 10,0 ml (bezkofeinowa); przemywa 2 × 2,5 ml amoniaku z metanolem, przedmuchuje ok. 20 ml powietrza; eluuje kofeinę 7,5 ml rozpuszczalnika elucyjnego do kolby i uzupełnia; kolumienkę można regenerować metanolem, najwyżej 10 razy; HPLC — przepływ 0,5–1,5 ml/min, kolumna 40 °C (podwyższenie poprawia rozdział, ale nie powyżej 60 °C), nastrzyk 10 µl roztworu badanego i tyle samo wzorca; prawo Beera spełnione zwykle do 0,0250 g/l, w innym razie potrzebna krzywa kalibracyjna. Wyniki (9): g kofeiny na 100 g suchej masy, z pól pików próbki i wzorca, stężenia wzorca, naważki i suchej masy — osobne wzory dla produktów zwykłych (wzorzec B) i bezkofeinowych (wzorzec A). Precyzja (10): badanie międzylaboratoryjne ISO/TC 34/SC 15 z 1987 r., 18 laboratoriów, plan według ISO 5725; tablica 1 — granica powtarzalności i odtwarzalności (g/100 g): kawa palona — dwa poziomy zawartości, 0,07 i 0,34 oraz 0,04 i 0,12 (poziomy w skanie nieczytelne), kawa palona bezkofeinowa (< 0,1 g/100 g) 0,01 i 0,02, kawa rozpuszczalna 0,09 i 0,36, kawa rozpuszczalna bezkofeinowa (< 0,3 g/100 g) 0,02 i 0,03. Sprawozdanie (11): metoda, wyniki, szczegóły nieokreślone w normie i zdarzenia mogące wpływać na wynik.

STATUS (stan na 03.10.2026). Karta PKN PN-ISO 10095:1997 (wersja polska): status „Wycofana”, data publikacji 28.10.1997, data wycofania 01.08.2018, wprowadza ISO 10095:1992 [EQV], KT 229 „Kawy, Herbaty i Kakao”; karta nie wskazuje normy zastępującej. Statusu ISO 10095:1992 w katalogu iTeh nie odczytaliśmy (strony katalogu od 03.10.2026 wymagają przeglądarki ze skryptami). Co zmienia wycofanie dla wyniku: karta nie wskazuje następczyni, więc nie ma nowszego tekstu PN, z którym można by porównać metodę — laboratoria pracują według tego samego dokumentu, powołując normę wycofaną.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 10095 stoi w 4 rekordach u 2 laboratoriów: AB 285 (1) i AB 381 (3). W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; AB 285 wyd. nr 28 z 13.01.2026, AB 381 wyd. nr 29 z 10.06.2026) numer stoi u tych samych 2 laboratoriów; w każdym dokumencie liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy. Postać „PN-ISO 10095:1997” u obu. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-ISO 10095”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). AB 285: kawa palona i rozpuszczalna — kofeina (0,03–4,40) g/100 g s.m., HPLC-DAD. AB 381: kawa mielona, ziarnista i rozpuszczalna — (30–45 000) mg/kg; kawa bezkofeinowa i napoje kawowe — (30–3500) mg/kg; napoje energetyczne — (0,5–400) mg/l; HPLC-UV/DAD.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy podstawie wyniku: norma wyraża kofeinę w g/100 g suchej masy (9), a sucha masa pochodzi z osobnej normy (8.1); wynik w mg/kg produktu (AB 381) to inna podstawa. Przy ekstrakcji: masa butelki po ogrzaniu ma być równa masie przed — inaczej ekstrakcję powtarza się z nową naważką (8.3.3). Przy wzorcu: produkty bezkofeinowe liczy się względem wzorca A (0,010 g/l) i z 10 ml przesączu, zwykłe — względem wzorca B (0,05 g/l) i z 2 ml (4.8, 8.4.2, 9). Przy kolumience: wyschnięta przed naniesieniem próbki wymaga ponownego przygotowania; regeneracja najwyżej 10 razy (8.4.1, uwaga 4). Przy liniowości: obliczenie jednopunktowe zakłada prawo Beera do 0,0250 g/l — przy odchyleniu potrzebna krzywa (8.5.2, uwaga 6). Przy kolumnie: warunki dobrano dla konkretnej kolumny 110 × 4,6 mm; inna może wymagać zmiany fazy (5.2). Przy zakresie: norma dotyczy kawy; napoje kawowe i energetyczne (AB 381) leżą poza jej zakresem (1). Przy statusie: PN-ISO 10095:1997 jest wycofana od 01.08.2018.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie przytaczamy dokładnych postaci wzorów z rozdziału 9 — w skanie próbki są częściowo nieczytelne. Treści ISO 4052, ISO 1447, ISO 3726, ISO 6673, ISO 4072, ISO 6670 ani ISO 5725 w tym wpisie nie streszczamy. Nie podajemy wymagań co do zawartości kofeiny w kawie bezkofeinowej ani w napojach.

Zasada metody

Kofeinę ekstrahuje się z próbki kawy wodą w 90 °C w obecności tlenku magnezu. Porcję przesączu oczyszcza się na kolumience z krzemionką modyfikowaną grupami fenylowymi — związki niepożądane wymywa się amoniakiem z metanolem, a kofeinę eluuje mieszaniną metanolu, wody i kwasu octowego. Kofeinę rozdziela się na kolumnie C18 i mierzy detektorem UV w pobliżu 272–280 nm; zawartość oblicza się z pól pików próbki i wzorca i odnosi do suchej masy.

Zastosowania

• Kofeina w zwykłych i odkofeinowanych ziarnach kawy zielonej i palonej (1)
• Kofeina w zwykłym i odkofeinowanym ekstrakcie kawy w proszku (kawa rozpuszczalna) (1)
• Kawa palona, mielona, ziarnista, rozpuszczalna, bezkofeinowa oraz napoje kawowe i energetyczne — 4 rekordy zakresów akredytacji 2 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-ISO 10095:1997

Tytuł (PL)

Kawa — Oznaczanie zawartości kofeiny — Metoda wykorzystująca wysoko sprawną chromatografię cieczową

Title (EN)

Coffee — Determination of caffeine content — Method using high-performance liquid chromatography

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie próbki

   Mielenie do przejścia przez sito 630 µm; sucha masa według ISO 1447, ISO 6673 lub ISO 3726 (7, 8.1). PN-ISO 10095:1997 — wycofana 01.08.2018 (PKN).

2. Ekstrakcja

   Naważka z MgO i 100 g wody, 20 min w 90 °C; kontrola masy przed i po (8.2, 8.3).

3. Oczyszczanie

   Kolumienka fenylowa: aktywacja, naniesienie przesączu, przemycie amoniakiem z metanolem, elucja kofeiny (8.4).

4. HPLC

   10 µl roztworu badanego i wzorca, 40 °C, 0,5–1,5 ml/min (8.5).

5. Wynik

   g kofeiny/100 g suchej masy; wzorzec B dla kawy zwykłej, A dla bezkofeinowej (9).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma nie zawiera osobnego rozdziału bezpieczeństwa; stosuje się metanol, roztwór amoniaku i kwas octowy (4.1–4.3)

Najczęstsze pytania